образн. неровный, с комочками, зернистый (напр. о сметане при появлении в ней кусочков масла во время пахтанья).

дьүһ. туохт. Тустуспа туорах курдуктар сомоҕолоспуттарын курдук көрүҥнэн (хол., иэдьэгэй туһунан). ☉ Створаживаться, иметь зернистый вид (о молоке, твороге). Үүппүт иэдьэгэй буолан быдьырыйан тахсыбыт

даҕ. Дэхситэ суох, онон-манан быдьырыйан көстөр. ☉ Неровный, комковатый, зернистый (напр., о створожившемся молоке)
Үүппүт иирэн ыдьыр-быдьыр буолла. ПЭК СЯЯ
[Абааһы уола] Ыдьыр-быдьыр ытыһынан Чарапчыланан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
Ытыспытын одууласпыппыт, барыбыт киэнэ биирдиҥи ыдьыр-быдьыр өҥнөммүт. С. Федотов
ср. узб. диал. ҕадыр-будыр ‘корявый, шероховатый’

даҕ. Кытаанах соҕус төгүрүктүҥү бытархай эттиктэр сомоҕолоспуттарыттан турар (хол., иэдьэгэйи, балык искэҕин эбэтэр олорго маарынныыр эттиктэри этиэххэ сөп). ☉ Зернистый (напр., о твороге, икре рыб и т. п.)
Иэдьэгэй курдук, быдьыгырас күөх былыттаах халлааҥҥа үргэл үмүөрүһэ дьиримнээтэ, араҕас сулус, сэттэ кытархай туочука буолан, тэһэ анньылынна. Л. Попов
«Өйөмү» диэн баар. Мууска киирэн баран истэххинэ, эмискэ түбэһиэххин сөп. Собо хатырыгын курдук быдьыгырас гына тоҥмут буолар. А. Сыромятникова
Бу хаппыыста (өҥнөөх хаппыыста) иэдьэгэйи тэлгэппит курдук быдьыгырас үрүҥ уонна кытаанах сүрэҕэ сибэкки модьу-таҕа атахтара симсэ үүммүттэриттэн үөскүүр. ФНС ОС

I
туохт. Тустуһунан сылдьар элбэх кыырпах буолан көһүн (хол., хаары этэргэ). ☉ Виднеться как множество отдельных частиц (напр., о снежинках). Хаар кыырпахтара бырдьыгынаһаллар. А. Федоров
II
даҕ. Бэрт элбэх бытархай өлүүскэлэртэн турар. ☉ Состоящий из множества мелких частей; зернистый
Бытархай көтөр Бырдьыгынас буолла, Кыра көтөр Кырдьыгынас буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саҥардыы охсуллан эрэр ходуһа, суораты ыспыт курдук, бырдьыгынас сибэккилээх күөх ото хараҥа түүн халыҥ суорҕанынан сабыллан эрэр. Күндэ
Чорооҥҥо бырдьыгынас арыылаах кымыһы кутакута тарҕата турар. М. Доҕордуурап
Таня үрүҥ бырдьыгынас ойуулаах күөх крепдешин касыыҥкатынан бобуонньуктуу баанна. «ХС»

1. аат.
2. Күһүн маҥнай түһэр кыраһа хаар. ☉ Первый осенний мелкий снег, пороша
   Кырымах хаар түспэтэх, Кыһын диэн кэлбэтэх. П. Ойуунускай
   Кырымах хаар устун туһаҕым диэки сүүрдүм. Т. Сметанин
   Бу орто туруу бараан дойдуга кырыа кыһын, кырымах хаар түспэккэ, кыһына суох самаан сайын эрэ саргыланыах этэ. Г. Угаров
3. Хараҥа дьүһүннээх кыыл кылааннаах сэдэх маҥан түүлэрэ. ☉ Проседь (в мехе), шерсть с проседью
   Кырса кыыл кырымаҕа. Н. Якутскай
   [Саһыл:] Долгуннурар түүлэрбит Толбонноро тубустун, Кылааннардаах уорҕабыт Кырымаҕа хойуннун. Н. Ефремов
   Кырымахтаах хара саһылга кырымаҕын бырыһыанын быһаараллар. КИиЫ
4. даҕ. суолт. Кыра, бытархай (таас, кумах туһунан). ☉ Мелкий, зернистый (о песке, мелких камешках). Кыынньар долгунун кыйдаан Кырымах кумаҕы сынньа, Кынчаал биитинии кылбаҥнаан Кытылын быһыта анньа, Кыыһырбыт курдук Дьааҥы Кытыаста умайа устар. М. Ефимов
   [Кынаттардаах аалларбыт] Кыталыктыы көттүлэр Кырымах таас үрдүгэр… Кынтас гына түстүлэр. В. Чиряев
   ◊ Кырымах былыт — чараас, ононманан бысталаммыт былыт. ☉ Тонкие прозрачные перисто-слоистые облака
   Аһаҕас халлаан тыалыттан Арҕаа хайа үрдүнэн, Кырымах күөдэл былыттар Кыйаар күөххэ көттүлэр. И. Чаҕылҕан
   ср. монг. кирмах ‘первый мелкий снег’, казах. кырбак ‘пороша, снежная крупа’