сов. I. (начать зеленеть) көҕөрөн бар (хол. мас, тыа); 2. (показаться — о зелёном) көҕөрөн көһүн.

1) зеленеть; ходуһалар көҕөрөллөр луга зеленеют; 2) синеть; голубеть; хал-лаанныы көҕөр = голубеть как нёбо; илиибин өлөрбүтүм көҕөрбүт я ушиб руку, и она посинела.

туохт., поэт. Киэргэй, т у пс а н кө һү н (сэбирдэх көҕөрөрүн, а й ы лҕ а тылларын туһунан). ☉ Стать нарядным, приукраситься (напр., о деревьях)
Сып-сытыы чээлэй күөх мутукча сандаҕыра наҕарбыт. П. Ойуунускай
Талыы ойуурбут наҕарда. Эллэй
Күөх солконон наҕарбыт мастар Күөгэйэ устар ыраас уугар Күөх күлүктэрин көрүннүлэр. М. Тимофеев-Терешкин
ср. калм. ноҕар, халх. ногоро, бур. ногор ‘зеленеть, покрываться зеленью’

туохт.
1. Кыл курдук уһун синньигэс утахтан (от, бурдук туһунан этэргэ). ☉ Колоситься (о травах, зерновых)
Сэлиэһинэй бурдуктара …… Сиэр убаһа сиэлин саҕа Киистэлэнэн килбэйдэ. Саха нар. ыр. III
Төһөлөөх элбэх сири тиэрэн, тараан, көмүс киистэлэнэн куолас куппут сонуоктартан өлгөм үүнүүнү ылбыккытын ааҕан да сиппэт буоллугут ини. М. Доҕордуурап
Киистэлэнэн туораахтаныар диэри сиилэстэммит сытыган эрбэһин …… подсолнечниктааҕар ордук наадалаах аһылык буолар. ПВА ССССБ
2. поэт. Тылын, көҕөр, чэлгий. ☉ Распуститься, зеленеть, расцвести
Иинэн-хатан турбут Титирик тиит мастар Тэтэркэй киистэлэммиттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэтит тайҕа киҥкир тыата Кэрэ туораах киистэлэннэ. С. Васильев
3. көсп. Элбэх утахтан, сарбынньахтан. ☉ Распускаться, расстилаться зубчатым, резным узором
[Бэргэһэ] Кыраай омук оҥорбут Кыһыл сукуна киистэлэммит. Саха нар. ыр. II
Киэһээҥҥи сарыал Кэрэ ытарҕа илбиргэһинии Киистэлэнэн киириитэ. Р. Баҕатаайыскай
Кирбии тумул кытыыта Киис тиҥилэҕинэн киистэлэннэ. С. Васильев

туохт.
1. Улугурбут, утуктаабыт көрүҥнэн. ☉ Иметь вялый, сонный вид
Хас да нэдиэлэ ол курдук уйуһуйбуттук үлэлээн иһэн, Аянитов биир сарсыарда хайдах эрэ аҥаарыйан уһуктубута. Софр. Данилов
[Мунньахха олорооччулар] ким да кими да истибэт, бары тус бэйэлэрин ис санааларыгар аҥаарыйан олорор курдуктар. Н. Лугинов
Бууйунай көрүҥэр ыт аҥаарыйан хаалар, аһыттан, сороҕор ууттан эмиэ аккаастанар. СЫаКЫ
2. Талбааран, дөйөн хаал (туохтан эрэ үөрэн, соһуйан). ☉ Цепенеть, замирать (от внезапной радости, испуга)
Өлөксөй соһуйда, Кэннинэн чугуйда, Тэпсэҥнээтэ, аҥаарыйда, Хараҕа тунаарыйда. С. Васильев
Кини дьолуттан дөйөн, аҥаарыйбыт курдук турар. Н. Якутскай
3. фольк., поэт. Ситэн-хотон үүн, улаат (саҥардыы долгулдьуйар буолан эрэр от эбэтэр бурдук туһунан); силигилии чэлгий, көҕөр. ☉ Достигнуть предела роста (о траве или колосьях на поле, начинающих качаться, колыхаться); буйно цвести, зеленеть
Үҥкүүлээбит сирбитигэр Үкэр үүнэн долгуйуо, Аһыакайдыыр сирбитигэр Ача күөх аҥаарыйыа. С. Васильев
Ача оттоох Алаас сыһыы аатын эрэ Аҥна сытта. Аҥаатмуҥаат аҥаарыйда. Күннүк Уурастыырап
♦ Уутугар аҥаарыйар — утуйа сытан эбэтэр ситэ уһуктубакка, тугу оҥорорун, саҥарарын өйдөөбөт. ☉ Он еще не совсем отошел ото сна
Биирдэ нуктуох курдук буолан эрдэҕинэ, аны атаҕар сытар кыыһа Ылдьааныска, уутугар аҥаарыйан, атаҕынан бүөргэ тэбиэлээн уһугуннарда. Болот Боотур
Уутугар аҥаарыйа сылдьар уол үрүт үөһэ ботугураамахтаабыта. В. Гаврильева
Ханна эрэ ньирэй ыҥыранна, ханна эрэ хуутар уһугар ыттар үрдүлэр, таһынааҕы ыалларыгар бириэмэтин булкуйан, уутугар аҥаарыйан бөтүүк хаһыытаата. М. Шолохов (тылб.)
ср. тюрк. аҥкар, аҥыр, аҥҕыр ‘дремать, вздремнуть’

туохт.
1. Күөх (от күөҕэ эбэтэр халлаан күөҕэ) дьүһүннэнэн көһүн, күөх дьүһүннээх буол. ☉ Зеленеть; окрашиваться в синий цвет, синеть, голубеть
Күөл мууһа күөх халлаан курдук көҕөрөн тунааран көстөр эбит. П. Ойуунускай
Налыы саҕатыгар тимир курууската көҕөрөн сытарын сулбу тардан ылла. Амма Аччыгыйа
Кинилэр иннилэригэр Өлүөнэ өрүс барахсан киэҥ нэлэмэн хочото көҕөрөн көстөр. Н. Якутскай
Дьэ онтон хонуу барыта көҕөрөр гына солко, хампа бөҕөнөн таҥныбыт дьон, дьиэ иһиттэн тоҕо анньан тахсаннар, аттарын миинитэлээбитинэн бардылар. Эрилик Эристиин
2. Тыллан күөх сэбирдэхтэн, мутукчалан, күөх үүнээйилэн. ☉ Покрываться молодой зеленью, распускаться (о листьях)
Хонуу көҕөрбүт. — От-мас саҥардыы көҕөрөн эрэр чаҕылхай күнэ этэ. Софр. Данилов
Мутукча көҕөрөн эрэр. П. Егоров
3. көсп. Сайдан, тупсан, чэлгийэн кэл. ☉ Развиваться, цвести, улучшаться, хорошеть
Арай кини эрэ [баттал] эһиннэҕинэ, хагдарыйбыт көҕөрүө, ааспыт тотуо, муҥ-сор уурайыа. Суорун Омоллоон
Саха эттэ: «Аал-дууптуу көҕөрүө Нуучча, саха дойдута». Ааспыты аһатыа, араҥы күүһүө Бу сир уолбат уйгута. Эллэй
Көрүллүө төһө көҕөрөн тахсаргын-тупсаргын. Болот Боотур
♦ Көҕөрө (көҕөрчү) өл — улаханнык ыалдьан, куттанан, соһуйан, тоҥон көҕөрөн хаал. ☉ Посинеть, позеленеть (напр., от болезни, страха, холода)
Чыычаах [оҕо аата] иһин түгэҕин харбанан, …… ньукуччу туттан, сирэйэ көҕөрө өлөн, бабыгырыы-бабыгырыы олорбохтоото. И. Гоголев
Сирэйэ-хараҕа күөх даба таҥас өҥүн курдук көҕөрө өлөн хаалбыта. Д. Таас
Куриль уоска оҕустарбыттыы сымыһаҕын быһа ытырбытыгар уостара көҕөрө өлөн таҕыстылар. С. Курилов (тылб.). Көҕөрө сытыйбыт үөхс. — куһаҕан дьүһүннээх-бодолоох, таҥастаах-саптаах киһини сэнээн этии. ☉ соотв. чучело гороховое, мокрая курица
— Бу тугуой? — Арыы... — Мара таҥастаах аҕам дьахтар аан диэки чугуруҥнаата. — Көҕөрө сытыйбыт, сирэйиҥ сааппат дуо! Киэр гын! Күрдьүгүҥ бөҕүгэр үҥкүрүтэн аҕалбыккын буолбат дуо? Амма Аччыгыйа
Оо дьэ, өһөлдьүйэ сытыйан, киси да бөҕө! Үөрэнэ кэлэр ээ, көҕөрө сытыйбыт! Эн да үөрэхтэммитиҥ диэн, тьфу! Амма Аччыгыйа