ньахчай диэнтэн көстө түһүү. Дагдаҕар Баатыр кинини ньахчас гыныар диэри, санныга сырбаппыта, ол аата иҥээҥнэспит быһыыта этэ уонна күлэн сатарыппыта. Далан
Уол ньахчас гына түстэ. Суорун Омоллоон
Кэннигэр турар саллааттара, куттанан, ньахчас гынан биэрдилэр. А. Сыромятникова

оонньос 2 диэнтэн хай
аата. Оччоҕо кинилэр икки ардыларыгар туох кэлиэй, көннөрү оҕолуу оонньоһуу, хардарыта иҥээҥнэһэн дьиибэлэһии, хаадьылаһыы сиэриттэн тахсыбат этэ. Н. Лугинов
Маай бырааһынньыгар ити намчы оонньоһууга [кыыстаах уол тапталларыгар] одун холорук түспүтэ. Н. Габышев
Кини да, мин да килбик муҥутааммыт айах атан да кэпсэтии, оонньоһуу, хаадьылаһыы кэлиэ дуо, көннөрү харахпытынан эрэ сылаастык көрсөн кэбиһэрбит буолуо. КНЗ ОО

хаадьылас диэнтэн хай
аата. Оччолорго кинилэр икки ардыларыгар туох кэлиэй, көннөрү оҕолуу оонньоһуу, хардарыта иҥээҥнэһэн дьиибэлэһии, хаадьылаһыы сиэриттэн тахсыбат этэ. Н. Лугинов
Эдэр ыччат эймэҥнэс буолла, саҥа-иҥэ, күөдьаа кэпсэтии, хаадьылаһыы, көрдөөх күлсүү сатарыйда, тыа баһын эймээтэ. В. Протодьяконов
Элбэх дьон үлэҕэ көхтөөх буолаллар, онно-манна суустаһыы, хаадьылаһыы элбээн барда. В. Яковлев

I
сыһ.
1. Олох, букатын, ончу. ☉ Совсем, вовсе, совершенно
Букатын, ыыра, долуой, адьас, отой Абыраамабы даҕаны, кими даҕаны билбэппин. Л. Попов
Аны адьас аҕыйах хонугунан хонуу сааскы үлэлэрэ саҕаланыахтара. Ол үрдүнэн маннык ыһыктыныы хайдах да тулуйуллуон сатаммат. «Кыым»
Ира, бэйэтигэр иҥээҥнэһэ сатыыр атын уолаттарга тэҥнээн, кинини адьас рыцарь курдук көрбүтэ. П. Аввакумов
2. Чахчы, дьиҥнээх, кырдьык. ☉ Действительно, на самом деле, подлинно
Ардыгар, адьас бэйэтин буспутхаппыт киһинэн ааҕынан ылыталыыр буолара. Амма Аччыгыйа
Адьас бииргэ төрөөбүт эдьиийдии-балыстыы курдуктар. Софр. Данилов
II
сыһыан т. Этэр санааны иэйиилээн күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли (соотв. совершенно, абсолютно, прямо)
Адьас прокурордар доҕор! Кыра да чэпчэтиини биэрбэт тыйыс прокурордар! Софр. Данилов
Кини [Унаарап] министиэристибэ бу тутууну сопхуоска былаанныырын саҕана манна баара эбитэ буоллар, адьас муоһунан-туйаҕынан киэр тэбиэ эбитэ буолуо. С. Никифоров
Аҥала тойон буос-ырҕай Адьас ыххай да ыххай, Тойорҕоон ыкта-түүрдэ, Тута таһырдьа үүрдэ. П. Дмитриев

1. эрий I диэнтэн холб. туһ. Күөл мэндээркэй иэнигэр эрэһэ талааннара бэйэ-бэйэлэригэр эрийсэн, өрүтэ түллэҥнэстилэр. И. Сосин
   Манна чысхаан тыаллар илэ эрийсэллэр. М. Тимофеев
   Трунов саахта хонтуоратыгар төлөпүөнүнэн кими эрэ кытта эрийсэ олордо. «ХС»
2. көр эрис
3. Икки оҕонньор саастарын тухары олох кыһарҕаныныын бэркэ эрийсэн, чугас доҕордуу буолтара. Н. Лугинов
   Уопсайга Уоланнаах Быкаанап куолуларынан саахыматтаан эрийсэ олороллоро. Далан
   Халла Элэмэһин [ат] биһигиннээҕэр эн ордук билэн эрдэҕиҥ, эрийсээ инибит. И. Федотов. Борис, Маайысчаан биир саамай эппиэттээх сиргэ ананна, сүрдээх кыыс, дьэ эрийсиэҕэ. «ХС»
4. кэпс. Быыһа суох түбүгүр, кими, тугу эмэ кытта өрө мөҕүс (хол., кимниин эмэ бодьуустас). ☉ Быть постоянно занятым чем-л., хлопотать, вертеться, возиться с кем-чем-л.
   Мин даҕаны күнү быһа оҕолору кытта эрийсэн, сылайан кэлэбин. Далан
   Үлэтэ саныыр курдук чэпчэкитэ суох, күннүктээн кыра дьону кытта ылахтаһар, эрийсэр манан аххан буолбат эбит. Р. Кулаковскай
   Бадарааннаах суолга матасыыкылы кытта күнү быһа эрийсэр сыанан аҕаабат. П. Егоров
5. көсп., кэпс. Кими эмэ кытта (эр киһи дьахтардыын, дьахтар эр киһилиин) эйэргэһэ сатаа, иҥээҥнэс, оонньос. ☉ Стараться сблизиться с кем-л., добиваться взаимности (в чувствах), заигрывать (с женщиной, мужчиной)
   Дусялаах …… күлсүү-салсыы мааны, олох саҥа эрийсэ сылдьар уоллаах кыыс курдуктар. Н. Босиков
   Биир сааһырбыт киһи эрийсэр, дьахтар духуутун куттакутта кэлэ турар. У. Нуолур
   Сонялыын элбэх уол эрийсэ сатыыллара, ол быыһыгар аҕа саастаах дьон да харахтарын хатыыллара. Күрүлгэн
   ♦ Иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) көр иэмэх
   Боксуордар тэбис тэҥҥэ иэмэх курдук эрийсэллэр. Н. Лугинов
   Роман Дмитриев Иран бөҕөһүн кытта …… иэмэх талах курдук тэҥҥэ эрийсэллэр. Е. Неймохов
   Иэмэх талахтыы <мастыы> эрийсэллэр — иэмэх <талах> курдук эрийсэллэр (иэхсэллэр) диэн курдук (көр иэмэх). Кинилэр аан дойду ааттаахтарын хабыр хапсыһыыларын, иэмэх мастыы эрийсэллэрин бэркэ сыныйан көрбүттэрэ. И. Федосеев
   Бу сырыыга кыра ыйааһыҥҥа сүрүннээн эмиэ кэриэйдэрбитин кытта иэмэх мастыы эрийистибит. «Чолбон»
   Иэн иҥиирин курдук эрийсэр көр иҥиир. Эйигин кытта иэн иҥиирин курдук эрийсэр, мас хайдыбытын курдук туруулаһар оҕо көстүбүт. Н. Неустроев
   Күрэхтэһээччилэр тэҥ соҕус күүстээхтэр эбит, икки өттүттэн иэн иҥиирин курдук эрийсэллэр. «Сахаада»