кнопка; кэнсэлээрискэй кнопка канцелярская кнопка; звонок кнопката кнопка звонка.

колокольчик; звонок; чуораан чылыгырыыр колокольчик звенит; оскуола маҥнайгы чуораана тыаһаата зазвенел первый школьный звонок.

I сов. 1. что, на что (надавить) ыга ас, ыга баттаа; нажать кнопку звонка звонок кнопкатын ыга баттаа; 2. что, чего (выжать) ыган ыл; нажать соку (отон) уутуна ыган ыл; 3. на кого-что и без доп., перен. разг. (оказать воздействие) ык, кыпарый; 4. на что, перен. разг. (энергично приняться за что-л.) ылсыс, тутус; нажать на учёбу үерэххэ ылсыс.

ходьоҥноо диэнтэн холб. туһ. Туруйалар аргыый аҕай ходьоҥноһон, биир сири тула эргийбиттэрэ. Н. Якутскай
Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан, соһуталаан аҕалтыы-аҕалтыы, кирдээх туос ыаҕайаҕа ынах ыы сылдьар. Күндэ
Эппиэт кэлэрин күүтэн, биһиги бүргэс үрдүгэр олорбуппут, звонок тыаһаатар эрэ өрө ходьоҥноһорбут. ЫДЫа

аат. Хамсаттахха улахан, хатан тыаһы таһаарар тэрил (кыра куолакал курдук быһыылаах — хол., оскуолаҕа уруок бүппүтүн-саҕаламмытын биллэрэн тыаһатарга аналлаах). ☉ Колокольчик; звонок
Бэрэссэдээтэл чуораанын лыҥкыр гыннарда. Амма Аччыгыйа
Чуораан тыаһын тэҥҥэ даҕаспытынан кылааска уолаттар бөтөрөҥнөһөн киирдилэр. Т. Находкина
Прошка кэлэн аан чуораанын тыаһатта. М. Прилежаева (тылб.)
♦ Алтан чуораан айахпынан поэт. көр айах I
Алайаана лаглардыырбын Алтан чуораан айахпынан Айааран аҕыннахпына, Амньыраабыт санаам аралдьыйар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Имнэригиҥ хааннара Кэхтибиттиир эбит диэн, Алтан чуораан айаҕа Аҕыйбыта буолуо диэн, Ахсарбаттай буолумаҥ! С. Зверев
◊ Тиһэх чуораан көр тиһэх I
Оскуола тиһэх чуораана тыаһаан бүттэ. ПА. Чуораан от — чуораанныҥы быһыылаах сибэккилээх от. ☉ Колокольчик (цветок)
Чуораан от, сир симэҕэ Чугдаар дьоллоох ырыалаахтар. М. Тимофеев
Чыычаах оҕолоро чуораан оттор, гвоздикалар үрдүлэринэн сарыкынайа дайбыттар. Айысхаана
Оттортон чуораан оттор, ромашкалар, василёктар, хаарыйар от (крапива), репейник (лопух), ньээм киһиэхэ эрэ барытыгар биллэллэр. КВА Б
ср. эвенк. чооран, негид. чоян ‘колокольчик’

I
туохт.
1. Чугасаһан, хаххалаһан ыл (халлаан эттиктэрин туһунан). ☉ Сходиться, приближаться друг к другу (о небесных телах)
Оннооҕор ый-күн алтыһар (өс ном.). Халлаан үрдүк мындаатыгар Ыйдаах Чолбон алтыһаллар. Кустук
Ый үргэли үрдүнэн алтыстаҕына, кинилэр [оҕонньоттор] билгэлээһиннэринэн, кураан сайын үүнүөхтээх; оттон аннынан алтыстаҕына, өҥ сайын кэлэрэ күүтүллэр. «Кыым»
Халлааҥҥа Сулустар алтыһаллар, Сиргэ Сүрэхтэр таптаһаллар. В. Миронов
2. Быстах кэмҥэ көрсүһэн бодоруһан ыл; көрсүһэн хардары-таары аалсан, сабыдыаллаһан атылыы, маарыннаһар буол. ☉ Иметь кратковременное общение с кемчем-л., сходиться, притираться и взаимно влиять друг на друга
Казах уонна саха үгүс суруйааччыларын олохторун уонна айар үлэлэрин суоллара алтыһаллар. Умнуллубат к. Саллар сааһын тухары Муустаах байҕал, Элиэнэ курдук эбэлэр модун бэйэлэрин кытары алтыһар тыйыс олох кими баҕарар дьэбирситэр. Н. Лугинов
Кини [Ларионов] эдэр сааһа үгүс романтикалаах, героикалаах отутус сыллары кытта алтыспыта. ССС
II
алта диэнтэн кэрискэ ахс. аат. ☉ Шестой
Унарова алтыс уруокка киирэр звонок буолбутун кэннэ кылааска баран иһэн көрүдүөргэ Хастаеваны көрсө түстэ. Софр. Данилов
Кылаабынай агроном бу сопхуоска үлэлээбитэ алтыс сыла, онон, бэйэтэ саҥарбатар да, сахалыы кэпсэтиини истэр. П. Егоров
Саша быйыл алтыс кылааһы бүтэрбит, чороччу улаатан эрэр, хоодуот уолчаан. М. Доҕордуурап

I
даҕ. Саамай кэнники, бүтэһик; саамай уһук. ☉ Самый последний, завершающий; конечный. Тиһэх бакаал иһилиннэ: «Мэлдьи доҕордуу буолуоҕуҥ!» Эллэй
Арай умнуллуо суоҕа хаһан, ханна даҕаны Эн биир дьоруой ыччатыҥ тиһэх хаартыската. С. Данилов
Тиһэх тохтобулга оптуобустан түһэн, Дмитрий Петрович тустуу саалатын диэки хаамта. НЕ ТАО
♦ Тиһэх суолугар (суолга) атаар көр атаар
Сайыҥҥы куйаас күн оҕонньору тиһэх суолга атаараары киһи бөҕө тоҕуоруйбут. Е. Неймохов. Эллэйи тиһэх суолга атаарарга олус элбэх киһи кэлбит этэ. «ХС». Тиһэх тылын этэ илик калька. — бэйэтин кыаҕын өссө да ситэ туһана, бэйэтин көрдөрө илик. ☉ Он ещё не сказал своего последнего слова, он ещё не проявил до конца свой потенциал
Оттон үһүс миэстэҕэ улахан эрийсии буолуох курдук. Тыа хаһаайыстыбатын үлэһиттэрэ да тиһэх тылларын этэ иликтэр. «Кыым». Тиһэх чаас калька. — кимтэн, туохтан эмэ арахсар эбэтэр өлөр бүтэһик түгэн, чаас. ☉ соотв. последний час
Кини тиһэх чааһыгар бу орто дойдуга төрөөн туох үчүгэйи көрбүтүн була сатыыр. Н. Якутскай
Бу амырыын ыарыыттан ама туох ааттаах быыһаан ылыаҕай? Тиһэх чааһа бу тирээн кэллэҕэ. В. Иванов
◊ Бүтэр тиһэххэ — бүтэһигэр, түмүгэр. ☉ В самом конце
Бүтэр тиһэххэ Кеша Тускаев тыл этэ тахсыбыта. Эрилик Эристиин
Тиһэх күн көр күн. Сэлиик атыыһыт сэллик ыарыыга быһа эмтэрэн адьас өлөөрү тиһэх күннэрин ааҕа сылдьара. Н. Лугинов
«Эрэлбит эрэ кини этэ», — диэн нүһэр, тиһэх күҥҥэ эрэ этиллэр саҥалар онтон-мантан иһиллибиттэрэ. А. Сыромятникова. Тиһэх сонун — араадьыйанан, тэлэбиидэнньэнэн, хаһыатынан бүтэһик сонуннары иһитиннэрии. ☉ Последние известия, новости
Эбээн, юкагир приёмниктан Истэр «тиһэх сонуннары». Дьуон Дьаҥылы
Киэһэ үлэ кэнниттэн Кэтэһэбит сэттэттэн Дьокуускайбыт «кэлэрин», Тиһэх сонун кэпсиирин. М. Тимофеев
Тиһэх суол көр суол. Тиһэх суолун булбут. И. Бочкарёв
Кини мэлдьи бөдөҥ, үтүө көрүҥнээх, күүстээх дьону таптыыра. Ол өйүн бу тиһэх суолугар да ыһыктыбакка истэҕэ. «ХС». Тиһэх тыл — 1) ким эмэ тугу эмэ этэригэр түмүктүүр тыла. ☉ Чьё-л. заключительное слово
[Мирей] бэйэтин санаатыгар сүүмэрдэммит тылларынан мүччүргэннээх тиһэх тылын эттэ. Эрилик Эристиин; 2) киһи өлөөрү, тыына быстаары сытан этэр кэриэс-хомуруос тыла. ☉ Последнее, предсмертное слово
«Быраһаай, Андрей! Сор-муҥ барыта таҥараттан тутулуктаах буолар, дьон хаһан да онно буруйдаах буолбаттар», — диэн этэ эдьиийиттэн истибит тиһэх тыллара. Л. Толстой (тылб.); 3) киһини көмүүгэ этиллэр бырастыылаһар тыл. ☉ Погребальное, прощальное слово
Сэбиэт Уйбаан, сирэйэ-хараҕа тыйыһыран, тиһэх тыллары эппитэ. П. Аввакумов; 4) суут-сок. сууттанааччы суукка этэр бүтэһик тыла. ☉ Последнее слово подсудимого на суде. Буруйдаах тиһэх тылын эттэ. Тиһэх чуораан — үгэс быһыытынан сылын аайы оскуоланы бүтэрэр үөрэнээччилэргэ анаан ыытыллар тэрээһин аата. ☉ Последний звонок
Тиһэх чуораан, Суолга алҕаан Тыаһаа, тыаһаа, Туой, лыҥкынаа. «ББ»
II
аат., түөлбэ. Биир-икки саастаах эһэ оҕото. ☉ Медвежонок одного года — двух лет
Олорор дьиэлэрэ буоллаҕына …… сэттэ тиһэх эһэ тириитэ бүрүөлээх лип халҕан дьиэллээх. ПЭК ОНЛЯ I
Түбэстэҕинэ биир арҕахтан биэс-алта эһэни хостуохха сөп. Ол аата икки-үс тиһэҕэ, икки-үс наргычата (былырыыҥҥыта) бааллар эбит. ПАК АаТХ