прил. интернациональнай (1. норуоттар икки ардыларынааҕы; 2. интернационализм принциптэригэр олоҕурар).

аат., кин. Хайдыһыыта, ыһыллаҕаһа суох буола бииргэ түмсүү, биир санааланыы. ☉ Сплочённость, единение, единство
Эйэ өстөөхтөрүн ханнык да айаҕаланыылара биһиги модун сомоҕолоһуубутун тулхадытар кыаҕа суох. Н. Кондаков
Бэстибээл ыччат актыыбынаһын, үтүөҕэ-кэрэҕэ дьулуурун, биир сомоҕолоһуутун көрдөрөр. «Кыым». Кыргыһыылар уоттарыгар бырааттыы норуоттар интернациональнай бойобуой бииргэ сомоҕолоһуулара сиппитэ-хоппута. «ПА»

I
аат.
1. Киһи ис дууһатын, өйүн-санаатын, атын киһиэхэ сыһыанын көстүүтэ. ☉ Характер, нрав, душевные качества человека
Үчүгэй м а й г ы ҥ — көтөр кынатыҥ (өс хоһ.). Баһыахтыыр Балбаара майгытынан бардам буолан, сыл аайы баайтан-баайга уларыйа сылдьан хамначчыттыыр. Амма Аччыгыйа
Кэлин Ефимниин билсиһэн истэхпинэ, кини сэмэй майгыта …… сымнаҕас, сытыа ры тыла-өһө улам-улам ордук кэрэхсэтэр, бэйэтигэр тардар буолан барбыта. Эрчимэн
2. кэпс. Олохсуйбут үгэс, сиэр-туом. ☉ Традиция, обычай
Бу дойду тоҥустарын олохторун майгыта барыта биир, кинилэр хастыы да ураһа буола-буола олороллор. А. Софронов
Киһилээн Куохаан уолаттарыттан, оччотооҕу саха майгытынан, аҕатын дойдутун-сирин …… оччугуй уол тутан хааларынан, Арыы лаа х ди эн алааһы Сүөдэр Микиитин тутан хаалбыт. МНН
3. кэпс. Быһыы, быһыыланыы, (тугу эмэ) оҥоруу. ☉ Поведение, поступок, манера
[Байбаас:] Ити сөп майгы дуо? А. Софронов
Ким да утары көрбөт буолан, о л у с т а а н э р э р к и һ и д о ҕо р. И т и н н и к майгытын үрдүкү тойон бука сөбүлээбэтэ буолуо эбээ, төһө да киэбирдэр. Н. Неустроев
Дьаһааҕы киллэрбэккин? Үрдүкү суут тойотторо сылдьар улуус суолун ороскуотун түөрт сылы мэлдьи түһэрэ илик үһүгүн. Бу туох майгытай? П. Ойуунускай
4. көсп. Туох эмэ ис дьиҥэ, атыттарт а н ур а т ы т а (хол., ү л э). ☉ Отличительные особенности, основные черты, характер чего-л. (напр., работы)
Биһиги култуурабыт интернациональнай майгытын сүтэрбэккэ, тылбыт, сурукпут пуормата сайдан иһэригэр көрсө түспүт тардыылыктары суох гыныахтаахпыт. П. Ойуунускай
Сопхуос производствотыгар ээл-дээл сыһыаннаахтар, үлэ майгытын ахсарбаттар, кэлиэн-барыан баҕалаахтар эдэр оробуочайдартан үгүс. «ХС»
△ Туох эмэ хайысхата, ураты көрүҥэ. ☉ Путь, способ, особенность развития чего-л.
Биһиги искусствобыт сайдыытын атын майгынан уустугурдар тоҕоостор эмиэ баар буолбуттарын даҕаны умнуохха сатаммат. «ХС»
5. көсп. Туох-эмэ быраабылата, сокуона, балаһыанньата. ☉ Обстановка, ситуация, положение дел
Кыраныысса майгытын Бэйэҥ да Эн билэҕин. А. Абаҕыыныскай
ср. монг., бур. маяг, орд. майак ‘форма, внешность, признак, манера, образ’
II
аат., түөлбэ. Быйыт (балык). ☉ Ленок (рыба)
Молбо үрэҕэр майгы, сордоҥ тап таан үөскүүр сирэ эбит. Я. Семёнов

аат.
1. Ыраах эбэтэр тэйиччи баары кытта билсиһии, сылдьыһыы (хол., төлөпүөнүнэн), ону тэҥэ оннук билсиһэр кыах, суол. ☉ Сообщение, сношение с кем-л. находящимся далеко или в отдалении, а также возможность такого сношения, связь. Улуустары кытта сибээс. Москубаны кытта төлөпүөнүнэн сибээс
□ «Танкердар сибээскэ таҕыстылар, — арадьыыс хап-сабар этэр
— Киренскэйи үс чаас саҕана ааспыттар». И. Егоров
Атастар! Амматтан Чурапчы Сибээһэ бэҕэһээ быһынна. Куотурус хамандыыр Сулҕаччы Иһиттэн Аммаҕа анньынна. Эрилик Эристиин
Мантан Новосибирскайы кытта быһа сибээс олохтоммут. И. Данилов
Федот түөрт уон биирис стрелковай куорпус сибээһин хааччыйар батальоҥҥа сэриилэһэр эбит. ССС
2. Ыраахтан билсиһиини, кэпсэтиини тиэхиньиичэскэй өттүнэн хааччыйар тэрилтэлэр бүттүүннэрэ (тэлэгирээп, буоста, төлөпүөн, араадьыйа). ☉ Совокупность учреждений, обслуживающих техническими средствами общение на расстоянии, связь. Сибээс хонтуората. Сибээс үлэһиттэрэ
3. кэпс. Кими-тугу эмэ кытта хардарыта сыһыан, өйдөһүү, биир ситиминэн үлэлээһин. ☉ Взаимоотношения, взаимопонимание, согласование своих действий, деятельности, связь с кем-л.
Төрөөбүт дьонун-сэргэтин, төрөөбүт норуотун олоҕун кытта сибээһэ быһыннар эрэ, киһи үлэтэ-хамнаһа да үөтэлээбэт үгэстээх. Софр. Данилов
Кэнники Өлөксөөс биһикки икки ардыбыт ыраатан, тэйэн, уһаан-тэнийэн, сибээспит быстан хаалбыта. А. Бэрияк
Биһиги норуоттарбыт интернациональнай сибээстэрэ гражданскай сэрии сылларыгар уопсай өстөөҕү утары кырыктаах кыргыһыыга силис тардан сириэдийбитэ. И. Федосеев
Бурдугу үүннэрэ үөрэммит бааһынай бурдуга үүммэт буоллаҕына, сири кытта сибээһэ мөлтөөн, олохтуун-дьаһахтыын, майгылыын-сигилилиин уларыйар. П. Егоров
△ Туох эмэ балаһыанньалаах, кыахтаах дьону кытта чугас сыһыан, билсии. ☉ Близкое знакомство с кем-л., обеспечивающее поддержку в чём-л.
Баһыккаҕа баай-дуол, төрүт-уус, сибээс бастакы турар эбит буоллаҕына, Нараҕаҥҥа үлэ айар, үөскэтэр улуу күүһэ, кэрэ майгы-сигили ордук чорботуллар. КНЗ ТС
4. кэпс. Этэр санаа, саҥарыы ис хоһоонунан утума-ситимэ. ☉ Логическая последовательность, согласованность, связь (в речи, мыслях)
Сибээһэ суох, киһи үөйбэтэх-ахтыбатах араас санаалара, хараҕар дьон сирэйдэрэ элэҥнэһэллэр. Н. Лугинов. Эмискэ Колка туох да сибээһэ суох ыйытан саайбыта: «Эһээ, эт эрэ, кыһын тоҕо тымныы буоларый?» В. Санги (тылб.)
5. кэпс. Туох эмэ ыккардыгар хардарыта тутулук. ☉ Взаимозависимость, обусловленность, связь чего-л.. Бырамыысыланнас уонна тыа хаһаайыстыбатын сибээстэрэ. Наука уонна производство сибээстэрэ
□ Философия, предметтэр саамай уопсай сибээстэрин уонна сыһыаннарын үөрэтэр буолан, наукалар ортолоругар туспа миэстэни ылар. ДИМ
6. кэпс. Туохха эмэ тугунан эмэ кыттыы, кытык сыһыан. ☉ Участие, соучастие в чём-л., отношение к чему-л. [Сарапыана:] Солко Миитэрэй куоракка киирбитигэр эн сибээһиҥ суох үһү дуо? С. Ефремов
7. анат. Туох эмэ тугу эмэ кытта холбоһор ситимэ, силбээһинэ; силбээһин, ситим (харамай уорганнарыгар). ☉ Плотное образование из соединительной ткани, скрепляющее отдельные части скелета или соединяющее отдельные органы тела, связка
Сис балык эттиин Бары баар сибээс силгэлэрим Сириэһиннээх ыарыылары тулуппатылар. Саха нар. ыр. II
[Сүөһүнү аттыырга] үрүҥ субаны сыҕайа анньан, сымыыты таһаарыллар. Үрүҥ суба тымырыгар сибээһи илиинэн эбэтэр кыптыыйынан кырыйан араарыллар. НПИ ССЫа
Академик И.П. Павлов үөрэтэринэн, ханнык баҕарар сатабыл, үөрүйэх төрүтүнэн мэйиигэ үөскээбит уустук ньиэрбэ сибээстэрэ буолаллар. ЧКС ОИиСТ