1) кисть; маляр киистэтэ малярная кисть; 2) кисть, бахрома (украшение); 3) ость; куолас киистэтэ ость колоса.

соболь || соболиный; соболий; хара киис чёрный соболь; киис өлбүгэтэ уст. соболиный ясак, ясак соболем; киис тириитэ соболья шкура # киис кутуруга дикий ячмень; киис отоно шйкша (ягода); киис тиҥилэҕэ княженика (ягода).

аат.
1. Кыл, түү сүүмэҕэ синньигэс ук төбөтүгэр дьөрбөлүү баайыллыбыта (тугу эмэ уруһууйдуурга, кыраасканан, лааҕынан соторго тутлар). ☉ Кисть (для рисования, малярная)
Аянитов …… киистэтин уһугар тус-туспа кырааскалары биһэн ыла-ыла булкуйбахтаата. Софр. Данилов
Ханна эмит баран кэллэҕинэ, кэһиитин үчүгэй кырааска, киистэ аҕалара. Н. Лугинов
2. Сабы, чараас тирии, сарыы кырадаһынын, сиэли холбуу тутан, үөһэнэн бобо баайан оҥоһуллар киэргэл. ☉ Бахрома, кисть (украшение)
Киистэлээх нагаайка кымньыыны уҥа илиитин бэгэччэгэр иилиммит …… киһи бараах аанын тэлэйэн, иһирдьэ көтөн түһэр. Н. Якутскай
Сэттэ сиринэн киистэлээх Ситии дьүккэ саламаны Уһаты ыйаан кэбиспиттэр. С. Зверев
Маҥан, хара сиэли холбоон хас да киистэ оҥороннор, киистэлэр төрдүлэригэр эҥин араас дьүһүннээх оҕуруолары …… хам тигэн киэргэтэллэр. ПСН УТС
3. Бурдукка уонна сорох оттор төбөлөрүгэр баар кыл курдук уһун синньигэс утахтар. ☉ Ость на колосе у злаков и у нек-рых трав
Үрүйэтэ …… таҥнары куоҕаспыт хойуу киистэлээх уһун дороххой от кытыллардаах …… маар сир буолан барда. Амма Аччыгыйа
Аһыҥаттан орпут бурдук тобоҕун биһиги, оҕолор, биирдии киистэнэн хомуйарбыт. Далан
Бурдук, будьуруйа буһан, кыһыл көмүс кырымахтаах киистэтинэн күн анныгар көөчүктэннэ. М. Доҕордуурап
4. бот. Сорох үүнээйигэ баар биир сиртэн үүнэн тахсыбыт бөлөх сибэккилэр; маннык сибэкки аһа. ☉ Разветвленное соцветие; кисть, гроздь
[Гречиха] сибэккилэрэ киистэ дэнээччи бөлөх сибэккилэри үөскэтэллэр. ХКА
Үүнээйиттэн бастакы сибэккилээх киистэтин анныгар баар …… хоннох лабааларын үргээн ылыллыахтаах. КЮС ОАҮүА
Тыраахтар бүтүннүү рябина буспут киистэлэринэн киэргэтиллибит этэ. Г. Николаева (тылб.)
5. Кыыс кэтэҕэр быанан баайыллар, суһуоҕун устун субуруччу түһэр, бэйэбэйэтигэр икки-үс эрээт оҕуруонан тиһиллибит, үксүгэр үс кэккэ чараас тимир киэргэл (төбөтүгэр кыра төкүнүк тимиргэ уһун сап салбырҕас баайыллар). ☉ Косоплетка (украшение девичьих кос из трапециевидных металлических пластин, к-рые прицепляются подвесками из бисера
На конце прикрепляются полукруглые металлические чашечки с кистями из ниток. Косоплетка привязывается тесемкой под затылком). Кыыс оҕо барахсан аҕыс салаалаах өрүүлээх суһуоҕа аҕараабат-айгыраабат киистэтинэн оонньоото. П. Ойуунускай
Уһун, хойуу суһуоҕун киистэлэрэ синньигэс биилигэр тиийэ сыыйыллан түспүттэр. Н. Заболоцкай
[Кыргыттар] кэннилэригэр салбырҕастаах суһуох киистэлэрэ намылыһа субуспуттар. К. Уткин
6. зоол. Сорох кыыл кулгааҕар (хол., бэдэргэ, тииҥҥэ) биир сиртэн чөмөхтүү үүнэн тахсыбыт уһун түү. ☉ Пучок длинных волос на ушах у нек-рых зверей (напр., у росомахи, белки)
Уһуктаах кулгаахтаах, кулгааҕыгар хара киистэлэрдээх, мытыгыр сирэйдээх кыыл аргыый аҕай тыаһа суох быган кэлбитэ. Далан
Өлөрөн бараҥҥын уоскуйан, Бултаабыт булкунан дуоһуйан, Кылаанын кылбата имэрийэҕин, Киистэтин кэрэтик тэрэтэҕин. П. Тобуруокап
Тииҥ түүтэ-өҥө сиппитин кулгааҕын киистэтэ төһө сиппититтэн көрөн билэллэр. Булчуттарга к.
7. көсп., үрд. Мутукча; мас тыллыбыт, көҕөрбүт лабаата. ☉ Свежая лиственничная хвоя; распустившаяся зелень дерева
Кэҥкэмэлээх киҥкил хара тыа, Киис кыыл кутуругун Кэдирги туппут курдук, Киистэ анньан киэркэйдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Мутук, лабаа иилиннэ Мотуок солко киистэтин. С. Васильев
Тиит лабаалара ыараан намылыспыттар, күөх киистэлэрэ көп түүлээх бытырыыс курдуктар. Н. Түгүнүүрэп
◊ Киистэ лапчааннаахтар (киистэ лапчааннаах балыктар) зоол. — муораҕа уонна тууһа суох ууга үөскээн сылдьыбыт балык этэрээтэ (билигин Африка биэрэгэр соҕотох балык — латимерия — ордон хаалбыт). ☉ Кистеперые (рыбы)
Бары атын киистэ лапчааннаахтар сэттэ уон-сүүс мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр өлөн бараммыттара. ББЕ З
Киистэ лапчааннаах балыктар пааралыы лапчааннарын дьардьаматын уонна быччыҥнарын оҥоһуулара сир үрдүнээҕи тоноҕостоох харамайдар атахтарын оҥоһуутугар олус маарынныыллар. ББЕ З

аат.
1. Азия хоту өттүгэр ууһуур, күрэҥниҥи хара өҥнөөх, кылгас соҕус атахтаах, олус сымса, кылааннаах күндү түүтүн иһин бултанар сиэмэх кыыл. ☉ Соболь
Саха сааһыта …… хара тыаттан биир кииһи бултаатаҕына, атыыһыкка иэһигэр биэрэрэ. Суорун Омоллоон
Киис бултаабыттарын сарсыныгар оҕонньордоох табыллыбатылар: хас да көстөөх сири халтай хаамтылар. Л. Попов
Мин хапкааммар биир киис киирбэт, хаста да суола кэлэ сырытта …… уонна ааһа турар. В. Протодьяконов
2. даҕ. суолт. Имитиллибит киис тириититтэн тигиллибит, киистэн оҥоһуллубут. ☉ Сшитый из собольих шкурок, изготовленный из соболей
Хайҕамсык Хара-хаан тойон уола хара киис саҕыйахтаах Хаардьыт Бэргэн тыатыгар бултуу барбыт. Д. Софронов
Үс үөстээх дьэрэкээн кустугу Киис кэлин кэбиһэр оҥостор. И. Чаҕылҕан
♦ Киискэ кистээ фольк. — күндү түүлээҕинэн маанытык таҥыннар, олус маанылаан көр-иһит. ☉ Одевать в дорогие меха, холить, лелеять
Кинилэр диэтэх дьон, Киискэ кистээн ииппит …… Туйаарыма Куо диэн кыыстаахтар эбит. П. Ойуунускай
Киискэ кистиэм, Көмүскэ көмүөм. Суорун Омоллоон
[Дьахтары] Килбиэн күн киртитиэ диэн Киискэ кистииллэрэ үһү. И. Эртюков. Киһи <киэнэ> кииһэ — дьонтон ураты үчүгэй, хорсун, эрдээх киһи. ☉ Лучший из людей, отважный, смелый
Сата уот салыыр күнүгэр …… Киһи кииһэ буоларбыт. С. Тарасов
Ол саха уола киһи кииһэ буолуохтаах. В. Протодьяконов
Биһиги холкуоспутугар баарыҥ устатыгар, эн киһи киэнэ кииһэ этиҥ. Г. Николаева (тылб.)
◊ Киис аһылыга көр киис отоно
Киис аһылыга …… киһи иһэ ыарыйдаҕына баайар свойстволаах. МАА ССЭҮү. Киис киэнэ киргиллээҕэ фольк. — ордук кылааннаах, күндү түүлээх киис. ☉ Отборный по красоте меха соболь
[Кыыһы] Буобура киэнэ муҥутуурунан, киис киэнэ киргиллээҕинэн талан туран таҥыннардылар. Ньургун Боотур
[Дьахтар киһи] Киис киэнэ киргиллээҕэ Таҥаһа-саба барыта Биирдэ уһулла биэрэн, Килиэ тимир куйахтаах Киһи буола түстэ. ТТИГ КХКК. Киис кутуруга бот. — нэчимиэннии кылыстаах, кылгас умнастаах, өтөххө, бааһынаҕа үүнэр элбэх сыллаах сыыс от. ☉ Ячмень гривастый, дикий ячмень
Сибилигин аҕай уу-чуумпу турбут киис кутуруга оттоох тиэргэн иһэ үөрбүт-көппүт чыычаах оҕолорун көхтөөх саҥаларынан туола түстэ. В. Иванов. [Тураҥнаах сиргэ] аҥыр өлөҥө, бэттиэмэ уонна киис кутуруга үүнүөхтэрин сөп. СС СС. Киис отоно бот. — сииктээх ойуурга, маарга, туундараҕа үүнэр, бытархай хара отонноох, сэппэрээктиҥи үүнээйи. ☉ Шикша сибирская (водяника)
[Киичэрэ] Саха сиригэр үүнэр үс көрүҥүттэн дьон билэрэ — киис отоно. ИВС ЭТТ. Киис өлбүгэ эргэр. — былыр сири туһанар иһин кииһинэн төлөнөр нолуок, түһээн (нолуоктартан саамай улаханнара). ☉ Подать (тягло) за пользование землей, вносимая соболями (самый высокий налог).
△ Киис өлбүгэни төлүүр дьиэ кэргэҥҥэ тиксэр өлүү ходуһа (сир саамай бастыҥа, киэҥэ). ☉ Земельный надел, выделяемый в пользование за соболиный ясак (самый обширный надел)
Нууччалар аан бастаан сахаларга киис өлбүгэни түһэрбит кэмнэрэ эбит. Багдарыын Сүлбэ. Киис тиҥилэҕэ бот. — сир үрдүнэн сыылан үүнэр, кыһыл сибэккилээх, бустаҕына быдьырыттаҕас кыһыл отонноох сир аһа. ☉ Княженика
Саха Сиригэр араас абыраллаах от-мас, отон үгүс да үүнэр ээ: хаптаҕас, киис тиҥилэҕэ. Суорун Омоллоон
Сууйуллубут киис тиҥилэҕин …… оргуйа турар уунан саба кутуллар. ФВН ТС. Хара киис — хараҥа өҥнөөх, ордук сыаналаах түүлээх киис. ☉ Соболь с особо ценным темным мехом
Хара киис талба түүтүнэн Халлаан аргыый сабылынна. П. Тобуруокап
Икки хара киис атахтаһан сыппытын курдук хаастаах …… үчүгэй оҕо буолан олорор. Д. Софронов
тюрк. киш

n. sable (Martes sp. ); киис тиҥилэҕэ n. stone bramble (Rubus saxatilis )