сов. 1. (затянуться потуже) ыга тардын; подтянуться ремнём курунан ыга тардын; 2. тардын; подтянуться на руках илиигинэн тардын; 3. воен. (сосредоточиться) түмэ тардылын, чугаһаа; 4. перен. разг. (об отстающих) ситис, көн.

туохт., кэпс. Туох эмэ мэһэйгэ ыллар, харгыстан. ☉ Замедлиться, затормозиться, затянуться (напр., о работе или исполнителе какого-л. дела)
Бу үүммүт сылга кыһыммыт аһара тымныы буолан, үлэбит улаханнык садьыыбара сырытта. «ЭК»

сов. 1. уун, тэний, киэптэн; перчатки растянулись бэрчээкки ууммут; 2. (стать менее упругим) уун; 3. уун; связки растянулись силгэ ууммут; 4. (затянуться) уһаа; рассказ слишком растянулся кэпсээн олус уһаата; 5. (расположиться на большом протяжении) тайаа, тайаан сыт; фронт растянулся на много километров фронт элбэх ки-лометрынан тайаан сытар; 6. (улечься) тыылла сыт; растянуться на диване дьыбааҥҥа тыылла сыт; 7. разг. (упасть) тиэрэ таһылын, оҕут.

1) кончать(ся), истекать; переставать; үлэлээн бүт = кончить работать; үлэ чааһа бүттэ рабочее время истекло; саҥаран бүт = перестать говорить; манан бүтэбин на этом я кончаю; 2) разг. кончиться, умереть; 3) затягиваться, зарастать, покрываться чём-л.; бүтэ ос = зарасти; ыллык бүтэ оспут тропинка заросла; бүтэ тоҥ = замёрзнуть, затянуться льдом # күөмэйим бүттэ я потерял голос; муннум бүттэ у меня нос заложило.

I
туохт.
1. Үтүөр, тириинэн бүрүлүн (баас туһунан этэргэ). ☉ Заживать, зажить, затянуться, гранулироваться (о ране)
Кыранаата оскуолкалара көхсүн тырыта сүүрбүтэ чэрдийэ оспуттара ала бэлиэтик килэрийэн көһүннэ. М. Доҕордуурап
Тимиртэн баас ылыаҥ — Түргэнник оһуоҕа, Оттон тылтан бааһырыаҥ — Үйэҥ тухары сордуоҕа. «ХС»
2. көсп. Отунан-маһынан саба үүнэн, соччо биллибэт буол (суол, ыллык о. д. а. тустарынан). ☉ Зарастать, порастать чем-л. (травой — напр., о яме, тропинке, трещинках в скале)
Икки ыҥыыр аттаах киһи былыр үйэҕэ оспут ыллык суол омоонунан өтөххө хаамтаран дьалкытан киирдилэр. Л. Попов
Оһон хаалбыт суол омоонун сыыһа-халты үктээн, эрэй бөҕөнү көрдө. Г. Колесов
♦ Оспот баас көр баас II
Ол сыл элбэх оспот бааһы хаалларбыт сүрэх аайы. И. Гоголев
ср. телеут. ос ‘увянуть’
II
аат.
1. Этэрбэс, саппыкы, хаатыҥка сотото. ☉ Голенище
Ити улахан ытыҥ, көр, этэрбэһим оһун тобулу ыстаан кэбиспит эбит ээ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор этэрбэһин оһуттан хамсатын хостообута, табах ууруммута. И. Федосеев
2. түөлбэ. Этэрбэс сототун иннинэн үс-түөрт тарбах кэриҥэ кэтиттээх киэргэл киллэһик. ☉ Украшение-вкладыш шириной в три-четыре пальца в передней части голенища. Хоруоҥкалаах ос
□ Тоһоҕос дьэһэ иҥэһэтигэр Ойуулардаах билэлээх Остоох саарылаах Уллуҥахтаах сототун Олуйа тэбэн тирэммит. С. Зверев
ср. алт. коч, туркм. гонч ‘голенище’

возвр. от баай = 1) связываться; привязываться; привязывать (к себе); курунан ыксары баан туго затянись пояском; кургар баан = привязать что-л. к своему поясу; 2) перевязать (себя), перевязать (себе, напр. рану); 3) вязать, плести (для себя); үтүлүктэ баан = связать себе варежки; быйыл үс илими баанна он в этом году сплёл себе три сети.