финансово -экономичес -кие основы местного самоуправления

аат. Анал остуолга кий маһынан шардары остуол муннуктарынан, ойоҕосторунан баар сиэккэ мөһөөччүктээх хайаҕастарга анньан киллэрэр оонньуу. ☉ Бильярд
Култуура дьиэтигэр теннис, бильярд куруутун бааллар. А. Пахомов. Эбиэт кэмигэр, үлэ кэнниттэн оробуочайдар бильярка көхтөөхтүк оонньууллар, саахыматтыыллар, домунуолууллар. «ХС»
Уһун күн, биир Толкуйга түһэн, кий мастанан, Икки шары кытта астаһан, [Онегин] Бильярдыгар биир бэйэтэ Сарсыардаттан оонньуур этэ. Киэһэ буолар: борук-сорукка Бильярд хаалар, кий умнуллар. А. Пушкин (тылб.)

прил. 1. ив знач. сущ. м. уст. (убежавший) күрээйэх; 2. (свободный) түргэн, имигэс; беглое чтение түргэн ааҕыы; 3. (поверхностный) одоҥ-додоҥ, көтүмэх; 4. (крат- кий) кылгас; беглое описание кылгас ойуулаан суруйуу; # беглый огонь воен. быстах хойуу ытыы; беглые гласные лингв, сүтэр аһаҕас дорҕооннор.

(«й» мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) даҕ. Уурбут-туппут курдук быһыылаах, кыра, дьоҕус. ☉ Маленький, аккуратный, миниатюрный
Дьон кэтэҕиттэн бэрт куйа быһыылаах оҕонньор киһи турда. Софр. Данилов
[Хабдьы] кылбаҥнаан-туртаҥнаан — кэрэ көрүҥнээх куйа көтөр. Н. Габышев
Тас көрүҥүҥ эчи нарына, куйата бэрт. Ол биһиги буорбут үлэтин кыайаахтыаҥ дуо? С. Ефремов
Кини сэлии муоһуттан чочуллан оҥоһуллубут сиэдэрэй куйа хаалаах тимир хомуһу уолугун сиэбигэр укта сылдьааччы. К. Уткин
ср. др.-тюрк. кийэ, хыйа («й» — носовой звук) ‘уменьшительно-выделительная частица’

несов. 1. что кому (какую-л. мысль) үөрэт, өйдөт; 2. что и без доп. (вызывать ка-кие-л. чувства) санаата үөскэт, иҥэр, ылыннар; внушать чувство жалости аһынар санаата үөскэт.

I
аат.
1. Итэҕэл быһыытынан айылҕаҕа уонна киһиэхэ сабыдыаллыыр кистэлэҥ күүстээх дьиктилээх албас, хомуһун. ☉ Колдовство, чародейство, волшебство
Оннооҕор буолуох былыргыттан кэлсибит апка абылатар, үгэскэ сүгүрүйэр кинитээҕэр буолуох бааллар. Н. Заболоцкай
Ол дойдуттан хомуһун бөҕөҕө уһуйуллан, ап бөҕөҕө алкыллан, аар-саарга аатырар ойуун буолан тахсыбыта. Болот Боотур
Чарчыына иһит арыгы туруоран, көрдөһөн-ааттаһан, ойуун абын өһүлтэрбит. И. Гоголев. Тэҥн. хомуһун
ср. монг. аб ‘волшебство’
2. көсп. Ким-туох эмэ киһини умсугутар, тардар күүһэ. ☉ Колдовская, чарующая сила кого-чего-л.
Онтон ыла таптал абыгар ылларар санаата суох этэ. Н. Габышев
Үөрэх арчылаах абынан Үтүөрпүт элбэх буойунун Эйэҕэс махтал суругун Эн остуолгар ааҕабын. И. Чаҕылҕан
Ити бары сырдык хааннаах, Күөх харахтаах, нуучча дьоно Поэзия абынан Мин бэркэ билэр дьонум. С. Данилов
II
даҕ. -Аҕ, -ар, -аһ — диэн саҕаланар олохторго сыстар: ап-аҕылас, ап-араҕас, ап-аһыы. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся со слогов -аҕ, -ар, -аһ: ап-аҕылас ‘весьма тяжело дышащий, с очень коротким ды-ханием’, ап-араҕас ‘желтый-прежелтый’, ап-аһыы ‘очень кислый, острый, креп-кий’, ап-арылхай ‘очень большие и свет-лые (о глазах)’
Кытарчы уойбут кө-рүҥнээх эрээри, субу кирилиэһи сабыс-саҥа тахсан турар киһилии, ап-аҕылас. «ХС»
Уйаҕа собус-соҕотох, ап-араҕас аппаҥныыр айахтаах, саллаҕар бастаах, баҕа курдук баҕайы бахчаллан олороро. И. Федосеев
Кини ап-арылхай харахтарынан тургутардыы көрдө. «ХС»
Ап-аһыы көлөһүн киһи хараҕар киирэр. Н. Павлов
Ананий хас эмэ хонукка буруону сиэбититтэн ыалдьыбыта. Наар ап-аһыы буруонан тыынар курдуга. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. сап: сап-сарыҕ ‘темно-желтый’

II сов. 1. что, муз. настройдаа; настроить рояль роялы настройдаа; 2. что, радио туруор; настроить приёмник на данную волну приёмнигы туһааннаах долгуҥҥа туруор; 3. что (наладить) иит; настроить станки станоктары иит; 4. кого-чего (внушить ка-кие-л. чувства) санаата үөскэт, санааҕа киллэр, санаалаа; настроить всех на весёлый лад киһини барытын үөрэр-көтөр санаалаа; настроить против кого-л. кими эмэ утары санаалаа.

сов. 1. кого-что (взять, получить) ыл, тут; принять пакет бакыаты тут; 2. кого (включить в состав) ыл; принять на работу үлэҕэ ыл; 3. кого (для беседы, переговоров) приёмнаа, сырытыннар, киллэрэ сырыт; принять делегацию делегацияны сырытыннар; 4. кого (больного) приёмнаа, кер; 5. что (утвердить) ылын; принять резолюцию уураахта ылын; 6. что (воспринять) ыл, ылын; принять к сведению сведениеҕэ ыл; принять чей-л. совет кия эмэ сүбэтин ылын; 7. что (совершить какое-л. действие) ыл, кытын, буол (туохта эмэ оҥор, туох эмэ буол); принять участие кытын; принять меры дьаһалла ыл; 8. что, чего (выпить) ис; принять лекарство эмтэ ис; 9. за кого-что (признать, счесть) оҥоһун, ылын, дии санаа; принять что-л. за правило тугу эмэ быраабыла оҥоһун; принять за знакомого билэр киһим дии санаа; 10. что (прослушать, записать) ыл, тут; принять сигнал сигналла ыл; принять телеграмму телеграммата ыл; 11. кого (при родах) көтөх, төрөт; # принять бой охсуһууга киирсис, сэриилэс; принять в штыки муоскар түһэр (өһүөмньүлээ, утарылас).