сов. разг. илдьирий, илбирий; пальто истрепалось сон илбирийбит.
Русский → Якутский
истрепаться
Еще переводы:
кэбилин= (Якутский → Русский)
I страд. от кэбий= 1) быть изгрызанным, прогрызанным, перегрызанным; 2) износиться, истрепаться, протереться (об одежде); сон тоҥоноҕо кэбиллибит пальто протёрлось на локтях.
II страд. от кэп=.
самтарый (Якутский → Якутский)
туохт. Бүүрүккүнэн элэйэн хайыта баран алдьан (ордук туос иһити этэргэ). ☉ Истрепаться, надорваться по краю (напр., о берестяной посуде). Эмтэрийбити иилии Кэллим, эдьиийдээр, Самтарыйбыты самсыы Кэллим, саҥастар, Умуллубуту өртүү Кэллим, убайдар. Саха нар. той IV
сэймэк (Якутский → Якутский)
аат. Киһи бүтүнэ суох этэ-сиинэ, этин-сиинин сорох чааһа. ☉ Растерзанные части тела человека
Ньиэмэс сөмөлүөттэрэ уочараттаан буомбалааһыннарыгар биэс сүүс киилэлээх авиабуомба кинилэр [Кларалаах] олорор дьиэлэригэр түспүтэ. Ол дьиэҕэ олорооччулартан сэймэктэрэ да көстүбэтэҕэ. Н. Якутскай
Салла саныыбын аҥаар атахтаах Сэрии сэймэгэ киһи киириэхпин, Сүрэҕэр элбэх сүдү аһыылаах Сору билбит бэйэтин куттуохпун. И. Егоров
Умайбыт иккис тааҥка ааспыт буорун анныттан хостообуттар. Киһи сэймэгин. Н. Кондаков
ср. эвенк. сэмкэ-ми ‘обтрепаться, истрепаться’
кэбилин (Якутский → Якутский)
I
туохт. Олус өр кэтиллэн элбэхтик аалыллар сиринэн элэй, алдьан (таҥнар таҥас туһунан). ☉ Протереться насквозь от долгого ношения, износиться до дыр, обтрепаться (об одежде)
Анараа киһи Пал Палыч дьадаҥытын билэрэ, ырбаахытын тоҥолоҕо кэбиллэ сылдьарын хаста да көрбүт бэйэтэ. Н. Заболоцкай
Оччотооҕуга ол сиэхтэрин кытыылара кэбиллибит …… кугас суппуун тастаах сон куһаҕана суох таҥаһынан ааҕыллара. С. Никифоров
[Сон] эргэрбит да, син ыраас, тоҥолоҕо кэбиллибит. А. Сыромятникова
ср. чув. кивел ‘истрепаться’
II
кэп I диэнтэн атын
туһ. Данила түөскэ кэбиллибит курдук чинэс гынан, тохтуу биэрдэ. Болот Боотур
Утарылаһан, тардыалаһан көрөөрү гыммыттар түөскэ кэбиллэн киэр эһилиннилэр. Н. Лугинов
Кинээс түөскэ кэбиллибит киһилии чинэрис гынна. Тулхадыйбат д.
элэй (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Эргэрэн, элбэхтик аалыллар сиринэн кэбирээ, чарааһаа, алдьан. ☉ Истрепаться, протереться, износиться до дыр
Силиппиэн Харайдаанап күнү быһа сиилэс угуутугар үлэлээн, сылайа быһыытыйан, хобулуга халдьаччы элэйбит эргэ бачыыҥкатын аргыый чиҥ-чиҥник уурталаан, өссө да сып-сылааһынан дьиэлээн истэ. Софр. Данилов
[Оҕонньорум] төҥкөйөн, орон анныттан мүлтүччү элэйбит чохороону кытта буруус ылла. Далан
Никита элбэх киһи аалыллан элэйбит түннүк сэҥийэтин ытыһынан имэрийэн ылла, иэдэһинэн сыһынна. Н. Лугинов
2. көсп., кэпс. Сылаарҕаа, сылай, илиһин. ☉ Выбиваться из сил, утомляться, уставать
[Болтоһо:] Эдэр сэнэх эрдэхпинэ Эйигиннээҕэр буолуохтары Этэр тылым эгэлгэтинэн Эт сүрэхтэрин Эймэнитэр буоларым, Элэйэн сылдьабын Эгэлгэни эрэйимэ, эдьиэй! А. Софронов
Соҕотоҕун хаалаат, эр бэрдэ элэйбитинэн, уол оҕо уйарҕаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
Эккирэтэ сатаан кэбистим даҕаны Эдэр бэйэм элэйэ быһыытыйдым. Н. Босиков
3. көсп., кэпс. Буолан аас, уурай, баран (хол., кэм уларыйыытын туһунан). ☉ Прекращаться, кончаться, истекать (напр., о каком-л. времени года)
Олунньу ый элэйэ бүтүүтэ, Бааска таһырдьаттан төбөтүн оройунан көрөн, аҕылаан-мэҕилээн көтөн түһэр. Н. Якутскай
Хоту дойду аҕыс ыйдаах кыһына элэйэн, күн лаппа уһаабыта. Н. Абыйчанин
♦ Эргэ бэйэтэ элэйбэт (кур бэйэтэ кубулуйбат) көр кубулуй. Кур бэйэм кубулуйумуна олоробун, эргэ бэйэм элэйиминэ олоробун
□ Арай Сангаар саахтата «кур бэйэтэ кубулуйбат, эргэ бэйэтэ элэйбэт» диэбиккэ дылы, тохсунньу былаанын тоҕон түмүктүүр. «Кыым»
Эт киһи элэйдэ, сыа киһи сылайда көр сылай I. Эт киһи элэйдим, сыа киһи сылайдым. Чэгиэн, чиргэл бэйэм эмэхсийдим. Н. Лугинов
Эт киһи элэйэр, сыа киһи сылайар сордоох сырыылара этилэр. Е. Неймохов
[Дириэктэр Бөхтүүйэпкэ:] Эйигин кытта ньээҥкэлэһэрбиттэн эт киһи элэйдим, сыа киһи сылайдым. Түксү! В. Ойуурускай
ср. алт. эле ‘ветшать, изнашиваться; истлевать’, монг. элийх ‘тупеть, не соображать, говорить бессмыслицу’, элэх ‘изнашиваться, стираться; выветриваться’