туохт. Элбэх иитимньилээх, тыынньалаах буол. ☉ Иметь на содержании много иждивенцев. Быйыл дьонум аах эбии кэлэннэр, элбэх тыынньаланныбыт

туохт. Быстарбакка куруутун үптээх-астаах буол (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Иметь достаточно средств для существования (обычно употр. в отриц. ф.)
[Көстөкүүн:] Табаарыстар, бу эһиги туохтан саллар сааскыт тухары тиийиммэккэ-түгэммэккэ эрэй-буруй бөҕөнү көрөргүт буолуой? Күндэ
Элбэх баҕайы иитимньилээх. Өрүү тиийиммэт-түгэммэт. «ХС»

даҕ.
1. Адаҕаны кэппит. ☉ Носящий колодку (о лошади)
Кыбыы кэтэҕиттэн адаҕалаах икки ат, төбөлөрүн кырыска умса анньан, аа-дьуо тахсан кэлбиттэрэ. П. Аввакумов
Кэнники баран көрбүппүт, били титиик кэннигэр лүһүгүрээбит «абааһыбыт» баара Доропуун адаҕалаах ата эбит. А. Неустроева
2. Туох эрэ бакаайылаах, соһулла сылдьар ыарахан таһаҕастаах. ☉ Носящий, таскающий какую-л. тяжесть, затрудняющую движение
Кини [эһэ] атаҕар хапкаан адаҕалаах сылдьыан баҕарбатаҕа. И. Федосеев
Бачыыҥкалара буорунан иһэҕирэн бары адаҕалаах курдук буоллулар. С. Васильев
3. көсп. Ыар баттыктаах, улахан тутуллар мэһэйдээх. ☉ Обремененный чем-л., имеющий какую-л. обузу, помеху
Кини утуйар ороно да суох, ол үрдүнэн атаҕар адаҕалаах, моонньугар чэҥкээйилээх — икки киһи иитимньилээх. Н. Якутскай
Арааһы аһан баран Атаҕар туруорар Алыс адаҕалаах. А. Софронов

аат.
1. Үлэни кыайбат буолан атын киһиэхэ иитиллэн, аһаансиэн олорор киһи (хол., ыарыһах, кырдьаҕас киһи). ☉ Иждивенец
Оттон кини утуйар ороно да суох, ол үрдүнэн атаҕар адаҕалаах, моонньугар чэҥкээйилээх - икки киһи иитимньилээх. Н. Якутскай
2. Аһынан-үөлүнэн хааччыйар туох эмэ (үксүгэр сүөһү). ☉ Источник существования (обычно о скоте)
Былыр-былыргыттан бырыһыанынан мунньуллубут иэскэр бэстилиэнэй иитимньибин туура туттардыҥ. А. Софронов
Иитимньитэ суох буолан, Илиитин көлөһүнүнэн иитиллибит. Эрилик Эристиин
Сүөһү диэн саха киһитин иитимньитин биир суол туллар тутааҕа. М. Доҕордуурап
Баар суох иитимньилэрэ - табалара өлөн-сүтэн хаалаллара. А. Сыромятникова
3. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: кыаммат буолан нэһилиэк көрүүтүгэр-харайыытыгар киирбит киһи. ☉ До революции: неимущие, иждивенцы (жившие за счет жителей своего наслега или становившиеся домашними рабами баев)
Туохтара да суох буолан, быстаран, иитимньигэ барар дьон буоллахтара. А. Софронов
Ол кэмтэн төгүрүк тулаайах хааламмын Ыал устун барбытым, - иитимньи буолбутум. А. Бэрияк
Улуус-улуус аайы быстан-дьадайан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит ыаллар, кумалааннар аҕыйаҕа суох этилэр. И. Аргунов. Тэҥн. кумалаан, умнаһыт

аат.
1. Бииргэ төрөөбүт эбэтэр аймахтыы аҕа саастаах дьахтар, кыыс. ☉ Старшая сестра
Эн биһикки биир ийэттэн-аҕаттан айыллан үөскээн төрөөбүппүт этэ: Мин Айыы Умсуур удаҕан диэн эн аҕаһыҥ буолабын. Ньургун Боотур. Омоҕой Баай мааны кыыһа аҕаһыгар күнүүлээн, Эллэй Боотуру ойох ылбата диэн тахсан сүтэн хаалбыт
Саха фольк. Сурус аҕаһын туора дьонтон көҥүүрүн кэриэтэ, мин Джамиляны дьонтон көҥүүр этим. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Аҕанан, ийэнэн уруу аҕа саастаах дьахтар, кыыс. ☉ Тетя (сестра отца или матери)
Биһиги үтүө доҕотторбут, хаан-уруу аймахтарбыт уонна аҕастарбыт! Суорун Омоллоон. Айгырсилик лабаалаах Арыы чаллах хатыҥнаах Аҥаат-муҥаат алааска Аччыгыйдыыр эрдэхтэн Арыаллаһан үөскээбит Атас, дьүөгэ аҕастар! Саха ырыаһ
3. Аҕа саастаах дьахтар (үксүгэр ытыктабыл, үтүө сыһыан дэгэттээх). ☉ Старшая годами женщина (чаще с оттенком уважения, почитания)
Аҕас дьахтар эдэргэ кэпсээн биэрдэ. Н. Павлов
[Мэник Мэнигийээн — абааһы кыыһыгар:] «Аҕаас, хайдах тиэрэ сытар баҕайытай?» — диэн ыйытар. Суорун Омоллоон
4. Былыргы итэҕэлинэн, үөргэ, иччигэ, айыыларга сыһыаннаах дьахтары этэргэ туттуллар (дириҥ ытыктабыл, сүгүрүйүү бэлиэтигэр). ☉ Обращение в знак особого уважения, преклонения и почитания (обычно к душам покойниц, превратившихся в үөр, богиням, покровительствующим увеличению потомства, см. айыыһыт)
Кини өлөн баран үөр буолар. Чугас эргиннээҕи нэһилиэктэр, улуустар туой Болугур айыыта, хотуна, аҕаспыт, эдьиийбит — диэн ааттаан ытыктыыллар. Саха фольк. Эдьээн Иэйэхсит эдьиийбит, Илэ-бодо имэҥирбит эбит, Ахтар айыыһыт аҕаспыт Ала чахчы дьалыннаабыт эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Саамай аҕа, эдьиий, кырдьаҕас (сорох көстүүлэри ытыктаан, тыыннааҕымсытан этэргэ). ☉ Старшая, почитаемая (о нек-рых неодушевленных явлениях в знак особого почитания)
Аймах-билэ дьонум Абаралларыттан санаабакка Аҕастарым ааккытыгар Алдьанным аҕай ини [хаартыга]. Саха нар. ыр. II
Иитимньилээх ийэ үрэхтэр, Иҥиэттэн иэнигийэн, Халҕаһаланан хатыыланан, Ахсым ууларын Аҕас үрэхтэргэ аҕаллылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Икки мэндиэмэннээх эргэ мас дьиэ Саха сирин Сэбиэскэй оскуолаларын аҕастара — учуутал оскуолата. Амма Аччыгыйа
◊ Аҕас кылын көр кылын. Таай аҕас — ийэнэн уруулуу аҕа саастаах дьахтар. ☉ Старшая родственница по матери.