сыһыан холб. Саҥарааччы хайдах итиннигий диэн, билиэн баҕарарын көрдөрөр. ☉ Выражает недоумение, желание говорящего узнать, выяснить что-л. (это что)
Ити кини, туоҕа итэҕэс буолан, мэлдьи кыыһырар дьахтарый? Ити кини, туохтан иирсэн турдулар?  Туох дэтэн үҥтэрэр эбиттэрий, арба, ити кини? Күннүк Уурастыырап

I
с. солб. аат.
1. Саҥарааччы нөҥүө киһини ыйан ааттыыр тыла. ☉ Он, она (личное мест.)
Бүтүн нэһилиэк дьоно кини илиитигэр киирэн олорор. Күндэ
[Үчүгээйэп:] Ол кинилэргэ эрэннэххинэ, дьэ уһугуннаҕыҥ ол дии. С. Ефремов
Нөҥүө киһи, дьон туһунан эттэхпитинэ, кини, кинилэр диибит. ЕНВ СТ
2. Инники этиллибит кими эмэ эбэтэр тугу эмэ ыйан ааттыыр тыл. ☉ Слово, указывающее на кого-л., упоминавшегося ранее, или на что-л., упоминавшееся ранее
Семен Иванович таһыттан киирдэ, кини тириппит-хоруппут, үөрбүт-көппүт. Т. Сметанин
[Үчүгээйэп:] Ваня сүрдээх көнө уол. Кинини дьон албыннаабыттар. С. Ефремов
Кинини [тааһы] алмаас диэн ааттыыллар. И. Данилов
♦ Кини иһин ким билэр — Кини тугу саныыра биллибэт. ☉ соотв. чужая душа — потемки. Кини иһин ким билэр, дьиппинийэн ахан сылдьар. Кини эрэ айаҕыттан (эн эрэ айаххыттан) күөх от үүнүө буоллаҕай — кини эрэ соҕотоҕун аһыыра, туһанара сөп буоллаҕай. ☉ Нельзя, чтобы только ему одному доставались блага
Барытын тоҕо киниэхэ эрэ биэрэҕит, кини эрэ айаҕыттан күөх от үүнүө буоллаҕай? — Хайа, миэхэ ордор, эн эрэ айаххыттан күөх от үүнүө буоллаҕай? Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. кэнти ‘сам’
II
түөлбэ., харыс. т.
1. Буоспа. ☉ Оспа. Сорох сиргэ буоспаны кини дииллэр
2. Эһэ. ☉ Медведь. Сахатыйбыт Халыма нууччалара эһэни кини дииллэр
русск. устар. воспа

мест. личн. он, она, оно; кини манна улэлиир он работает здесь; кинитэ суох без него; кинилиин сырыт = побыть вместе с ним; эн кинитээҕэр ордуккун ты лучше его; киниэхэ ему, ей; киниэхэ биэр отдай ему; кинини его, её; кинини өйдөө помни его; киниттэн а) у него, у неё; б) от него, от неё; киниттэн ыйыт спроси у него; кининэн им, ею; сурук кининэн ыытылынна письмо послано им.

pro. he, she; киниэнэ pro. his, hers; кинилэр pro. they; кинилэр киэнэ pro. theirs