мотуок, катушка

шпулька, мотуок (иистэнэр эбэтэр танас өрөр массыынаҕа сап эрийэр катушка).

I катушка; мотуок сап катушка ниток.
II потоп; паводок, наводнение; сааскы мотуок весенний паводок; улахан мотуок большой потоп.

даҕ.
1. Туора диэки кэтирээн барбыт, тиэриллэн тахсыбыт бүүрүктээх (хол., сэлээппэ туһунан). ☉ Расширяющийся кверху (напр., о шляпе)
[Ньургуһуннар] күөх түүлээх сотолоро дуоҕаһан, араҕас, үрүҥ тэллэгэр сибэккилэрин күн диэки ууммутунан, тыалга хамсыы турдулар. П. Филиппов
Тэллэгэр [кэбиһиилээх] от аллараа өттө ордук буортуйар. ПАЕ УуАХО
«Биһиги кыратык сыҕарыйсан биэриэҕиҥ», — диэтэ тэллэгэр сэлээппэлээх оҕонньор. СЮ РХ
△ Аллара диэки тиэриллэн түспүт (аллараа уос туһунан). ☉ Отвислый (о нижней губе)
[Дьахтар] тэллэгэр уоһа хомойбут оҕолуу ньимийэн хаалла, оннук олордо. А. Софронов
Холуочуйбут …… тэллэгэр уостара ыпсыбакка ыртаспыттар. Э. Соколов
«Мин сонургуурум эйиэниттэн атын», — диэтэ биир тэллэгэр уостаах ньүксүйбүт оҕонньор. Л. Толстой (тылб.)
2. аат суолт. Туох эмэ тэллэйэн тахсыбыта (хол., тэллэй, тоһоҕо сэлээппэтэ). ☉ Верхняя расширенная и обычно плоская часть чего-л., шляпка (напр., гвоздя, гриба)
Коля, быаттан тардыһан, үрдүк эркини дабайан иһэн, дьиэ кырыыһатын тэллэгэриттэн иҥнэн хаалла. Эрилик Эристиин
Катушка …… кырыы тэллэгэрин быһыллар — илин уга бэлэм буолар. Дьиэ х. Корытов кэргэнэ, тэллэгэрэ тиэриллибит оҕо сэлээппэтин кэппит. ПП Дь

I
аат. Тэҥник чиҥ буола ыга эриллибит сап, быа. ☉ Катушка, моток
[Гудини] …… болҕомтолоохтук кэтээн көрө турбут киһи сонун иһиттэн мотуок быаны таһаарбыта уонна бөҕүөрбүт тарбахтарынан быа уһугун муоста эрэһээҥкитигэр баайа сатаабыта. ДьДьДь
Бэрт эрэйинэн мотуок төлөпүөн боруобатын булбуттара. «ХС»
Чаас кэриҥэ буолбата, уол …… бирээдьинэ мотуогун аҕалла. Н. Тарабукин (тылб.)
◊ Мотуок солко мутукча поэз. — тиит мас сайын үгэнигэр мутукчата ситэн, чэлгийэ көҕөрөн турарын мотуоктаммыт солко сапка холоон этии. ☉ Поэтическое сравнение лиственницы (в период её пышного расцвета) с мотком шёлковой нити
Мотуок солко мутукчалаах Тумул тыабыт Долгуйбахтаан нусхалкүөгэл нуоҕалдьыйда. Күннүк Уурастыырап
Булгунньах хоту кырыытынан хойуу мутукчалаах, суон лабаалардаах со ҕотох аар тиит …… мотуок солко мутукчатын салгын хоту далбаатана хамсыы турар. А. Бэрияк
Кэҕэ тоҕус тө гүл этэн чоргуйар, — эн иннигэр эмискэччи күөх ойуур суугунуу түһэргэ, мотуок солко мутукча нуоҕайа-долгуйа турарга дылы. «ХС»
II
аат. Сири-дойдуну киэҥ ник хабан ылар улахан халаан уута (үксүгэр үрэх, өрүс хаатыттан тахсара). ☉ Па во до к
Ол д ьы л б и һ иг и ү р э х п итигэр сир-халлаан сиҥнэр мотуога б у о лта. Н. Апросимов
Бу дойду улуу мотуокка ылларан, урукку Сата сэлиэнньэтиттэн Ынахсыкка диэри …… Уйбаан тыынан эрдэн тахсыбыттаах. «Кыым»
Мотуок …… сири-дойдуну бүтүннүү тимирдэн, илин мыраантан арҕаа мырааҥҥа дылы билгиһийэр уу. «ХС»
русск. поток, потоп

I
аат.
1. Тимиргэ, маска үөскүүр дьөлөҕөс, көҥдөй; хабахтар (мууска). ☉ Изъян, червоточина в древесине, отверстие в железе; пузырьки (во льду). Хабалаах тимир. Мас хабата
□ Муус хабалаах сиринэн кыратык ойо барбыт. «Чолбон»
2. Кытаанах хаа иһигэр сылдьар, уҥуоҕа суох сымнаҕас эттээх харамай. ☉ Беспозвоночное мягкотелое животное, покрытое раковиной, моллюск, улитка
Көлүйэлэргэ, күөллэргэ уонна өрүс чуумпу хомолоругар уу иһинээҕи үүнээйилэргэ мэлдьи бөдөҥ улитканы — улахан хабаны булуохха сөп. ББЕ З
Тууһа суох ууга — көлүйэҕэ, күөлгэ араас моллюскалар олороллор: хаба, лужанка, катушка. СМН АҮө
Хабалар (улиткалар) үүнээйилэр умнастарынан бэрт наҕыллык сыыллаллар. АВ СҮү
◊ Хаба хаата зоол. — сорох тоноҕоһо суох харамайдар эттэрин-сииннэрин бүрүйэр кытаанах хах, бүрүөһүн. ☉ Твёрдый защитный покров некоторых беспозвоночных животных, раковина
Микиитэлээх Өлөксөй таптыы көрбүт таастарын, хабаларын хаатын уу түгэҕиттэн умсан таһаараллар. Амма Аччыгыйа
Икки күлтэҕэр кыраппыын уонна хаба хаатын курдук эриллэҕэс хас да табах күлэ кутар иһит көстөллөр. В. Яковлев
Куурусса ыраах сиргэ тиэйиини, таһыыны тулуйар, кытаанах хахтаах сымыыты биэрэрин наадатыгар хаба хаатын үлтүрүтэн сиэтэллэр. ККЕ АЦ
ср. осм. камыш ‘род моллюска’, калм. хавхакта ‘черепаха’
II
<хабыллар (хабайар)> хаба ортото көр хабылын III
Эһэ сүүһүн хабыллар хаба ортотуттан хоп-хойуу хаан туора чоккураан түспүт. Амма Аччыгыйа
Куорат хабайар хаба ортотугар киэҥ олбуордаах, түөрт муннуктуу түһэриллибит дьиэ киэптээн турар. П. Филиппов
Ол икки ардыгар көтөр номнуо күөлү хаба ортотунан өрө көтөн ханарыйан таҕыста. Н. Заболоцкай