сыһ.
1. Ырааҕы сытыытык (көр). ☉ Далеко, зорко, остро (смотреть, видеть)
Кинилэр [саллааттар] олбуор иһин диэки сытыытык, кыраҕытык көрүтэлииллэр. Н. Габышев
Арай туундара булчутун үөрүйэх хараҕа эрэ бу хараҥаҕа кыраҕытык көрүөн сөп. Н. Габышев
Владимир Ильич хараҥаны, күһүҥҥү түүнү кыраҕытык кыҥастаспыта. М. Прилежаева (тылб.)
2. Болҕомтолоохтук, бэлиэтии, таба (көр, кэтээ). ☉ Зорко, внимательно (смотреть, следить)
Бугул саҕа уйаларыгар ас көрдөөн айахтарын аппаҥнатар оҕолорун ийэ хотой кыраҕытык кэтиир. И. Гоголев
Үөдүйээн биир кыталык Үрүҥ туналы тириитин Ылан кистиир, Кыраҕытык ыраахтан көрөр, кэтиир. С. Дадаскинов
Таабырыҥҥа олоҕу, айылҕаны кыраҕытык көрүү, мындыр өй, хомоҕой тыл эгэлгэтэ көстөр. ВГМ НСПТ
△ Сэргэхтик. ☉ Бдительно
Ийэ сирбит киэнин Илин, арҕаа быыһын Кыһыл сэрии мэлдьи Кыраҕытык маныа. Күннүк Уурастыырап
Чэ, кытаатыҥ, аттаргытын мантан инньэ кыраҕытык манааҥ. Куһаҕан санаалаах дьон тугу барытын оҥоруохтара. И. Федосеев
3. көсп. Олус болҕомтолоохтук, мындырдык, кыраны да көтүппэккэ, иҥэнтоҥон (бил, кэтээ). ☉ Пристально, проницательно, вникая во все мелочи (познавать, исследовать, подмечать)
Тахсар тууһу кыраҕытык, сэргэҕи сүтэрбэккэ, чинчилиир буолуохха. И. Никифоров
Маннык тоҥокко мууһурбут хаар үрдүн кыраҕытык кэтэһэр наада. М. Попов
Серго албыннааһыны ордук тулуйбат этэ. Ону кини наһаа кыраҕытык булан ылара. СОТА. Амма Аччыгыйа киһи, суруйааччы быһыытынан биир боччумнаах уратыта — киһи үтүө өрүттэрин кыраҕытык таба көрөрө. ФЕВ УТУ
4. Бэргэнник (ыт, кыҥаа). ☉ Метко (стрелять, целиться)
Ким урут туттубут саата эрдэ эстэр эбээт. Ким кыраҕытык кыҥаабыт сыалын табар эбээт. Т. Сметанин
Хаптаһыннаах халыҥ ааммыт Хайаҕаһынынан бэйэбит Кыраҕытык кыҥаһаммыт Кынчыатаһан кэтэһэбит. С. Тимофеев

даҕ.
1. Ырааҕы, кыраны үчүгэйдик таба көрөр, сытыы харахтаах. ☉ Далеко видящий, острый, зоркий (о глазах человека, животного, птицы)
Кутун-сүрүн Кубулутан иҥэрбит Кыһыл көмүс сыаҕайы Кыраҕы харахпынан Кыҥаан эрэбин. П. Ойуунускай
Боруҥуй да буоллар, кини кыраҕы хараҕа сытыытык көрөр. В. Протодьяконов
Көтөрдөр олус кыраҕылар. Холобур, сыһыы үрдүнэн кый үрдүккэ элиэтии сылдьар хотой от быыһынан сүүрэн эрэр кутуйаҕы тэһэ көрөр. ББЕ З
2. Кыраны да бэлиэтии, таба көрөр. ☉ Внимательный, зоркий, цепкий (взгляд)
Күндү ыалдьыт хараҕа Кимнээҕэр да кыраҕы, Таба көрө охсуоҕа Ырбаахыҥ абыраҕын. И. Гоголев
Кини кыраҕы хараҕа, чуор кулгааҕа барыны көрөр-истэр. Болот Боотур
Кылтааһап кыраҕы харахтааҕа, кини көрө охсубута. В. Гаврильева
3. кэпс. Бэргэн (сааһыт туһунан). ☉ Меткий (о стрелке)
«Кыылы харахха табар кыраҕы ытааччы!» — дэтэриҥ. Р. Баҕатаайыскай
Бээтинсэм кыраҕы ытааччы буолбута, онон киниэхэ эмиэ сэбилэнэригэр соруйдум. Д. Дефо (тылб.)
4. көсп. Сэргэх. ☉ Бдительный
Эһэ хайа курдук Кыстаммыт хаһаас Кыраҕы харабылынан Саһыл кыылы анаабыт. ПИИ К
Кини [Серго] ааспыт хаатыргатыттан, билиҥҥи былааһыттан, политическай өттүнэн кыраҕытыттан, Лениҥҥэ …… чугаһыттан куруутун арыт дьулайар дьонтон, биһигиттэн, арыый саамай эдэр да курдук буолара. СОТА
Кинилэр [манабыллар] кыраҕы харахтарыттан бэл улахана суох этэрээт саһарыгар ыарахан. ЛВИ БУӨ
5. көсп. Олус болҕомтолоох, сыыс түһэрбэт. ☉ Проницательный, острый, пристальный
Уйбаан итинник кыраҕы көрүүлээҕин, уйан сүрэхтээҕин, киһини долгутардык суруйар дьоҕурдааҕын билбэккэ сылдьыбыппын кэлин санаатым. В. Сыромятников
Карикатура общественнай итэҕэстэри сытыытык көрөргө, дириҥник сыаналыырга, онон эстетическэй кыраҕыга иитэр. ВГМ НСПТ
Чахчылаах талаан баар буоллаҕына, ону норуот булгуччу бэлиэтиир, кини ити туһугар олус сэргэх уонна кыраҕы. «ХС»
ср. казах. кыраҕы ‘дальнозоркий’, кыр ‘зоркий, прозорливый; хваткий, ловкий’

зоркий || зоркость; кыраҕы харах зоркий глаз; харах кыраҕыта зоркость глаза.