ускор. от кыҥаа = целиться поспешно.

уст. целиться в кого-что-л. из лука.

многокр. от кыҥаа = целиться (много раз или во многих).

1) целиться, прицеливаться; саанан кыҥаа = целиться из ружья; 2) примериваться; кыҥаан көр = примериться; кыҥаан көрө-көрө устуруустуур он строгает, примериваясь.

II несов. 1. в кого, во что (целиться) туһулаа,. кыҥаа; 2. перен. разг. (стремиться к чему-л.) сыаллан, санаалан.

ниже, пониже; алынната кыҥаа целься пониже.

туохт.
1. Ытан, быраҕан, о. д. а. табар туһугар ол диэки көнөтүк туһаай. ☉ Целиться, прицеливаться
[Тогойкин] ойон туран, хайыһарын төттөрү тардан ылан баран, санныттан быатын сүөрүннэ уонна аллара диэки сыаллыы тутан, анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Саабар эрэ иитиим баар. Биирдэ эрэ ытан хаалыыһыбын. [Чучунааны] тордоххо киирэн истэҕинэ сыаллыыһыбын. Н. Абыйчанин
Салайааччы Кешабыт Тэргэн саатын иитинээт, Мүлүр-халыр кыҥаата Мүччүхаччы сыаллаата. Т. Сметанин
2. Туохха эмэ олоҕуран сабаҕалаа, сылыктаа. ☉ Ориентироваться по чему-л.; судить, полагаясь на что-л. Кини халлаанынан, сир кырсынан сыаллаан хайаан да ыалы булар. А. Софронов
Тыастарыттан сыаллаатахха, үс дуу, түөрт дуу оруудьуйалаах батарыайа ытыалыыр быһыылаах. Н. Якутскай
Ытарыттан сыаллаатахха, биһигини соҕотох ньиэмэс бултаһара. И. Сосин

туохт.
1. Тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ салай, туһулаа, тирээ. ☉ Направлять, наставлять что-л. на кого-что-л.
Саатын Бүөтүр диэки туһаайбытынан суол ааныгар туран кэбистэ. Эрилик Эристиин
[Бурхалей] тыытын баһын көстөр арыы диэки туһаайан кэбистэ. «ХС»
2. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ туһулаан эт. ☉ Адресовать что-л. кому-л., обращаться к кому-л. «Эн оҕоҕун кулубаҥ нэһилиэккэ суруксутунан анаата», — диэн улуус суруксута кинээскэ туһаайан эттэ. М. Доҕордуурап
[П.А. Ойуунускай] «Ийэм Дьэбдьэкиэй уҥуоҕар» хоһоонугар алаас кырдалыгар көмүллэ сытар ийэтигэр туһаайан истиҥ санааларын этэр. СЛ-8
3. Субу тиийэн кэл, уолдьас (кэм туһунан). ☉ Наступать (о времени чего-л.)
Мин диэтэх ат сылгы …… Күүскэ соҕус тэбинэн Көтөр күнүм туһаайда. Ньургун Боотур
[Баһылай:] Арахсар күнүм туһаайан кэллэ быһыылаах. А. Софронов
Тоҕонохтон тутуһан Тойук-хоһоон таһаарар Дьоллоох чааспыт туһаайда. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк. туш ‘направление’, ног. туска ‘целиться, прицеливаться, нацеливаться’

туохт.
1. Кими-тугу эмэ ытан, быраҕан табаары, аҥаар хараххын симэн, аҥааргынан сыаллаан көрөн, тонолуппакка одуулаа. ☉ Целиться, прицеливаться, брать, навести на цель
Атаҕа да суох буоллар турар, илиитэ да суох буоллар ытар, хараҕа да суох буоллар кыҥыыр баар үһү (тааб.: иитиллибит айа). Кылгас муруннаах, төгүрүк сирэйдээх эдэркээн саха снайпер бинтиэпкэнэн кыҥаан, ыас харанан чөрбөччү көрөн сытара «Комсомольскай правда» хаһыакка бэчээттэммит. Амма Аччыгыйа
Өргөлөй Бэргэн биир талыы оҕун ылан, төбөтүгэр үстэ силлээн баран, аҥаабыллаан, кыҥаан, ытан саайбыт. «Чолбон»
2. Сөбүн, хайдаҕын билээри кичэйэн, сыныйан көр, кыҥастас. ☉ Внимательно изучать кого-что-л., пристально наблюдать за кем-чем-л.
Харандааһын ылан, аҥаар хараҕын симэн, кыҥаан көрө-көрө уһуктанна. А. Софронов
Куоталаспыт курдук туттан, Хотуурдарын таптайдылар, Кыҥаан көрө, ыга тутан Кыстык үөһэ чапчыйдылар. Р. Баҕатаайыскай
Биэтэккэ анньыллыбыт ураҕастарынан кыҥаан көрүүгэ, соноҕос кулгааҕынан куоппут. Р. Кулаковскай
♦ Кылыытын кыҥаа — кылыытын кэтээ диэн курдук (көр кылыы I)
Мин Кылыыбын кыҥаан, Хардыыбын ааҕан, Харабыллаан олордоҕуна, Мин сор суоллаах Бүтүн оҥоһуута суох буолан, Мүччү үктээн биэрбитим. А. Софронов. Кыҥыырыҥ эрэ кыыһыҥ, одуулууруҥ эрэ ойоҕуҥ кэпс. — дьиэтин кэргэттэрин итэҕэстэрин-быһаҕастарын була сатаан мөҕөр-этэр, күлүү гынар (дьиэ баһылыгын туһунан). ☉ Только и знает, что придираться к своим домашним, издеваться над ними (о хозяине дома).

сыһ.
1. Ырааҕы сытыытык (көр). ☉ Далеко, зорко, остро (смотреть, видеть)
Кинилэр [саллааттар] олбуор иһин диэки сытыытык, кыраҕытык көрүтэлииллэр. Н. Габышев
Арай туундара булчутун үөрүйэх хараҕа эрэ бу хараҥаҕа кыраҕытык көрүөн сөп. Н. Габышев
Владимир Ильич хараҥаны, күһүҥҥү түүнү кыраҕытык кыҥастаспыта. М. Прилежаева (тылб.)
2. Болҕомтолоохтук, бэлиэтии, таба (көр, кэтээ). ☉ Зорко, внимательно (смотреть, следить)
Бугул саҕа уйаларыгар ас көрдөөн айахтарын аппаҥнатар оҕолорун ийэ хотой кыраҕытык кэтиир. И. Гоголев
Үөдүйээн биир кыталык Үрүҥ туналы тириитин Ылан кистиир, Кыраҕытык ыраахтан көрөр, кэтиир. С. Дадаскинов
Таабырыҥҥа олоҕу, айылҕаны кыраҕытык көрүү, мындыр өй, хомоҕой тыл эгэлгэтэ көстөр. ВГМ НСПТ
△ Сэргэхтик. ☉ Бдительно
Ийэ сирбит киэнин Илин, арҕаа быыһын Кыһыл сэрии мэлдьи Кыраҕытык маныа. Күннүк Уурастыырап
Чэ, кытаатыҥ, аттаргытын мантан инньэ кыраҕытык манааҥ. Куһаҕан санаалаах дьон тугу барытын оҥоруохтара. И. Федосеев
3. көсп. Олус болҕомтолоохтук, мындырдык, кыраны да көтүппэккэ, иҥэнтоҥон (бил, кэтээ). ☉ Пристально, проницательно, вникая во все мелочи (познавать, исследовать, подмечать)
Тахсар тууһу кыраҕытык, сэргэҕи сүтэрбэккэ, чинчилиир буолуохха. И. Никифоров
Маннык тоҥокко мууһурбут хаар үрдүн кыраҕытык кэтэһэр наада. М. Попов
Серго албыннааһыны ордук тулуйбат этэ. Ону кини наһаа кыраҕытык булан ылара. СОТА. Амма Аччыгыйа киһи, суруйааччы быһыытынан биир боччумнаах уратыта — киһи үтүө өрүттэрин кыраҕытык таба көрөрө. ФЕВ УТУ
4. Бэргэнник (ыт, кыҥаа). ☉ Метко (стрелять, целиться)
Ким урут туттубут саата эрдэ эстэр эбээт. Ким кыраҕытык кыҥаабыт сыалын табар эбээт. Т. Сметанин
Хаптаһыннаах халыҥ ааммыт Хайаҕаһынынан бэйэбит Кыраҕытык кыҥаһаммыт Кынчыатаһан кэтэһэбит. С. Тимофеев