и. д. л. от көмүскээ = защищающий; защитник.

и. д. л. от быыһаа = III освободитель, спаситель, избавитель; защитник.

побуд. от харыһый=; хары-һыннарарым хараҕым уута погов. защитник мой—только слёзы мой (говорится о сироте).

аат. Көмүскэһээччи, көмүскээччи. ☉ Защитник; заступник
Кинилэр [баайдар] ыар батталларыттан хамначчыттары босхолуохтаах норуот араҥаччыһытын долгуйа күүтүү бу айымньыга этиллэр. «ХС»

аат. Кими, тугу эмэ көмүскэһэр киһи. ☉ Тот, кто защищает, не дает в обиду кого-что-л., заступается за кого-что-л., защитник, заступник
Доҕорун, көмүскэһээччитин, саҥатын истээт, Микиитэ дьэ саҥа таһааран ытаан барда. Амма Аччыгыйа
Бэйэтэ да Мария Троекурова итиччэ Дубровскай курдук дуулаҕа киһи көмүскэһээччилээх буолан баран, бэргэһэлэммитин бырааптаан, киһитин аккаастаан кэбиспитэ ордук кыһыылаах. М. Доҕордуурап

аат.
1. Кимтэн, туохтан эмэ быыһыыр, харыстыыр киһи. ☉ Тот, кто защищает, охраняет, оберегает кого-что-л., защитник
Ким барытын өйө-санаата оччолорго Сталинград көмүскээччилэрин кытта бииргэ, кинилэр кэккэлэригэр этэ. ИИФ УС. Бүлүмүөт кутаа уота даҕаны, эписиэрдэр чаастарын «психическэй» атаакалара даҕаны «Саһыл сыһыы» дьоруой көмүскээччилэрин хорсун бойобуой санааларын булгуруппатахтара. «Ленин с.»
2. суут-сок. Буруйданааччыны көмүскүүр киһи, албакаат. ☉ Тот, кто отстаивает в суде интересы обвиняемого, адвокат, защитник обвиняемого
Суукка көмүскээччи көрдүүбүн. — Сууттанааччылар уонна көмүскээччилэрэ араас сылтахтарынан силиэстийэлээһини уһата сатыыллар. «Кыым»
3. Туох эмэ санааны, этиини кырдьык, таба диэн өйөөччү, ол туһугар мөккүһээччи. ☉ Тот, кто поддерживает кого-л., отстаивает чье-л. мнение, предложение, апологет
«Эн курдук …… кулаактары көмүскээччи дьон манна суохтар», — диэтэ. П. Ойуунускай
Көмүскээччи …… этэригэр Ваня дьэ уһуктан, сирэйэ-хараҕа туран, сэргэҕэлээн, сүр сытыы, көрдөөх баҕайытык тыл быраҕа олордо. Амма Аччыгыйа
4. Туох эмэ саҥаны оҥорон, суруйан дьон дьүүлүгэр туруоран, сөптөөҕүн, табатын дакаастыыр, көмүскүүр киһи. ☉ Тот, кто защищает что-л. (напр., новую работу, проект). Дипломнай үлэни көмүскээччи элбэх ыйытыыларга эппиэттээтэ

аат.
1. Кыыһырсан баран сутуругунан киирсэр киһи. ☉ Драчун, забияка
Икки охсуһааччы иккиэн атахтаспытынан ол-бу диэки өлөн хааллылар. ПЭК ОНЛЯ III
Хотуолуу олорооччу, ыллаһааччы, сыллаһааччыуураһааччы, үөхсээччи, охсуһааччы бэркэ элбээбит сирэ. Эрилик Эристиин. Этиҥнээҕэр күүстээх тыас-уус ньириһийэрэ, оттон охсуһааччылар бэйэлэрэ ханна да көстүбэттэр. Эвен фольк.
2. көсп. Тугу-кими эмэ көмүскүүр, тугу эмэ сүһүөҕэр туруора сатыыр киһи. ☉ Борец за чьи-л. права, за какие-л. идеи, защитник чьих-л. интересов
Билигин эйэ иннигэр охсуһааччылар хамсааһыннара аан дойдуну бүтүннүүтүн хапта. Суорун Омоллоон
Кыһыллары утары охсуһааччылары буллахпытына табыллар. Амма Аччыгыйа
Төрөөбүт алаһатын харыстаһааччы, Сэрии өрдүн утары охсуһааччы Доҕотторбут сир үрдүнэн үгүстэр. А. Абаҕыыныскай

аат.
1. Туох эмэ киһи аһыйара, харыһыйара. ☉ То, с чем жалко расставаться, что-л. ценное
Биир олооччу этэрбэс. Чэ, ол баҕас харыһыга суох таҥас буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Кини [хаарты] хайдах ночооттооҕунхоромньулааҕын аҕыннахха, төһөлөөх үбү-аһы, таҥаһы, сүөһүнү туох да харыһыга суох ыытан кэбиһэллэр. Эрилик Эристиин
2. Көмүскэл, харысхал (кимиэхэ, туохха эмэ дурда-хахха буолааччы). ☉ Защитник, заступник
[Кыһыл Аармыйа] Быстыбыт аймаҕар харыһык буолаҥҥын, Былыргы былааһы умсары уураҥҥын, Көччүйэн үөскээбит хотугу кыраайбыт Көҥүлүн көмүскээн, көмөҕүн көрдөрдүҥ. Күннүк Уурастыырап
Хас биирдиибит харыһык буолбута Хаарыаннаах Ийэ дойдутугар. Эллэй
Ыл эт эрэ, көмүскэлэ, харыһыга суох кыысчааҥҥа араас сымыйа дойҕоҕу үрүт-үрдүгэр үөппэт үһүгүт дуо? И. Тургенев (тылб.)

1) засйдка (место укрытия охотника на уток); 2) перен. заслон; защита; оплот, твердыня; Советскай Союз — эйэ дурдата Советский Союз — оплот мира; суон дурда, халыҥ хахха буол фольк. будь надёжным защитником, крепким заслоном (нашим).

көмүскээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ыксаабыт бытархай көтөр, чыычаах эҥин көмүскэтээри киһиэхэ кэлэн түһэн биэрэрин мин урут даҕаны дэҥ кэриэтэ ааҕар буоларым. Н. Заболоцкай
Арбатскайы соһуччу диссертациятын көмүскэтэ ыҥырбыттара. В. Яковлев
Арба, миэхэ хаххалана сылдьан, араас түөкэйи-албыны оҥорбут дьон, сымыйа суолунан куттаан миигинэн көмүскэтэргит буолуо? С. Ефремов
♦ Көмүскэтэрим эрэ көмүскэм уута, хараһыттарарым эрэ хараҕым уута фольк. — көмүскүүрэ, харыһыйара суох киһи эрэйдээх-буруйдаах дьылҕатын туһунан этии. ☉ Так говорит вдова, нищий, убогий, жалуясь на судьбу (на отсутствие защитника, заступника; букв. заступник мой — лишь слезы орбит моих глазных, защитник мой — лишь слезы глаз моих)
Көмүскэтэрим эрэ көмүскэм уута, харыстатарым эрэ хараҕым уута буолта эчи абатын!.. Кэбис, түксү, олоруҥ бэйэҕит, мин түксү, түксүлээтим... Суорун Омоллоон
Ылдьаана бу дьиэҕэ сүктэн кэлиэҕиттэн ыла көмүскэтэрэ эрэ көмүскэтин уута, харыһыйтарара эрэ хараҕын уута этэ. Н. Якутскай