несов. кого-что, чем эйэҥнэт, биэрэҥнэт, иҥнэҥнэт.

сыһ. Төбөҕүн икки өттүнэн иҥнэҥнэтэ (хамсаа). ☉ Покачивая головой из стороны в сторону
Кыҥнах-иҥнэх хамнанна, иэҕэс-куоҕас тутунна, тарбахтарын сараҥнатта. И. Никифоров

туохт. Төбөҕүн босхотук уҥа-хаҥас иҥнэҥнэт, илгиһин (синньигэс уһун моойдоох киһи туһунан). ☉ Покачивать головой влево-вправо, мотать, трясти головой (имея тонкую и длинную шею)
Уол хараҕар Сааска эмээхсин көһүннэ. Куохалыктаммыт уһун эмээхсин. Н. Босиков
Эһэ түүтүн, таба сиэлин уокка кэриэрдэн сыллаата, онтон илгистэн куохалыктанна. П. Ламутскай (тылб.)

дьүһ. туохт. Төбөҕүн икки өттүгэр иҥнэҥнэтэ хамсат. ☉ Покачать головой из стороны в сторону
Чыычаах хаста да өрүтэ дайбаммахтаан баран, тэйиччи тоһоҕо маска олорон, кыҥнах-иҥнэх гына-гына чуопчаарда. «ХС»
Арай алаһа дьиэттэн бэйэ чугас киһитин сэриигэ атаарыы санньыар санаатын холумтан иннигэр кыҥнах-иҥнэх гына сылдьар маҥан куурусса билбэт быһыылаах. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Самыыгын икки өттүгэр иҥнэҥнэтэн хаамп, хамсан. ☉ Ходить, двигаться, покачивая, виляя широкими бёдрами. Эмээхсин ыаҕайатын кыбынан, хайбайа хааман сир астыы барда
2. Хайа эмэ өттүҥ диэки иҥнэри бар, ойоҕоскунан иҥнэй, туора бар. ☉ Слегка крениться, накреняться, слегка подаваться в сторону. Оҥочобут уҥа диэки хайбайар. Массыына бадарааннаах суолунан хайбайа-хайбайа айанныыр. Тыыраахы көтөн иһэн хайбайар
ср. монг. хайвах ‘плыть, плавать (о водоплавающих птицах)’, хайвгана ‘двигаться, идти, мерно покачиваясь’

даҕ. Сымыыт курдук ньолбуһах быһыылаах. ☉ Овальный, имеющий форму яйца
Хатыҥыр уол киирэн кэллэ. Илиитигэр ньолбоҕор тууйастаах. Амма Аччыгыйа
Онно тиийбитим, тэлиэгэ үрдүгэр кырааска ойуулаах, хас да сиринэн тимир ылтаһын уобуруччулаах уһун ньолбоҕор сундуук …… сытар. Н. Заболоцкай
Түптэ буруолаах сөрүүн киэһэ, улахыын-улахан ньолбоҕор ый, тыа быыһынааҕы кыракый көлүйэ. Н. Лугинов
△ Бэйэтигэр сөбө суохтук уһаан көстөр (киһи сирэйин туһунан). ☉ Удлинённо-продолговатый (о лице человека)
[Соххор Туруйа] кэлэн атах орон баҕанатыгар өйөнөн олорон, уһун ньолбоҕор сирэйин иҥнэҥнэтэн, эргэлээх бөлтөҕөр хараҕын быһыта симмэхтии-симмэхтии …… хаҥас диэки одуулаһар. Амма Аччыгыйа
Куурусса сымыытын курдук ньолбоҕор сирэйдээх, …… хойуу хара хаастардаах, кыһыл төгүрүк уостаах, толору эттээх-сииннээх эдэр дьахтар. Күндэ. Тэҥн. ньолбуһах
ср. бур. жомбогор ‘овальный’

аат.
1. Туох эмэ кэккэлэччи тиһиллэр, иилиллэр быата. ☉ Верёвка, на которую нанизывают что-л. в ряд
Киэһэ сүлүллүбүт тирии оһох сыралыгар сарсыардааҥҥа диэри тиһиккэ барсар гына сараҕыйан бэлэм буолааччы. Я. Семёнов
Ындыыга аналлаах чөмпүүлэ табаҕа икки тиһигинэн иккилии утаҕынан холбонон иилиллэр. «ХС»
2. Тугу эмэ (хол., бэрэмэдэй, хааһах айаҕын, атах таҥаһын) тиһэр быа. ☉ Завязка, ремешок, шнур (продевается из петли в петлю)
Бэрэмэдэй тиһигин төлүтэ тардыалыыр тыастара иһиллэр. Н. Якутскай
Хааһах тиһигин быыһынан өҥөйөн көрбүтэ, атах эт кытаран сытар. М. Доҕордуурап
[Миитэрээс] хааһаҕын тиһигин сүөрэн, биир хара саһылы таһаарда. В. Протодьяконов
3. Туох эмэ уһун субурҕа курдук кэккэтэ. ☉ Ряд каких-л. предметов, расположенных в одну линию. Хайа тиһигэ. Сэргэ тиһигэ
□ Субан туруйа тиһигинии Субуллан өрө көтө Уот сүллүгэс сэнэрээттэр Уһулута ойон таҕыстылар. И. Эртюков
Көтөрдөр тиһиктэрэ сороҕор үөһэ күөрэйэрэ, ардыгар аллара намылыйара. В. Арсеньев (тылб.)
4. Бэйэ-бэйэтин кытта сибээстээх, сааһыламмыт, утумнаах чаастан турар туох эмэ биир кэлимэ. ☉ Нечто целое, представляющее собой единство закономерно расположенных и находящихся во взаимной связи частей, система. Тыл грамматическай тиһигэ
□ Саха тылын атын түүр тылларыгар маарыннаабат да гына көрүҥнүүр уһулуччу уратытынан бүтэй дорҕооннорун тиһигэ буолар. СПА СТИ
♦ Тиһигин быспакка көр быс
Онтон ыла Кэнчээри суруга тиһигин быспакка кэлэрэ. М. Попов
Сатарах самыыр тиһигин быспакка түһэн сыыйа турар. Н. Павлов
Тиһигэ суох — тиһигин быспакка диэн курдук (көр быс). Катя сыанаҕа тахсан баран тиһигэ суох уон үстүү-уон түөртүү ырыаҕа тиийэ ыллыыра. Софр. Данилов
Массыыналар тиһигэ суох субус да субус буоллулар. В. Яковлев
◊ Оҕуруо тиһигэ — утах быаҕа эбэтэр сапка кэккэлэччи тиһиллибит оҕуруо. ☉ Нанизанные на одну нить бусинки, бусы
Ити кэнниттэн Эргийэ баттаан көрдөххө, Оҕуруо тиһик ойуулаах Ураһа суох буолбут эбит. П. Ядрихинскай
Кыыс Хотун оҕуруотун тиһигин иҥнэҥнэтэн көрдө. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. тизим ‘ряд, вереница; нить жемчуга’