Якутские буквы:

Якутский → Якутский

итиэр

итий диэнтэн дьаһ
туһ. Саҥарбаты саҥардыам, Тоҥмуту итиэриэм, Токуру көннөрүөм... А. Софронов
Үрэх тумулугар соҕотох буруо тыалга бүк охсуллан араастаан өҕүллэҥнии көһүннэ. Ону көрөн Уулаах өлөн эрэр дьону киллэрэн итиэриэхтэрэ диэн үөрэ санаата. Эрилик Эристиин
Ылдьааны түргэнник промкомбинакка таһааран итиэрбиттэрэ, таҥаһын-сабын уутун ыкпыттара. Д. Таас

итээ

туохт.
1. Ахсаан өттүнэн аҕыйаа, көҕүрээ; сөптөөх кээмэйгэ тиийимэ. ☉ Уменьшаться в количестве, стать меньше
Аара туох да итээбэтэҕэ, сүппэтэҕэ. Н. Якутскай
Кыладыапсыктыы сылдьан биригэдьиири кытта тутуспут бурдуктара итээн, мөккүһэн турардаах. Кустук
Нэдиэлэ буолла биир биэ сүппүтэ, оттон билигин хайыысах икки итээбит. «ХС»
Көрбүтэ - били кичэһэн уурталаабыт натюрморда ыһыллыбыт - оҕурсута, лууга, моркуоба итээбиттэр. «Кыым»
2. көсп., кэпс. Хайа эмэ өттүнэн тиийбэт, мөлтөх, куһаҕан буол. ☉ Быть недостаточным, несовершенным, слабым (по сравнению с чем-л)
[Музей] ис уонна тас оҥоһуута атын уобаластардааҕар эбэтэр өрөспүүбүлүкэтээҕи музейдартан оччо итээбэт. И. Данилов

Еще переводы:

итиэртээ

итиэртээ (Якутский → Якутский)

итиэр диэнтэн төхт
көрүҥ. Акаары, дьоҥҥун илдьэн итиэртээн баран, биһигини кэлэн солбуй! Эрилик Эристиин

салын

салын (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Кимиэхэ-туохха эмэ улаханнык баһыйтара санаа, дьулай, куттан. ☉ Бояться, страшиться кого-чего-л., робеть перед кем-чем-л.
Сахсархай санаабын Сааппакка, саллыбакка Саҥарар саҥнаахпын. А. Софронов
Дьулаан тойонтон кыыс билигин да саллар. Уодаһыннаах, оҕуруктаах санаалаах күтүр. И. Данилов
Салла саныыбын аҥаар атахтаах Сэрии сэймэгэ киһи киириэхпин, Сүрэҕэр элбэх сүдү аһыылаах Сору билбит бэйэтин куттуохпун. И. Егоров
2. Туохха эмэ күүскүн, тулуургун баһыйтаран салгыы оҥорор кыаҕа суох буол, тулуйбаккар тиий. ☉ Изнемочь от усталости, дойти до предела своих возможностей и сил, сильно утомиться
Күнүстэри-түүннэри манабылга сытан тоҥоллоруттан, утуйбаттарыттан саллааттар саллан да, салҕан да бараллар. Н. Якутскай
Ыраастыыр бурдугу таһарга, Бэл диэтэр, мин күүһүм салынна. Күннүк Уурастыырап
Хара тыаны кэтэн, тоҥон-хатан иһэр дьон сылайдылар, аттар да салыннылар. П. Филиппов
♦ Саллар сааһыгар — олорбут олоҕун устатыгар, үйэтин тухары. ☉ В течение всей жизни, во всю свою жизнь
[Биэнсийэҕэ тахсан баран] устар уһун үйэҕэр, саллар сааскар тугу булбуккун, тугу сүтэрбиккин ааҕынаҕын. Н. Лугинов
Бабыкый оҕонньор биһикки саллар сааспытыгар ыал олорон биирдэ этиһэн көрбөтөхпүт. Эрилик Эристиин
ср. каракалп. жалкауланыу ‘лениться’, др.-тюрк. чалын ‘худеть, спадать с тела’
II
туохт. Тугу эмэ уокка тутан буһар, уокка сырай. ☉ Держать что-л. (напр., мясо, сало) над открытым огнём, чтобы зажарилось, жарить что-л. на огне
Уоллаах кыыс, оһох чанчыгар тураннар, тымтык төбөтүгэр сыа саллан сырылаппытынан бараахтаатылар. А. Софронов
Чаанньык күүгэн алынна Кутаа үөһэ төлөҥҥө, Аҕам киһи салынна Үөлбүт этин төлөҥҥө. М. Ефимов
Уокка саллыбыт эмис сордоҥ куормаана чахчы мааны ас эбит. И. Гоголев
Өйдөөн кэллим, Кэтириинэ, Байаҕантай ыалларын. Киэһэ оһох төлөнүгэр Чоҕочуну салларгын. П. Тулааһынап
△ кэпс. Уокка чугаһатан, сырайан итит, итиэр. ☉ Греть у огня (напр., руки)
Эмээхсин …… , уокка көлөһүннээх тарбахтарын саллан баран, биһиктээх оҕону биэбэйдии барда. Н. Неустроев
Таһырдьаттан киирбит киһи оһоххо илиитин салла-салла: «Ычча-о! Кыһалҕалаах кыһын обургубут дьэ эмиэ кэллэ ээ!» — диэн бабыгырыыр. Н. Якутскай

эмэх

эмэх (Якутский → Якутский)

  1. аат. Сытыйан, бытарыйа сылдьар буолбут мас; оннук мас көөбүлэ. ☉ Сгнившее, гнилое трухлявое дерево; сыпучая сухая масса такого дерева, труха
    Тоҥмут киһини Уһун Бачыык сүбэтинэн илии-атах тиийэринэн бары саба түһэн ньылбы сыгынньахтаабыттара уонна кураанах эмэҕи ытыһан ыла-ыла, этин-сиинин имэрийэн итиэрбиттэрэ. С. Тумат
    Дьэллик ардахха сытыйбыт эмэҕи уокка бырахпытыгар үрүҥ күл, кыһыл кыым өрө ыһыахтанна. И. Никифоров
    Ону таһынан таба, тайах тириитин имитэн сарыы оҥороллоругар, таҥастыылларыгар хатыҥ эмэҕин тутталлара биллэр. АЭ ТЫС
    Эмэхтэн хайа охсон аҕалан, кырдьаҕаска биэрдилэр. Ону ылаат, олоро түстэ да, кыыс оҕо уонна сылгы эмэгэтин оҥорон кэбистэ. ИСА
  2. даҕ. суолт.
  3. Сытыйан кэбирээбит, бытарыйа сылдьар буолбут. ☉ Гнилой, рассыпающийся от гнили, трухлявый
    Эмэх сыгынахтарга, төҥүргэстэргэ түөрт сиргэ уот анньар. Суорун Омоллоон
    Тыал …… биир лаппа суон эмэх тиити силистэри-мутуктары түөрэ сүргэйэн түһэрэр. С. Маисов
    Уот иҥэр кутталлаах дөбдүргэн, хаппыт туорпа, кураанах былыык, хатыҥ мас олохтоох, эбэтэр эмэх мастаах ойуурдаах сирдэри өртүүрү туттунуллуохтаах. ПАЕ ОС
  4. көсп. Кырдьыбыт, кырдьан туһалыырын ааспыт (киһи). ☉ Старый, дряхлый (человек)
    Манна тоҕус уоннарын туолан токуйа кырдьыбыт эмэх эмээхситтэр эрэ бааллар! Н. Якутскай
    Олох эмэх буолбут эмээхситтэри кытта сэриилэһээри эйигин саллаат оҥостубут эбиттэр дии. И. Гоголев
    Эмэх бэйэм Эдэрим эргиллэн, Ынчык оннугар Ырыа ыллыыбын. И. Чаҕылҕан
    Ээх, инньэ диэ, эйигин эмэх эмээхсини кытта сэлэһэ олоруо үһү. ЛМ А
    ♦ Суулуу туппут сууҥ киһи, эрийэ туппут эмэх киһи — айылҕаттан дьахтары кытта сылдьыһар кыаҕа суох киһи. ☉ Человек, по природе не способный к половому акту (букв. человек, как свёрнутая шерсть, человек, как завёрнутая гнилушка). Эмэх маһы эргитэ тарпыкка дылы — оннооҕор туһа тахсыбат буолбут кырдьаҕастан туһаныан баҕарар. ☉ соотв. с паршивой овцы хоть шерсти клок (букв. подобно тому, как повернуть гнилой валежник [с целью использовать его]). Эмэх уҥуохтаабыт, этирик түөстээбит — кими эмэ наһаа баттаан, көлөһүннээн ыарыһах оҥорбут. ☉ Довести кого-л. до болезненного истощения (напр., жестоким обращением; букв. сделавший чьи-л. кости гнилыми, груди — ребристой доской [т. е. выступающими от худобы рёбрами])
    ср. монг. өмх ‘гнилой, трухлявый, обветшалый’
итиитиҥи

итиитиҥи (Якутский → Якутский)

даҕ. Итии соҕус. ☉ Тепловатый, жарковатый. Бу оһох билигин да итиитиҥи

ньоҕойуулаах

ньоҕойуулаах (Якутский → Якутский)

ньоҕойуулаах лэппиэскэ түөлбэ. — тооромостоммут итии лэппиэскэ арыыга быламмыта. ☉ Раскрошенная горячая лепёшка в масле. Арыыга тоһутуллубут итии лэппиэскэ уус-алданнарга «ньоҕойуулаах лэппиэскэнэн» биллэр. ЕФВ УуДК

горячий

горячий (Русский → Якутский)

прил
итии, суостаах
горячий чай - итии чэй

итиэ

итиэ (Якутский → Якутский)

быыдара диэн курдук
Дьуукуну сахалыы итиэ, ыты ытыы дииллэр. Итини тылдьыттарга көрүөҥ. Багдарыын Сүлбэ

итэҕээ

итэҕээ (Якутский → Якутский)

көр итээ
Тоҕо эрэ кини тус бэйэтин хаһаайыстыбатын табатыттан биир да таба итэҕээбэтэх. Р. Баҕатаайыскай

култас

култас (Якутский → Якутский)

култай диэнтэн холб. туһ. Итии хонтуораҕа, оҕолуу, Истэрэ култаһан олороллор, Муҥхаҕа кэлбит соболуу, Оппоҥноһоллор. С. Тимофеев

сөрүүкэтилин

сөрүүкэтилин (Якутский → Якутский)

сөрүүкэт 1 диэнтэн атын
туһ. Сиэмэни итии ууттан таһаараат, бэрт түргэнник тымныы уунан сөрүүкэтиллэр. КПЫ