аат., харыс. т. Күндү түүлээх кыыл (ахсаанын ааҕарга тут-лар). ☉ Пушной зверь (употр. при счёте)
Биэс тыһыынча тумустаах тириитэ — элбэх эрэйинэн, үгүс тоҥуунан-хатыынан бултаммыт, хара көлөһүн хардата буолар. Н. Якутскай
Мэхээчээн …… күнүгэр уон биэстии, сүүрбэлии тумустааҕы илибирэччи иилинэн кэлитэлээн, оҕонньор хайҕабылын ылар буолан истэ. В. Протодьяконов
Кини куобахха ииппит таҥыыларыттан алта сүүсчэкэ тумустааҕы араарда. «Кыым»

1. эймэҥнээ диэнтэн дьаһ. туһ. Түптэ буруотунан угуйа унаарар, Дьэдьэн сытынан салгыйа дыргыйар, Ынах, Сылгы үтүмэн үөрдэринэн От-мас быыһын эймэҥнэппит Төрөөбүт түөлбэ көмүс күөлүм. М. Тимофеев-Терёшкин
2. Биир тэҥник сүһүөхтэринэн илибирэччи хамсат (хол., тарбахтаргын). ☉ Делать лёгкие дрожащие движения, подёргивать, подрагивать, шевелить чем-л. (напр., пальцами)
   «Бэттэх Кэл!» — Дьаакыбылап сөмүйэтин эймэҥнэттэ. Н. Якутскай
   «Байбааскы, кэл эрэ», — Хабырыыска тарбаҕын эймэҥнэтээймэҥнэтэ, оҕону бэйэтигэр ыҥырда. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Доҕолоҥ кыыһа, намчы тарбаҕын эймэҥнэтэн, Николайы ыҥырда. А. Сыромятникова

сыһ.
1. Биир тэҥник кэккэлэччи, сэлэлээн эбэтэр субуруччу. ☉ Друг за другом, в ряд, шеренгой
Алаас ортоку кырдалыгар арҕааттан илин элээннии чэчир анньыллыбыт. Р. Кулаковскай
Халтаҥ эҥээрдээх сахалыы дьогдьуурдаах, элээннии көмүс, муос тимэхтээх, оноото, кэннэ көмүс симэхтээх сукуна сон. БСИ ЛНКИСО-1994
Үрэххэ элээннии үүнэн турар хахыйахтар таба быатын бытырыыһын курдугунан илибирэччи таҥныбыт буоланнар, үөрэ-күлэ сэргэхтик тэлибирэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)
2. Тугу эмэ тула, төгүрүччү. ☉ Вокруг кого-чего-л., окаймляя что-л. Дьон бары илии-илиилэриттэн сиэттиһэн, элээннии туран, ыллаан бараллар. Суорун Омоллоон
Сыанаҕа ыҥырыылаах ыһыах дьоно утуу-субуу мустан бараллар, икки аҥыы элээннии туран күн диэки хайыһаллар. К. Уткин

1. аат., эргэр.
2. Тиэрбэстии иэҕэн оҥоһуулаах ытарҕа. ☉ Кольцеобразные серьги
   Күн уота көмүс иэмэх аалыытын курдук күлүмнүү тохто турар дойдута [эбит]. ПЭК ОНЛЯ I
   Иилэҕэс көмүс иэмэҕин Икки тэргэн кулгааҕар Илибирэччи иилинэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
3. Ытарҕа аллараа өттүгэр ыйана сылдьар уһуллар киэргэл. ☉ Съемные подвески к серьгам
   Тэллэҕэ тэлээрэн, Иэмэҕэ эргичийэн, иэдэһэ килбэчийэн, Тиҥилэҕэ тилигирээн Хаалта үһү кыыс оҕо... Өксөкүлээх Өлөксөй
   Илбиргэстээх сырайдаах, эрийии көмүс иэмэхтээх ытарҕатын иилиммит. С. Зверев
   Маша кыһыл көмүс ытарҕатын иэмэҕэ ыраас иэдэһигэр күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
4. Ойуун таҥаһыгар иилиллэр тимир. ☉ Подвески на шаманском костюме.
5. Туох эмэ иэҕиитэ, өҕүлүннэриитэ. ☉ Искривление чего-л., изгиб
   Хайыһар иэмэҕэ.  Киэҥ халлаан, хайыһар иэмэҕин курдук, таҥнары санньылыйан түһүүтүгэр. Саха фольк. Ый иэмэҕэ түүн үөһэ халлааҥҥа Дьиктитик сырдыырын курдук, Ол очуос ыраах акыйааҥҥа Көмүс чыпчааллара сырдык. Таллан Бүрэ
6. даҕ. суолт. Имиллэҕэс, чэпчэкитик иэҕиллэр, өҕүллэр. ☉ Легко гнущийся, податливый
   Иэмэх мас. Иэмэх талах.  [Тыал] Хатыҥ иэмэх таһаатын Күүһүнэн кууһа сатыыр, Көмүскэнэр лабаатын Кум-хам тутан бүк баттыыр. С. Данилов
   Иэмэх солко Симэх окко Ыҥырыалар Ылластылар. И. Эртюков
   ♦ Иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) - унньуктаахтык тэбис-тэҥҥэ, ылбат-биэрбэт киирсэллэр (хол., тустууга). ☉ Упорно бороться, состязаться совершенно на равных, наравне с кем-чем-л. «Һоо! Үлүгэрим эбит..
   Иэмэх талах курдук эрийсиэм хааллаҕа... П. Ойуунускай
   Түптэ бурҕаллыар диэри Түһэн кэбистэҕэ, Иэмэх талах курдук Иэхсибитинэн бардылар. П. Ойуунускай
   Хайалара кыайара биллибэт, иэмэх талах курдук тэҥҥэ эрийсэллэр. И. Федосеев
   Тустуу саалатыгар тэниччи тардыллыбыт икки көбүөргэ кыракый уолаттар тустан иэмэх курдук эрийсэллэр. «ББ»
   Иэмэх талахтыы (мастыы) эрийсэллэр көр иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр). Кинилэр аан дойду ааттаахтарын хабыр хапсыһыыларын, иэмэх мастыы эрийсиилэрин бэркэ сыныйан көрбүттэрэ. И. Федосеев
   Биһиги саамай күүстээхпит Федор Павлов учууталбытын кытта киирсэн, иэмэх мастыы эриһэрин тыыммакка да олорон кэтэһэрбит. «Кыым»
   ср. др.-тюрк. егмэ 'арка, свод дома'