Якутские буквы:

Якутский → Русский

иккиһинэн

во-вторых; бииринэн ,мунньахтаатыбыт , иккиһинэн киинэни көрдүбүт во-первых, провели собрание, во-вторых, смотрели кинофильм.

иккис

второй; иккис кылаас второй класс; кини иккиһинэн барда он ушёл вторым.

Якутский → Якутский

иккиһинэн

аат сыһыан т. Киһи сэһэргиир бэрээдэгин уларыйыыта эбэтэр түмүк оҥоруута иккиһэ буоларын бэлиэтиир. ☉ Употребляется для обозначения второго члена при последовательном перечислении, обычно причин, целей, выводов и т. п. (во-вторых)
Бастакытынан, үтүө үлэҕит иһин хаһыакка бэчээттэммиккитинэн, иккиһинэн, бириэмийэ ылбыккытынан. А. Сыромятникова
Биириһинэн, кини үөрэҕэр үчүгэй, иккиһинэн, уопсастыбаннай үлэҕэ актыыбынайдык кыттар. ЭГУ СТГ

иккис

икки диэнтэн кэр
ахс. аат. Иккис кылаас. Иккис уруок.  Иккис мэндиэмэҥҥэ бэрт боччумнаахтык туттан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Үлэ иккис күнэ эмиэ улахан күүрүүлээхтик барда. М. Доҕордуурап
♦ Иккис төрөөбүт дойдута калька - ким эмэ атын сиргэ тиийэн уһуннук үлэлээн, олохсуйан дьиҥнээх төрөөбүт дойдутун курдук саныыр сирэ. ☉ Вторая родина
Онтон ыла Саха сирэ кини иккис төрөөбүт дойдутунан буолбута. «ХС». Иккис тыына киирэр калька - күүһэ эстэн, мөлтөөн иһэн, эмискэ кэҥээн, эрчимирэн кэлэр. ☉ Появляется (открывается) второе дыхание у кого-л.
Кыргыылаах [ат] сир ортотун ааһыыта хайаан да эбиэхтээх, ити бириэмэҕэ иккис тыын киирэр этэ. «Чолбон». Иккис уоһунан - атын өттүнэн, атын өттүттэн. ☉ С другой стороны (букв. второй губой)
Биир уоскунан махтанаҕын, оттон иккис уоскунан киһи маанытынкүндүтүн, кэһиитин ылбаккын! «ХС»

Еще переводы:

во-вторых

во-вторых (Русский → Якутский)

вводн. ел. иккиһинэн.

бастакынан

бастакынан (Якутский → Русский)

модальное сл. во-первых; бастакынан , былааны дьүүллүөххэ , иккиһинэн , отчуоту истиэххэ во-первых, обсудим план, во-вторых, заслушаем отчёт; ср. бастатан .

биириһинэн

биириһинэн (Якутский → Русский)

модальное сл. во-первых; биириһинэн, үөрэҕэр үчүгэй, иккиһинэн, үчүгэй общественник во-пёрвых, он хорошо учится, во-вторых, он хороший общественник.

бастакытынан

бастакытынан (Якутский → Якутский)

биириһинэн диэн курдук
Бастакытынан, үтүө үлэҕит иһин хаһыакка бэчээттэммиккитинэн, иккиһинэн, бириэмийэ ылбыккытынан. А. Сыромятникова
Ол эрээри Айыыһыт уонна аал уот иччитэ Хатан Тэмиэрийэ мифическэй уобарастара сахалар хоту дойдуга кэлиэхтэрин иннинэ айыллыбыттара эрэбил. Ити, бастакытынан. Эрчимэн

дьиктилээх-алыптаах

дьиктилээх-алыптаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Киһини абылыыр аптаах. ☉ Волшебный. Үөрэхтээхтэр остуоруйалары ис номохторуттан, кинилэр туттар ньымаларыттан көрөн наардыыллар: бииринэн, хамсыыр харамай туһунан остуоруйаларга (сказки о животных), иккиһинэн, дьиктилээх-алыптаах остуоруйаларга (волшебные сказки), үсүһүнэн, олох-дьаһах остуоруйаларыгар (бытовые сказки). Саха фольк.

кырааһын

кырааһын (Якутский → Якутский)

кыраа диэнтэн хай
аата. Бу Маай бырааһынньыга икки санааны үөскэппитэ: бииринэн, урукку дьоллоох олохторун санатан, дириҥ кутурҕаны, иккиһинэн, ону былдьаабыт хааннаах немецкэй фашистары кырааһыны. Суорун Омоллоон
Брахман саҥарбакка эрэ иһигэр да санаабыт кырааһына хаһан даҕаны таах хаалбат куолута. Р. Тагор (тылб.)

второй

второй (Русский → Якутский)

прил.
иккис

буорту буол

буорту буол (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сытыйан-ымыйан, аҕыран киһи сиэбэт туруктан (ас туһунан). ☉ Испортиться, гнить, стать несъедобным (о пище)
Сайыҥҥы куйааска өйүө сыыһа төһө өр бараахтыай? Бииринэн кэмчитэ бэрт буолар, иккиһинэн өр барбакка буорту буолан хаалар. Н. Заболоцкай
Бултуйбут киһи утуйбат баҕайыта. Инньэ гыннаххына булдуҥ-аһыҥ буорту буолуо буоллаҕа дии. Р. Кулаковскай
Уон гектартан кэлбит ол хортуоппуй барыта сиэмэҕэ ууруллубута, кыһынын буорту буолбакка үчүгэйдик туораата. П. Егоров
2. Туох эмэ тэбиититтэн, содулуттан майгы-сигили өттүнэн сатарый. ☉ Испортиться, разложиться (морально)
[Дьаакып:] Ити үчүгэй киһи тахсыах киһитэ буорту буолаары гынна. А. Софронов
Сүрдээх тыл, ити аата, Коля эн быраатыҥ улаханнык буорту буолбут киһи буолла, дьэ. С. Ефремов
3. Күүс таһынан хамсаныыттан, олус ыарахан үлэттэн иһэтин, эчэй, эмсэҕир. ☉ Надорваться (напр., от тяжелой, непосильной работы)
• Чэ, олус үлэнэн тиргиллэн араас ыарыыга ылларыахтара, эрдэ да кырдьыахтара. — Эн бөлүһүөктүүрүҥ курдук буолбатах. Күүһэ кыайар киһи үлэттэн буорту буолбат, — диэтэ Костя. М. Доҕордуурап
Киһини өлөрүү, соруйан кырбаан доруобуйата буорту буолар гына эчэтии, — поезд сууллуутугар тиийиэн сөптөөх дьайыыны соруйан оҥоруу иһин эппиэтинэскэ киһи уон түөрт сааһыттан тардыллар. СГПТ

түбүлээн

түбүлээн (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Улахан түмсүүлээх мустуу; сүгүлээн. ☉ Многолюдный сход; беготня, хлопоты
    [Бөҕүлүк удаҕан Муус Буодьулааҥҥа:] Төп саҕа төбөбүт оройунан Түһэр хаан курдук Түбүлээн түстэ. Тугу гынан утуйан оҥтордуҥ. Соххор муоһааным Субай хаанынан ытаабыта Тоҕус төгүрүк хонно. ТТИГ КХКК
    Ол күнтэн ыла нэһилиэккэ түбүлээн бөҕө түспүтэ. Н. Яковлев
  3. Олоххо буола сылдьыбыт түбэлтэ. ☉ То, что произошло, случилось в жизни, событие, происшествие
    Үһүйээн диэнинэн, бииринэн, ол-бу итэҕэлтэн ситимнээх, иккиһинэн, олоххо дьиҥ баар буола сылдьыбыт түбүлээннэри, дьоннор ол-бу эбиилэринэн кубулутан кэпсиир кэпсэллэр ааттаналлар. Саха фольк. Киһи олоҕо кэмэ биллибэт үгүс үөрүү өрөгөйдөөх түгэннэринэн, хомолто курус түбүлээннэринэн баай. А. Кондратьев
    Суруйааччы тус олоҕун, санаатын, сырыытын, кыттыбыт түбүлээннэрин утум-ситим уус-уран пуорманан суруйар. ВГМ НСПТ. Хаһааҥҥы сахтар хабырыһыыларын, Төһөтөөҕү үйэлэр түбүлээннэрин, Истээччи да эгэлээн өйдөөбөтөҕө, Олоҥхоһут да оҥоллоон быһаарбатаҕа. Доҕордоһуу т.
  4. даҕ. суолт. Сүгүлээннээх, аймалҕаннаах; үгүс киһилээх. ☉ Многолюдный; неспокойный
    Улахан түбүлээн мунньах буолбут. ПЭК СЯЯ
    Кыһына суох кый ыраах Кавказ хайатын быыһыттан, Бачча түбүлээн түөлбэттэн Бу уйаҕас тыл, Булан ылла аҕаны, — Сылаанньыйбыт сүрэхтээх, Сырдыгынан сыһыччы көрбүт саханы. К. Туйаарыскай
    ср. бур. түбэрөөн ‘топот’
өттүнэн

өттүнэн (Якутский → Якутский)

аат дьөһ.
1. Хайааһын оҥоһуллар эйгэтин чопчулаан-хаарчахтаан көрдөрөр предмети бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, который уточняет, ограничивает область совершения действия (по, в отношении, относительно)
Оччоҕо [өҥ дьылга] кыһын кыһалҕатын ас, таҥас өттүнэн билбэккэ аһараллара. Н. Якутскай
Иккиһинэн, Дьэкиим – баай. Ити өттүнэн Болот кинини эмиэ билэр курдук саныыра, ол ситэтэ суох эбит. Н. Заболоцкай
Максим сэмэйэ бэрт. Сорохтор курдук киэбирбэт киһи. Ити үчүгэй. Ити өттүнэн Айдаар баар ээ, кини саҕа киһи суох, кини өйдүүрүн өйдүүр эмиэ суох. Н. Лугинов
2. Туох эмэ бэлиэтин эбэтэр хайааһыны хайа эрэ өттүнэн хаарчахтаан-чопчулаан биэрэр предмети бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, который в каком-л. отношении ограничивает, уточняет признак или процесс (по, по части)
Абаҕыыныскай айар үлэтин маҥнайгы сүһүөх кэмигэр суруйталаабыт ырыаларын-хоһооннорун аахтахха, олор уус-уран форма өттүнэн үгүс өрүттээхтэрэ харахха чуо быраҕыллара. Софр. Данилов
Сөп ээ, кэнэҕэски дьиҥнээх архитектура дьону кэрэҕэ тардыһыннарыахтаах, дууһа өттүнэн ыраас, дириҥ буоларга угуйуохтаах. Н. Лугинов
Октябрина Николаевна, эн үөрэх, билии-көрүү өттүнэн толору бэлэмнээх киһигин. М. Попов
Эт-хаан өттүнэн эрчиллии, үлэҕэ, булка үөрүйэх буолуу киһи үйэтин уһаталлар. Т. Сметанин
△ Бу суолтаҕа үгүстүк нууччалыыттан киирии даҕааһыннары кытта туттуллар. ☉ Употребляется чаще всего с заимствованными из русского языка прилагательными (в каком-л. отношении)
Научнай уонна политическай өттүнэн мөлтөх сайдыылаах киһи. Амма Аччыгыйа
Байыаннай өттүнэн куттал өссө күүһүрдэ. «Кыым»
3. Хайааһын хайдах оҥоһулларын бэлиэтиир ааты кытта туттуллан буолуу сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает отношения образа и способа действия, употребляясь при обозначении предмета, который характеризует это действие (по)
Былааһы норуокка эһиги [баайдар] көҥүл өттүгүтүнэн биэрбэт буоллаххытына, эһиэхэ бэйэҕитигэр куһаҕан буолуо. Амма Аччыгыйа
Пограничнай сулууспаҕа баҕа өттүнэн кэлэргэр чэпчэки үлэ буолуо дии санаабытыҥ чахчы. Н. Якутскай
[Баайдар] үчүгэй чараҥнары солотоннор, ыраас толооннору тиэрдэрэн, ким да дойдутун иитигэр буолбутун иһин, күүс өттүлэринэн киирэн, дойду, бурдук сирэ гынар этилэр. Эрилик Эристиин