сов. (пропечься) бус, ситэ бус.

сов. бус, буһан таҕыс; хлеб хорошо пропёкся килиэп үчүгэйдик буспут.

сов. ситэри бус, ситэ бус; хлеб допёкся килиэп ситэри буста.

1) вариться; печься; эт буһан эрэр мясо начинает вариться; буспут килиэп испечённый хлеб; 2) созревать, поспевать; отон буспут ягоды поспели; бурдук буспут хлеба созрели; 3) обвариваться; обжигаться; уокка бус = обжечься; ууга бус = обвариться; 4) ощущать жару; потеть; дэлби бустум я сильно вспотел; куйааска бус = быть опалённым зноем # буутун этэ буспут он достиг мужской зрелости.

1. прич. от запечься; 2. прил.: запёкшаяся кровь бөлүөҕүрбүт хаан; запёкшиеся губы хатырбыт уостардаах.

сов. 1. (о кушанье) хата бус, хала-хыйа бус; 2. (о крови) бөлүөх; 3. (пересохнуть) хатыр, хат; губы запеклись уостара хатыр-быттар.

туохт.
1. Тас өттүгүттэн эрэ буһа түс (хол., уокка сыраллан). ☉ Печься, жариться, покрываясь тонкой корочкой, оставаясь полусырым внутри
[Лэппиэскэ] аҥаар сирэйэ халаҕыйаатын кытта эргитэ тутуллар. Хомус Уйбаан
Лэппиэскэ таһа эрэ халаҕыйбыт, иһэ сиикэй сылдьар. СГФ СКТ
2. Хабыллан таҕыс, хабылын (хол., уокка буһан — киһи этин этэргэ). ☉ Пузыриться (напр., при ожоге)
Тарбахпын уокка сиэппитим халаҕыйан таҕыста. СГФ СКТ
3. Бэрт чараас хаҕынан саҥардыы бүрүлүн, хаҕылый (сиикэй баас туһунан). ☉ Покрываться тонкой коркой, затягиваться (об открытой ране)
Мэлгэйбээти, саҥардыы халаҕыйан эрэр бааһын хамнатымаары, долгуппакка сыарҕаҕа тиэйэн сыҥнаран аҕаллылар. С. Курилов (тылб.)
ср. монг. халах ‘нагреваться; обжечься’

туохт.
1. Оргуйан эбэтэр уокка сыраллан сииргэ бэлэм буол (ас туһунан). ☉ Свариться, испечься
Чүөчээски үтэһэлээбит этэ буһаатын кытта, чэйдээбитинэн барда. Суорун Омоллоон
Арҕаанан айахтаах ампаар дьиэ, Оһоххо олгуй-чаан оргуйар. Тааттаҕа төрөөбүт улаан биэ Туруктаах чоҥкута бу буһар. Күннүк Уурастыырап
Хойуу да хойуу миин бэрдэ буһан эрэр. Т. Сметанин
2. Үүнэн, ситэн-хотон, хомуйарга, сииргэ бэлэм буол (хол., бурдук, отон о. д. а.). ☉ Созреть, поспеть
Күөттэ Дьөгүөр саһарчы буһан эрэр бурдугар оҕус күрүөһүлээн киирбит. А. Софронов
[Чокуурап:] Ол суорт үүнэрин сүрдээхтик үүнэр эрээри, кыайан буспакка үлүйэн хаалар эбит. С. Ефремов
Садтан дьаабылыка, айва, персик, марабель отоннор буһаннар, арамаат сыта тарҕанар. Н. Якутскай
3. Уокка эбэтэр итиигэ сиэт. ☉ Обвариться, обжечься, получать ожог
Ууттан буспут үүттэн куттанар (өс хоһ.). Ол курдук, тааска быстан, уокка буһан, тымныыга тоҥон туран, оҕолору быыһаабыт уол Луха Луоскун бэйэтэ балыыһаҕа киирэр. Амма Аччыгыйа
Аһыырыгар саха саҥарбат, Арай тэриэлкэ, тиис тыаһыыр, Мииҥҥэ буспат, уҥуохха харбат Сэрэҕин бэркэ сыаналыыр. Дьуон Дьаҥылы
4. Куйаастан, күүскэ үлэлээн, хамсанан эбэтэр олус халыҥнык таҥнан итииргээ, көлөһүн таҕыс, тирит. ☉ Переносить жару, потеть
Эн эмиэ сылайаҕын, ардыгар аччыктыыгын, куйаастан буһаҕын, тымныыттан тоҥоҕун. Т. Сметанин
Тула хараҥа, хаар ытыллар, ыллыыр. Эмиэ оргууй хаамабыт. Тоҥмоппун, хата буһабын. Н. Габышев
5. көсп. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситхот. ☉ Достичь зрелого возраста, окрепнуть, закалиться
Эн, Федор Попов, Хотой аймаҕар холбоһон, хомсомуол кэккэтин булбутуҥ, — Бу олох кыайыытын барҕардар Бойобуой кыһаҕа буспутуҥ. Күннүк Уурастыырап
Биһиги бурсууй-баай буораҕын, Буулдьатын сиэбиттэр, Бууска, саа уотугар буспуттар, өлбүттэр. Эллэй
6. көсп. Бүтэйдии күҥкүйэн сытый (сииктээх кэбиһиллибит от туһунан). ☉ Сопреть, гнить (о недостаточно высушенном застогованном сене). Сииктээх кэбиһиллибит от буһар. Куһаҕан түстээх оту ардах хотор, оччоҕо от буһар
тюрк. бус, бүс, пис
◊ Иһэ (көхсө, өһөҕө) буһар (үллэр, тымныйар) көр ис
Мин иһим буһан эрэрин биллим. Кини [Карл] туһунан тугу саныырын сирэйигэр этитэлээтим. Доҕордоһуу т. Түөртээх бэдигим Саша үҥсүүлээх киирдэ. Өһөҕө буспут. Ытыы сыспыт. Багдарыын Сүлбэ