ситим сыһыан холб. Саҥарааччы урукку санаатын түмэн этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает обобщение говорящим прежних мыслей (итак, вот так)
Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ ол курдук муодатык түүл түһээн турабын. П. Ойуунускай
Ол курдук, бэйэлэрин дьиҥнээх дьүһүннэрин кистии сатыыр күннэрэ тирээн турбута. Суорун Омоллоон
Ол курдук, кини быраата Суо Бытык төрүт сиригэр хаалбыт. МНН

ситим сыһыан холб. Төрүөт ситимэ дэгэттээх түмүктээн, түмүк оҥорон этиини көрдөрөр. ☉ Выражает заключение, итог с оттенком причинной связи (так, итак). Онон дьэ, кэпсэттэххэ табыллар
□ Боппуруос ол курдук улаханнык уустугурбут, онон дьэ дириэктэрэ суох быһаарыллыбат буолбут. «Кыым»
Онон дьэ, туруорбут боппуруостарбытын көрүөҕүҥ. «ХС»

союз 1) против., сопост. а, но; кинилэр кыайаллар , мин буоллаҕына кыайбаппын они могут, а я не могу; баччаантга диэри кэлбэтэ, мин буоллаҕына соҕотоҕун олоробун он до сих пор не пришёл, а я сижу одна; 2) присоед. а; өрүһүнэн устан истилэр, өрүстэрэ буоллаҕына сүүрүгэ сүрдээх они плыли по реке, а течение очень быстрое; 3) усл. если..., ...то...; итинник саныыр буоллаххына , улаханнык сыыһаҕын если ты так думаешь, то ты серьёзно ошибаешься; 4) употр. в составе модальных и союзн. сочет.: баара буоллаҕына всего-навсего; бэрдэ буоллаҕына самое лучшее; бэркэ буоллаҕына а) самое большее; бэркэ буоллаҕына , кыратык мөҕүөктэрэ самое большее, слегка поругают; б) в лучшем случае; бэркэ буоллаҕына , сарсын барыахпыт в лучшем случае, мы уедем завтра; дьиҥинэн (или дьиҥэ ) буоллаҕына в самом деле; ити буоллаҕына если так; итинэн буоллаҕына итак; кырата буоллаҕына самое меньшее; манан буоллаҕына если так; онон буоллаҕына следовательно; улахана буоллаҕына самое большее; үчүгэйэ буоллаҕына в лучшем случае.

I нареч. 1) там (далеко); ынахтарбыт инньэ күөлгэ тиийбиттэр наши коровы дошли до того (далёкого) озера; 2) давным-давно, в незапамятные времена; ол инньэ былыргы түбэлтэ этот случай произошёл давным-давно.
II : инньэ гын = поступать, делать так, таким образом; инньэ гынан а) итак, таким образом, следовательно; б) разг. поэтому; манна кыһын олус тымныы, инньэ гынан сааһы наһаа күүтэллэр здесь зимой очень холодно, поэтому весну ждут с нетерпением; инньэ диэмэ не говори так; инньэ диирин кытары после этих его слов; инньэ диирин кытары киирэн кэллэ как только он так сказал, тот сразу вошёл; инньэ диэт с этими словами, сказав так; инньэ диэт таһырдьа ыстанна с этими словами он выскочил на улицу # инньэ гынан баран а) затем; б) однако; но; мантан инньэ с этих пор, впредь.
III послелог, упр. исх. п. после, немного погодя; олунньуттан инньэ итийиэ после февраля потеплеет; саҥа дьылтан инньэ немного погодя после нового года; мантан инньэ после этого, с этого времени; отныне.

сыһыан холб. Истээччи болҕомтотун тардар, кэпсээни сэргэхситэр сыалтан бэлиэтээн-чопчулаан этиини көрдөрөр. ☉ Употребляется для подчеркивания высказываемой мысли в целях оживления рассказа и привлечения внимания собеседника (ну вот)
Дьэ туран бараллар. Н. Габышев
Дьэ туран, мутугу харбаан ылан быраҕан кыыраппыт! «ХС»
Дьэ туран, күһүн муус тоҥуон аҕай иннинэ, оппун кэбиһэн баран, Кус ытан сиэри күөлбэр киирдим. «Кыым»
△ Этиллэр санаа, хайааһын соһуччутун, күүтүллүбэтэҕин көрдөрөр дэгэттэнэр. ☉ Выражает неожиданность совершения действия, наступления какого-л. состояния и т. п. (и вот вдруг, и вдруг)
Дьэ туран, кыһын ортото киһибит уоппуска ылан, соҕуруу көтөн тигинэтэн хаалла. Н. Габышев
Дьэ туран, күүстэринэн, оҕонньор буолумматаҕын да үрдүнэн, били күөх уот аттыгар туруоран эрэн, тула өттүттэн хаартыскаҕа уһул да уһул буолбуттара. В. Иванов
△ Түмүктүүр, түмэр дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок заключения и обобщения (вот так, итак)
Охсорун кытта уоттара, бытарыс гына түһэргэ дылы гынар да, мэлийэн хаалар. Дьэ туран, сүтэрэн кэбиһэллэр. Суорун Омоллоон
«Чэ буоллун. Сакалааттаһыахха», - диэн саайда. Дьэ туран, сакалаат барар. «ХС»

ситим сыһыан холб.
1. Саҥарааччы урут этиллибиттэри түмэн, түмүктээн этиитин көрдөрөр. ☉ Употребляется для выражения субъективного обобщения, придания высказыванию значения вывода (итак, таким образом)
Сүөдэр, инньэ гынан, ийэ-аҕа диэн, уруу-аймах диэн суоҕа дуу? А. Софронов
Инньэ гынан, икки хонон баран, Ньукууһу батыһыннаран, оскуолаҕа барда. Суорун Омоллоон
Инньэ гынан, тохсус застава олорбут сирэ тиһэҕэр бигэтик быһаарыллыбыта. ССС БК
2. Этиллэр санааны урут этиллибиттэргэ содул, түмүк быһыытынан холбооһуну көрдөрөр. ☉ Используется для присоединения высказываемой мысли к предыдущим, указывая на то, что в ней сообщается результат, следствие того, о чем говорилось ранее (поэтому, так что)
Дьокуускай итэҕэһэ онтон билиҥҥэ диэри биир - киниэхэ күөх, отмас суох. Инньэ гынан, киһи, саас эрэ буоллар, тыаны, күөҕү олус ахтар. Суорун Омоллоон
Онон уруогуҥ дьаалатынан устан барда. Инньэ гынан, туруоруммут сыалгын кыайан ситиспэтиҥ. Софр. Данилов
Саҥа аҕам сүрдээх таҥараһыт идэлээх киһи этэ. Инньэ гынан миигин, иитэ ылаат, таҥара малыыппатыгар үөрэппитинэн барбыта. Н. Габышев
3. Холбуу этии иһигэр төрүөт суолталаах ситим тыл оруолун толорор. ☉ Выполняет роль причинного союза в сложноподчиненном предложении (поэтому, потому и)
Оччотооҕу мин ааҕарбар сөптөөх кинигэ диэн суоҕа, инньэ гынан, биир ааҕар кинигэлэрин ааҕан барбытым. Н. Габышев

I мест. указ. тот, та, то; ол дьиэҕэ киир войди в тот дом; ол хайа үрдүк та гора высока; ол диэки бар= идти, ехать в том направлении, в ту сторону; ол курдук вот так, таким образом; ол гэннэ а) после того, затем; далее; б) сверх того, кроме того, ещё; ол гэннэ тугу кэпсиигин ? что ещё расскажешь?; ол да буоллар тем не менее, всё-таки, несмотря на то; ол гынан баран или ол эрээри всё же, однако; ол иһин поэтому, вследствие этого; ол иһин да! вот в чём дело!, вот оно что!; ол аата значит, следовательно; ол үрдүнэн сверх того, помимо того; онон тем; той; онон барыҥ поезжайте той (дорогой); ону а) того, то, ту; ону мин билбэппин того я не знаю; б) о том; об этом; сну истээт услышав об этом; ону ааһан кроме того, сверх того; онуоха (ҕа); на то, на это; онуоха кини этэр ... на это он говорит...; онуоха туох баарый ? что из того?; онуоха эбии к тому же # ону баара не тут-то было ; онуоха-маныаха диэри до поры до времени.
II модальное сл. 1) усиливает выразительность высказываемого: ол туохтан куттанныгыт? а чего это вы испугались?; ол эйигиттэн ыйытыам дуо ? а что, тебя буду спрашивать, да?; 2) с гл. предположительного накл. выражает итог, заключение высказываемого так и...; бардаҕа ол так и ушёл... #ол аата а) значит, следовательно, стало быть, таким образом, выходит; ол аата , дьэлликтииргин бырахтыҥ дуо ? значит, ты бросил бродяжничать?; б) то есть, значит; ол аата , төһө буоларый ? то есть, сколько будет?; ол буолан (или гынан ) баран но, однако; ол буолан баран, бу хартыына олус табыллыбыт однако эта картина очень удалась; ол гынан баран, ким да кэлбэтэҕэ однако никто не приходил; ол да буоллар несмотря на это, однако, всё-таки; ол да буоллар , быйыл оҕуруот аһа лаппа үчүгэй буолар буолла несмотря на это, обещается хороший урожай овощей; ол иһин вот тото; конечно; ол иһин , эн төннөн кэлиэхтээх этиҥ вот тото , ты должен был вернуться; чэ , ол иһин , сэрэйбит сэрэх ну конечно, так и предполагали; ол иһин даа вот в чём дело; ясно, в чём дело; ол иһин даа , оттон мин сэрэйбэт да этим вот в чём дело, а я и не догадывался; ол курдук а) итак, таким образом, вот так; ол курдук , бу мас дьиэ ордубут таким образом, этот деревянный дом остался целым; б) например, к примеру; ол курдук , бу порка саҥа үс кран туруорулунна в этом порту, например, установлено три крана; ол эрээри но, однако, тем не менее; халлаан былыттаах , ол эрээри ичигэс пасмурно, но тепло; онон буоллаҕына следовательно, значит, стало быть; онон буоллаҕына , кини миэхэ суруйар суруга барыта сымыйа эбит следовательно, всё, что он пишет мне, оказывается неправдой; онон бүтэр вот и всё, и всё; бүгүн барабын , онон бүтэр ! сегодня еду — и всё!; онто суох а) и так (уж), и без того; онто да суох биһиэхэ ыарахан и без того нам тяжело; б) действительно, (и) в самом деле; конечно; ээ , онто суох , оннук , действительно, так оно и есть; онто суох , үөрүөхтэрин үөрэллэр ! конечно, как им не радоваться!; ону ааһан более того; не только ..., но и...; ыллыыр , ону ааһан үҥкүүлүүр она не только поёт, но и танцует.