Якутские буквы:

Якутский → Русский

килэҥ

1) блеск, отблеск; лоск; уу килэҥэ водная гладь; 2) гололедица, гололёд; сааскы килэҥ весенняя гололедица.

Якутский → Якутский

килэҥ

  1. даҕ.
  2. Хаара суох, килэркэй, халтархай (хол., муус, суол). Без снежного покрова, гладкий, скользкий (напр., лед, дорога)
    Килэҥ мууһу ортотунан киирэн, Таал-Таал эмээхсин сүүрэн кэдэйиктэнэр. Суорун Омоллоон
    Оҕонньор килэҥ суолга самыытын уҥуоҕун үлтү түспүтэ. С. Никифоров
    Ыттар муора килэҥ мууһугар сыарҕаларын чэпчэкитик соһон, субуллаҥнаһан истилэр. П. Филиппов
  3. Туох да ото-маһа суох, халтаҥ. Без какой-л. растительности, голый
    Килэҥ сиргэ балаакка тартыбыт. — Аҥаардас килэҥ тааска таба тугу булан аһыай. С. Никифоров
  4. аат суолт.
  5. Туох эмэ кылааккай ньуура. Гладкая поверхность чего-л., глянец
    Мин бу тыллары …… Сэргэлээх чуумпу нуурал уулаах күөлүн сиэркилэ килэҥин көрө олороммун суруйабын. Эллэй
    Хайата кэрэний: сир ийэ Эбэтэр бу халлаан килэҥэ? П. Тобуруокап
    [Мотуорка] тумса …… уу килэҥин хайа тыыран дьурулуур. Л. Попов
  6. Хаара суох халтаҥ муус, ардах-хаар ирэ-ирэ килэччи тоҥмута. Голый лед, гладкая ледяная поверхность, наледь
    Оскуола тэлгэһэтин килэҥэр илиитин булгу түспүт. Амма Аччыгыйа
    Сарайтан …… муус бытырыыстар тоҥ килэҥҥэ түһэн үлтү ыстанан кылыгыраһаллар. Софр. Данилов
    Күөл мууһугар килэҥҥэ Хатыыскалыыр үтүөкэн. П. Дмитриев

Еще переводы:

килэй=

килэй= (Якутский → Английский)

v. to reflect, shine, glitter; килэҥ n. reflection, shine; snow-crusted ground

зеркальный

зеркальный (Русский → Якутский)

прил. 1. сиэркилэлээх, сиэркилэ; зеркальное стекло сиэркилэ өстүөкүлэ; зеркальное отражение сиэркилэ ньуур; 2. перен. (блестящий, гладкий) килэгир, килэҥ; зеркальный паркет килэгир паркет.

субуллаҥнас

субуллаҥнас (Якутский → Якутский)

субуллаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Ыалларым дуо? Ыатарыма сахтары! Сулууспалара диэҥҥэ субуллаҥнастылар ини. П. Тобуруокап
Ыттар муора килэҥ мууһугар сыарҕаларын чэпчэкитик соһон субуллаҥнаһан истилэр. П. Филиппов

ирибинээ-дьирибинээ

ирибинээ-дьирибинээ (Якутский → Якутский)

туохт. Чараастык күлүмүрдүү, долгуннура, илибирии хамнаа. Рябить, мелькать, переливаться; мелко дрожать, биться
Эрэлийэр-дьэрэлийэр долгуннар ирибинии-дьирибинии сырсаллар, Кылыгыраанкылыбыраан тахсаннар, Кытылга кыыгыныы ыллыыллар. Л. Попов
Онтон күөл килэҥэ кытара кыыспыта, ирибинээн-дьирибинээн барбыта. Л. Попов

сараадыт

сараадыт (Якутский → Якутский)

сараадый диэнтэн дьаһ
туһ. Сөмөлүөт модун кынаттарын сараадытан тус соҕуруу диэки түһэ күрүлээтэ. А. Фёдоров
Килэҥ мууска чараас буорга силистэрин сараадытан үүммүт тииттэр эрэйдээхтэр …… умнастара токуркай этэ. Н. Габышев

сатархайдык

сатархайдык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Сатараан, сатархай тыастаахтык. Гулко, раскатисто (звучать, разноситься). Сатархайдык тыаһаа
Аппа үрэҕин килэҥ мууһугар хараҥаҕа оҕолор хаҥкылаан, үөрэн-көтөн сатархайдык часкыһаллар, күлсэллэр. Л. Попов
2. кэпс., көр сатаҕайдык
1. Үлэни сатархайдык тэрийэр

халтархай

халтархай (Якутский → Якутский)

даҕ. Киһи таба тирэммэт, килэҥ. Не создающий трения, скользкий, гладкий
Сүүрүк аннынааҕы халтархай чэҥ, дьулайбыт санааҕа, ырыых-ыраах күп-күөҕүнэн, ньылбараҥ курдугунан көрө сытар. Н. Заболоцкай
Биирдэ мин Мила диэн Биир кыыстыын билсиһэн, Халтархай суолунан Хайаны дабайан испитим. Чэчир-68

дьэбидиччи

дьэбидиччи (Якутский → Якутский)

сыһ. Тымныытык, тымныынан хаарыйардыы; дьэбин курдугунан, дьэбиннээҕинэн (тымырдара күүрбүт, кытарбыт харах туһунан). Холодно, угрюмо; колючим взглядом (смотреть, окинуть)
Харахтара арыт …… сымнаан, сылыйан кэлэллэрэ, арыт тимир өҥүн курдук биир килэҥинэн киһини дьэбидиччи көрөн таһаараллара. В. Яковлев
[Хоһохтоох] тулатын туохха эрэ уорбалаабыт курдук дьэбидиччи көрөн сылдьара. П. Аввакумов
Өһүөннээхтик, кырыктаахтык. Враждебно, зло, озлобленно
Утары …… сытар эдэрчи киһи миигин хаһааҥҥыттан эмэ өстөөҕүн курдук дьэбидиччи көрүтэлиир. Н. Габышев

өҕүллүү

өҕүллүү (Якутский → Якутский)

өҕүлүн диэнтэн хай
аата. Элбэх богуоннары соспут поробуос, субурус гынан, сыыр өҕүллүүтүгэр киирэн, сүтэн хаалар. А. Фёдоров
Күн орто буолуор диэри массыыналар килэҥ да мууска, тосту өҕүллүүлэргэ да айанныылларын намырыппатахтара. «ХС»
Таба тыына бурҕаҥнас. Инники сыарҕалаах киһи охсууга, өҕүллүүгэ көстөн ылар. А. Кривошапкин (тылб.)

һук

һук (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Эмискэччи уолуйа, куттана соһуйууну көрдөрөр. Выражает неожиданный испуг, удивление
Бэйибэйи, тыыны түҥнэрээри гынныҥ, тохтоо, һук! Эрилик Эристиин
Сүүрдүү турар уһун дырбайбыт оҕонньор эмискэ «һук» диэтэ уонна ууттан сүүрүн эһэ тардан ылан, чардаат иннинээҕи килэҥ мууска биир лоһуор собону элиттэ. В. Протодьяконов
«Һук!» диэн соһуйан киһиттэн туора ойдо. Н. Габышев