хобуохтаа диэнтэн холб. туһ. Хороччу тоҥмут Хобуоһай оҕустар Ходьоҥноһо хаамтылар, Хобуохтаһа сүүрдүлэр. Болот Боотур

курбачыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Иирэ талах курдук имигэстик хамсанан курбачыҥнаспыт кыргыттар арыылаах кымыстаах чороону киһи аайы туттартаабыттара. П. Аввакумов
Көрүөх даҕаны, хорум, холоһон Эдэр дьон, эчи, уохтарын! Куотуспуттуу ходьоҥноһон, Курбачыҥнаһан аастахтарын! С. Тимофеев

I
соһут диэнтэн төхт
көрүҥ. Айта иккитэ буолан эрэр. Ол киһибит бүгүн улаханнык диэн соһуталаата. Багдарыын Сүлбэ
«Хайдах утуйаҕын?» — эҥин диэн сахалыы саҥаран [нуучча кыыһа] соһуталаан барбыта. В. Протодьяконов
II
сос диэнтэн төхт
көрүҥ. Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан, соһуталаан аҕалтыы-аҕалтыы, …… ынах ыы сырытта. Күндэ
Аһылыктаах кууллары, бэрэмэдэйдэри күлсэ-күлсэ балааккаҕа соһуталаан киллэрдилэр. Л. Попов
Сорох-сорохтору арыт баттахтарыттан да соһуталыыра. Ч. Айтматов (тылб.)

1. аат. Сиэлтэн хатыллыбыт быа. ☉ Волосяная (сплетённая из волос конской гривы) верёвка
   Баһылай аргыый аҕай сөтөллө-сөтөллө киирэр, ынах быата быстыбыт сэбэһэни киллэрэн ороҥҥо уурар, сыгынньахтанар. А. Сыромятникова
2. даҕ. суолт. Сиэлтэн хатыллыбыт. ☉ Сплетённый из конского волоса
   Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан, соһуталаан аҕалтыы-аҕалтыы ынах ыы сылдьар. Күндэ
   Эргэ хомуһуол сонун сэбэһэ быанан ыга курдана турар. Н. Заболоцкай
   ♦ Сэбэһэ буол — сылайан сэниэтэ суох буол. ☉ Сильно уставать, физически обессилевать.
   ср. тув. чеп ‘верёвка (из волоса)’

туохт.
1. Бырдахтары өлөртөө (үксүгэр дьиэҕэ киирбит бырдахтар тустарынан). ☉ Бить комаров (залетевших в помещение). Дьиэҕэ бырдах туолбут, бырдахтааҥ эрэ, оҕолоор!
2. Бырдахтары бултаан, тутан аһаа (үксүгэр чыычаах туһунан). ☉ Охотиться за комарами, питаться комарами (обычно о птицах)
Айылҕа мөлтөһүөр сокуоннаах: Мөдөөтө буорайар боһуомнаах, Мохсоҕол куһунан өл хабар, Чыычаахтар бырдахтаан аһыыллар. Күннүк Уурастыырап
3. Кумаардары үргүтээри ходьоҥноо, эккин тартар (сүөһү туһунан). ☉ Вздрагивать, чтобы отогнать комаров, гнус (о животных)
Марба бырдахтаан өрө ходьоҥноһо сылдьар сүөһүлэри сэбэһэ быанан тутуталаан туос ыаҕайаҕа ынах ыы сылдьар. Күндэ
Бырдахтаабыт тугуттуу Былаайах ойуоккалыыр. Элбэх туйах тыаһын курдук Эҥсилгэннээх дүҥүр тыаһыыр. В. Лебедев (тылб.)

аат. Киһи илиитэ-атаҕа; сүөһү, кыыл илин, кэлин атаҕа. ☉ Конечности человека и животных
Харытыан кырдьаҕас кимиилээхтик аһыырсиир. Сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холун-буутун хадьырыйар. Л. Попов
Бэттиэмэ оттоох ходуһабар, Бэдьэйэ сиэлэр налыыбар Хотуурданан куһуйдарбыан, Холбун-бууппун мускуйдарбыан... И. Федосеев
Хол-буут күүрдэн сылгылар Ходьоҥноһо тардаллар. С. Тимофеев
◊ Хол-буут араар — идэһэни, булду чаас-чааһынан эттээ. ☉ Делить на части, разделывать (напр., тушу)
Мицкевич хомунан таһырдьа тахсыбыта, хайыыүйэ сылгылары өлөртөөбүттэр, холбуут араартаабыттар. «ХС»
Куобах этин кыра кэрчиктэргэ эбэтэр холбуут арааран баран, кэтит эркиннээх чугуун иһиккэ угуллар. ТИИ ЭОСА
Арай биирдэ оонньуу сылдьан, «идэһэлэннэхпит» аатыран ол мас аты сүүскэ сырбатан охторон түһэрэн, хол-буут араартаан барбыппыт. «ББ». Хол-буут ылыс (үллэһин) — өлөрөн баран тугун эмэ үллэһин, тугуттан эмэ тииһин. ☉ Делиться добычей, иметь свою долю от добычи
Күөстэрин өрөн бараннар Көрдөөх дьээбэ сааһыттар, Холун-буутун үллэстэннэр Кубаларын ыппыттар. И. Эртюков
Оччо ыраах бултуу барсыбыт киһи хол-буут ылсар ини. НАГ ЯРФС II