несов. см. зацепить(ся).

сов. кого-что 1. (коснуться, зацепить) таарый; 2. перен. (взволновать, затронуть) таарый, кыһыт; его выступление очень меня задело кини этиитэ миигин олус кыһытта.

сов. 1. что (зацепить чем-л.) анныттан ыл, баһан ыл, иилэн ыл; 2. кого, перен. (задеть) таарый, хаарый, хомуруй; поддеть кого-л. в разговоре кими эмэ кэпеэтии-гэр кыбытан хаарый.

нареч. 1) так, чтоб содрать, поцарапать, повредить, ударить, зацепить и т. п.; дьукку ас = оцарапать; дьукку тарт = содрать; 2) диал. совсем, совершенно; начисто, наотрез; дьукку суох совсем нет; дьукку барыам суоҕа я наотрез отказываюсь идти; 3) диал. обязательно, во что бы то ни стало; отчуоккун дьукку баар гын обязательно представь завтра отчёт.

туохт., кэпс. Тугу эмэни баҕыырынан иилэн ыл. ☉ Зацепить багром
Бил балыгы ууттан баҕыырдаан таһаардылар. Оҕонньор бадырыттыбыт тарбахтарын таҥнары баҕыырдаабытынан баттаҕар түһэн эрдэҕинэ, дьахтар икки харытын туора тутуталаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сирэйэ бүтүннүү бар түү, илиитин тыҥырахтара, көтөр тыҥыраҕын курдук, иһирдьэ баҕыырдаан, тарбахтарын сүрэхтэригэр батарыта үүнэн киирбиттэр. Күннүк Уурастыырап

навешивать, накидывать, набрасывать; быаны тоһоҕоҕо иил = накинуть верёвку на гвоздь; ат көнтөһүн сэргэҕэ иилэ бырах = накинуть повод коня на коновязь; тиэрбэһиттэн көхөҕө иил = повесить что-л. на крюк за кольцо; иилэн ыл = а) зацепить чём-л.; б) перен. находить что-л. полезное в чём-л., извлекать пользу из чего-л.;. киһи мантан тугу да иилэн ылыа суох из этого ничего путного не выйдет (говорится о чём-л. безнадёжно испорченном или совершенно непонятном) # иилэ хабан ыл = прям., перен. подхватить что-л., ухватиться за что-л.; доҕоро эппитин иилэ хабан ылла он сразу подхватил сказанное его приятелем.

туохт.
1. Туох эмэ бытархайы тарбахтарыҥ төбөтүнэн ыл. ☉ Зацепить что-л. кончиками пальцев
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] саппыйатыттан табах кымаахтаан ылан биэрдэ. Л. Попов
Сонун эҥээригэр, сиэҕэр түспүт сыыһы биир-биир кымаахтаан ыла турда. А. Сыромятникова
Кыаны кымаахтаан, чокууру кытта бииргэ ыга тутта, хататын охсон сахта. В. Протодьяконов
2. Киһини тириититтэн икки тарбаххынан ыарыылаахтык быһа тут. ☉ Ущипнуть, щипать
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур: саҥардыы утуйан эрдэхтэринэ саптан сытар таҥастарын хастыы тардар, сирэйдэригэр тымныы ууну ыһар, кымаахтыыр, баттахтарын тардар. Амма Аччыгыйа
Атаҕын бааһын тулатын кымаахтаан көрөрө, оччоҕо ыалдьара. И. Федосеев
Степаны кымаахтыаҥ биитэр кычыгылатыаҥ кэрэх: уйан баҕайытык «уой» диэт, өрө кыймахыс гына түһээхтиир. С. Федотов
3. көсп. Эмискэ сытыытык ыга тутар курдук ыарый. ☉ Защемить (о сердце); колоть (в желудке); кусать, щипать (кожу — о морозе)
Чуура сүрэҕэ ким эрэ көстүбэт тарбахтарынан быһыта кымаахтыырын курдук сытыытык ыарыйталаан ылла. Л. Попов
Алаатыка, куттаҕым курулуйдаҕа, иһим быһыта кымаахтаатаҕа үһү. Аһыы түһүөх даа! И. Гоголев
Кулгааҕым эминньэҕин тымныы быһыта кымаахтыыр. Н. Якутскай
♦ Сири <-буору> кымаахтаа — 1) улаханнык кыбыһын, саат. ☉ соотв. сгореть со стыда, чуть не провалиться сквозь землю от стыда
Оттон Анна Михайловна буоллаҕына, кыбыстыы бөҕөнү кыбыстан, атаҕын тумсуттан атыны тугу да көрбөккө, сири кымаахтыы турда. Г. Нынныров; 2) тугу да гынар кыаҕа суох буол. ☉ Попасть в безвыходное положение
Сирдээн тимириэхтэрин сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин халлаан ыраах буолан, сири-буору кымаахтыы олордулар. Р. Кулаковскай
Оттон бу Илья киһини кыайан өрүһүйбэт, оҕочооно бэрт, бэйэтэ сири-буору кымаахтыы сылдьаахтыыр. В. Яковлев