- иһий диэнтэн хай. аата. Атаака иннинээҕи уу-чуумпу иһийии. Саллаат билэр, билэр эрэ буолбакка, дууһатынан таайар албын иһийиитэ. А. Данилов
- Сорох кыыллар кыһыҥҥы утуйуулара. ☉ Зимняя спячка (у животных)
Дьабарааскылар олохторун улахан аҥаарын, иһийиигэ бүтэрэллэр, кинилэр иһийиилэрин уһуна алта ыйтан тоҕус ыйга тиийэр. САССР КТК
Якутский → Якутский
иһийии
иһий
туохт.
1. Саҥа, тыас-уус таһаарбакка чуумпур, таалан хаал (хол., тыас иһиллиирдии). ☉ Перестать шуметь, говорить, затихать, притихнуть; стать неподвижным, замереть (напр., что-л. выжидая)
Эргийэ көтөн, эмиэ тарылаан-барылаан бараарай диэннэр, кинилэр иһиллээн, иһийэн турдулар. Амма Аччыгыйа
Силтэһин атаҕын атаҕар хатыйа ууран, туох да саҥата-иҥэтэ суох иһийэн олордо. Күннүк Уурастыырап
Дурдаҕа олорон баран, иһийэрбин кытта тула өттүм тиллэ түстэ. Далан
Дьон …… икки кулгаахтарын сэгэтэн, күүлэлэригэр туран өссө да туох буоларын иһиллээн иһийбиттэр. П. Аввакумов
2. Ах бар, уурай, тохтоон хаал. ☉ Становиться тише, перестать, прекратиться
Ол [үлэ] эҥсэр тайааннаах тыаһынан Олохпут киэркэйдэр киэркэйэр. Кураанах тыас, кулгаах таһынан Куугунаат, суола суох иһийэр. Р. Баҕатаайыскай
Күөрэгэй ырыата иһийэн, Хонууга сааскы көр эстибит. Эрилик Эристиин
Хонууга, тыаҕа чыычаахтар ырыалара иһийдэ. С. Никифоров
3. Баарыҥ-суоҕуҥ биллибэт-көстүбэт курдук сыт, тур, олор. ☉ Существовать тихо, незаметно, неприметно; жить в тихой, глухой местности
Саха ыаллара биирдии тыымпы, Чөҥөчөк аайы иһийэллэрэ. С. Данилов
Булчут оҕонньорум сиэнэ, көр, ити Төннүбүт дьэ манна геолог буолан, Иһийэн сыппыт түҥкэтэх түөлбэтин Аатырдан эрэр дии сир баайын булан. М. Ефимов
Хайа уонна ким умнуой - үйэлэр тухары иһийэн турбут бүк алаастар, чуумпу сайылыктар салгыннарын сатардыбыт бастакы тыраахтар, массыына кимиэллээх ньиргиэрдэрин. «ХС»
4. Туора киһиэхэ көстүбэт-биллибэт гына сас, кирий. ☉ Укрываться, скрываться, затаиться
Ыал да көрбөт, Ыт да үрбэт Ынырыгар түбэһэн, - Ииппит кыыһын хоспоҕор Иһийиэҕин эмиэ сөптөөх. «ХС»
Сымыыттаары сылдьар ийэ чыркымай кынатын тыаһа сурулаан кэлэн «чолк» гына түһэн баран, лааҥкы мас быыһыгар киирэн, баара-суоҕа биллибэккэ иһийэр. Д. Таас
Сэриигэ ылбыт бааһа сэтэрийэн, сототун уҥуоҕун иһигэр иһийэ сыппыт өстөөх буулдьата дьэ көҥү көтөн тахсан, куһаҕан ыарыыга кубулуйан, оҕонньор атаҕын быстарбыта уонча сыл буолла. В. Иванов
От күөҕэ өҥнөөх аһыҥалар күөх окко иһийбиттэр. В. Бианки (тылб.)
5. Сорох кыыллар тустарынан: кыһыҥҥы уугар утуй (хол., эһэ, дьабарааскы). ☉ Впадать в зимнюю спячку (о некоторых животных, напр., медведе)
Ханнатын билбэтим, дойдубар Эһэлэр иһийэр сирдээхтэр. С. Данилов
Сырҕан эһэ иһийбит Сыгынаҕын анныттан Өрө ыһар чаҕыллаах Үрүҥ көмүс оронно. С. Васильев
Үрүйэ икки силээнин, Толору тыа кыылын киэнин Бастыҥнара бука бары Кэлбиттэр тобус-толору: Арҕаҕар иһийэ илик Аҕам эһэ …… Саталынан булан аһааччы - Саһылыкаан ньылбаарыкы. И. Эртюков
6. көсп. Өл. ☉ Умереть
Иэрийэ кырдьар эрэ кыһалҕатыгар, Ис иһинээҕи Илдьиркэй үөн курдук Ийэ табык дайдым Илгэлээх быйаҥын Испэккэ иһийбиттээҕэр Ити эдэр да сааспар - [Ииннэммитим ордук]. Өксөкүлээх Өлөксөй
Евлампий аҕабыыт эмискэ уһаан хаалбыт уҥа илиитин муостаҕа тиийэ, былаат курдук, санньыппытынан иһийэн хаалла. Л. Попов
Кытаанах дьылҕатыгар бэринэрин көрдөрөрдүү, илиитин хамсатаат, иһийдэ. Л. Толстой (тылб.)
ср. монг. ичи 'уходить на зимнюю спячку; залегать в нору'
Якутский → Русский
иһий=
притихать, притаиться, утихать выжидая; тыынар тыыннаах иһийбит всё живое притихло (напр. перед грозой).
Еще переводы: