несов. см- защемить 1.

сов. 1. что (защемить) кыбыт, ытыр, кымыстаа; ущемить палец тарбаххын кыбыт; 2. кого-что, перен. (ограничить, стеснить) кыпчый, хапчай, күөмчүлээ.

туохт.
1. Туох эмэ бытархайы тарбахтарыҥ төбөтүнэн ыл. ☉ Зацепить что-л. кончиками пальцев
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] саппыйатыттан табах кымаахтаан ылан биэрдэ. Л. Попов
Сонун эҥээригэр, сиэҕэр түспүт сыыһы биир-биир кымаахтаан ыла турда. А. Сыромятникова
Кыаны кымаахтаан, чокууру кытта бииргэ ыга тутта, хататын охсон сахта. В. Протодьяконов
2. Киһини тириититтэн икки тарбаххынан ыарыылаахтык быһа тут. ☉ Ущипнуть, щипать
Оҕолору Сыллай араастаан муҥнуур: саҥардыы утуйан эрдэхтэринэ саптан сытар таҥастарын хастыы тардар, сирэйдэригэр тымныы ууну ыһар, кымаахтыыр, баттахтарын тардар. Амма Аччыгыйа
Атаҕын бааһын тулатын кымаахтаан көрөрө, оччоҕо ыалдьара. И. Федосеев
Степаны кымаахтыаҥ биитэр кычыгылатыаҥ кэрэх: уйан баҕайытык «уой» диэт, өрө кыймахыс гына түһээхтиир. С. Федотов
3. көсп. Эмискэ сытыытык ыга тутар курдук ыарый. ☉ Защемить (о сердце); колоть (в желудке); кусать, щипать (кожу — о морозе)
Чуура сүрэҕэ ким эрэ көстүбэт тарбахтарынан быһыта кымаахтыырын курдук сытыытык ыарыйталаан ылла. Л. Попов
Алаатыка, куттаҕым курулуйдаҕа, иһим быһыта кымаахтаатаҕа үһү. Аһыы түһүөх даа! И. Гоголев
Кулгааҕым эминньэҕин тымныы быһыта кымаахтыыр. Н. Якутскай
♦ Сири <-буору> кымаахтаа — 1) улаханнык кыбыһын, саат. ☉ соотв. сгореть со стыда, чуть не провалиться сквозь землю от стыда
Оттон Анна Михайловна буоллаҕына, кыбыстыы бөҕөнү кыбыстан, атаҕын тумсуттан атыны тугу да көрбөккө, сири кымаахтыы турда. Г. Нынныров; 2) тугу да гынар кыаҕа суох буол. ☉ Попасть в безвыходное положение
Сирдээн тимириэхтэрин сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин халлаан ыраах буолан, сири-буору кымаахтыы олордулар. Р. Кулаковскай
Оттон бу Илья киһини кыайан өрүһүйбэт, оҕочооно бэрт, бэйэтэ сири-буору кымаахтыы сылдьаахтыыр. В. Яковлев

туохт. Тугу эмэ туох эмэ икки ардыгар кыбытан ыпсар. ☉ Зажимать, защемлять что-л. чем-л.
Биир уһулуччу уһун баарса кутуругар эмиэ оннук икки баарсаны тумустарынан тылбыйа холбообуттар. Амма Аччыгыйа
[Өлөксөй эрбэҕэ тахсыбытын] тута сылааһыгар оннугар киллэрэн баран бары көмөлөөн маска тылбыйа туппуппут уонна хамсаабат гына кэлгийэн кэбиспиппит. Я. Семёнов
Болуоту бэрэбинэлэри икки эрээтинэн кириэстии тэлгэтэн баран тылбыйан оҥоруллар. СДН СФУуХМ
♦ Тылын тылбый кэпс. — кими эмэ саҥатыттан матар, саҥарбат оҥор. ☉ Заставить замолчать кого-л., укоротить язык кому-л. (букв. защемить язык)
Кырдьыгы эттэххинэ, тылгын тылбыйыахтара, саталаахтык саҥардаххына, сааскын сарбыйыахтара. Софр. Данилов
[Алааппыйа] иһигэр кини илиитин-атаҕын бохсубут, тылын-өһүн тылбыйбыт дьоҥҥо өһүллүбэт өһүөнүн хам баттаан ньимийбитэ. П. Аввакумов
Тыбыырар эн тылгын тылбыйыах буолар, сэрэнэ-сэрбэнэ сырыт. Ф. Постников. Тыынын тылбый — кими эмэ суох гын, өлөр. ☉ Лишать жизни кого-л. (букв. зажимать чей-л. дух)
[Тойонноро фрицбарон] Тыынар тыыннааҕы Тыынын тылбыйарга Тыыллан-хабыллан турда. Эллэй
Кини, Кыракыйын тыыныгар турбут киһи тыынын тылбыйдаҕына, хаанын халыттаҕына эрэ өһө-сааһа ситиһиллиэн сөп. «Чолбон»
◊ Тылбыйар кынаттаах — бултанар көтөр (үксүгэр кус). ☉ Промысловая птица, дичь (обычно водоплавающая)
Күн уота сылыйарын, харалдьык тахсарын кытта тылбыйар кынаттаах бииһин ууһа …… үөһэнэн Улуу Маҥан Дуол диэки тардыспытынан барбыта. Далан
Көлүйэлэр тылбыйар кынаттааҕы букатын хаһан да түһэрбэтэх, көччүппэтэх кэриэтэ кураанахсыйдылар. В. Сыромятников
Ол түүн даҕаны, сарсыарда даҕаны кус көппөтөх, кинилэр биир да тылбыйар кынаттааҕы харахтаабакка халтайы кэтэһэн тахсыбыттар. «ХС»