көр кырдьык
Чаркый кирдьик эппит буоллаҕа. Саха фольк. Кириитик сөбүлүө суоҕа диэн, Кирдьиги тумнума. Күннүк Уурастыырап

сыһ. Туһааннаах идэни баһылаабыт киһи хараҕынан (көрөн, сыаналаан тугу эмэ гын). ☉ Профессионально (делать что-л.)
Уус-уран айымньылары дьиҥ идэлээхтик өйдөөндьүүллээн көрүү литературнай кириитиктэр дьыалалара буолар. СГС ӨСҮДь

аат. Итэҕэститэ, сирэ көрөр санаа. ☉ Осуждение, порицание
Кириитиктэр тахсар айымньыны сэҥээрэн, сыаналаан, ырытан испэттэр диэн омнуолааһын өтөрүнэн ааһа охсуо суох быһыылаах. СГС ӨСҮДь

тумуһурдаа диэн курдук
Бу дьаабалыҥ [андаатар], туһугар, син иннин тумуһурдатар харамай буолан биэрдэ. «ХС»
Нуучча кириитиктэрэ [Семён Данилов айымньытын] бэркэ тумуһурдата сатаабыттар. «ХС»

сыһ. Ситэтэ суох, тиийбэт гына. ☉ Недостаточно
Пьесалары төһө да дубуктук сырдаппыттарын иннигэр, саха драматургията үөскүүрүгэр бөҕө акылаат буолбуттара. Софр. Данилов
Олох диэн улуукан байҕалы олус да дубуктук туойдум дуу?! Күннүк Уурастыырап
Кириитик адьас дубуктук поэзия ис хоһоонун сымсатан көрдөрөр. «ХС»

аат., эргэр., поэт. Хайа тыытааччы, хайыта тардааччы. ☉ Царапунья
Тутум тэллэх, Түптэ кутурук, Түүрчэй кыламан, Тыһы тыытылба, Кыптыый сарын, Кытаҕас тарбах [Кыскыйдаан Куо]. П. Ойуунускай
[Батас — Тоҥсуур удаҕаҥҥа:] Саталлаах тыллаах саҥаһым, Тыймыыт тыллаах тыытылбаам, Санаа бөҕө самнары баттаата, Сор бөҕө соруйан буулаата. И. Алексеев
♦ Тыытылба тыҥырах нор. айымн. — сиэмэх кыыл, көтөр. ☉ Хищный зверь, птица (букв. царапающие когти)
Арай биирдэ Хахханы Аныыллар кириитигинэн: Тумсуҥ да дэгиэтинэн, Хараҕыҥ да сытыытынан, Тыытылба тыҥыраххынан, Талбыт курдук, кириитиккэ Табыгастаах эбиккин! Баал Хабырыыс
Сүүрэр атахтаах Сүдү баһылыгынан Тыытылба тыҥырах — Тыатааҕы обургу Талыллан бүтээт, Ыркыйтан куобаҕы Ыҥыртаран эттэ. Н. Габышев

даҕ., кэпс. Ону-маны олус хасыһар, бириинчик. ☉ Дотошный, въедливый, придирчивый, крючкотвор
Вералаах харчыларын …… сүрдээх киричиэхэ киһиэхэ — Павел Степановичка туттарбыттара. Далан
Киричиэхэ ыстатыйа ааптара Киргил кириитиктиин киирсибитим. М. Ефимов
Оо, бу Хара Уйбаан, барыттан бары хаалбат, киричиэхэ да киһигин. Бэс Дьарааһын
ср. русск. крючек, крючеха ‘придирка, происки’

туохт.
1. Ханнык эмэ үлэ көрүҥүнэн анаан дьарыктан. ☉ Специализироваться в каком-л. деле, профессионально заниматься чем-л.
Балыктыырга идэтий.Холкуос хаһаайыстыбата эт уонна үүт ылыытыгар идэтийэр. «Кыым»
Уус-Таатта, ХараАлданнар үүтү ылыыга салгыы идэтийиэхтэрэ. ПДН ККС
2. Ханнык эмэ үлэ көрүҥүн баһылаа, бастыҥ бэлэмнээх анал билиини ыл. ☉ Овладевать какой-л. специальностью, профессией, приобретать высокую квалификацию в каком-л. деле
Идэтийбит иистэнньэҥ. Олус сатабыллаах, идэтийбит суоппар. А. Федоров. Биһиги идэтийбит кириитиктэрбит, литературоведтарбыт тарбаҕынан ааҕыллар аҕыйахтар. СГС СЛКСБ
3. Үөрүйэхтэн, кэмэлдьилэн. ☉ Приобретать какую-л. привычку, склонность к чему-л.. Баран хаалар идэтийдэ. Сытан эрэ кинигэ ааҕар идэтийдэ. Тэҥн. идэлэн

туохт.
1. Туманы кутан, ас амтанын тупсар. ☉ Приправлять, сдабривать что-л. (какую-л. пищу) чем-л.
Кымыһы сибиэһэй сүөгэйинэн эбэтэр ыаммыт үүтүнэн уонна арыынан тумалыыллар. ФВН ТС
Рулеты чараас төгүрүк гына быһыллар уонна оҕуруот күөх үүнээйилэринэн тумалаан, бүлүүдэҕэ ууран, остуолга аҕалыллар. ТИИ ЭОСА
Тууһунан тумалаан, Үүтүнэн үрүҥнээн, Маҥаас тамыйахпын, Маанылаах бастыҥайы, Күөх отунан күндүлээтим. ДВ О
2. көсп. Тугу эмэ туохха эмэ холбоо, эп, сыһыары тут. ☉ Сочетать, совмещать что-л. с чем-л., приправлять, приукрашивать что-л. чем-л. [Өспөх Баай:] Биһиги, Бороҕоннор, туох диэн саныырбытын эмиэ араастаан тумалаан минньиппэккэ, аһаҕастык этэрбитин сөбүлүүбүт. «Чолбон»
Нуучча классиктарын …… бастыҥ айымньыларын нуучча ааттаах кириитигин В.Г. Белинскэй …… ыстатыйаларынан тумалаан ааҕарбыт. СДТА. [Саһыл Ойуун] бэйэтин реакционнай санаатын, кырдьыкхордьук курдук тумалаан, соҥнуу сатыыр. РИН СЛ-8

аат.
1. Ис хоһоонунан эбэтэр атын өттүнэн көрөн, үөрэтиллиэхтээх, быһаарыллыахтаах туох эмэ. ☉ Вопрос (то, что требует изучения и определения в плане содержания или в каком-л. другом плане). Наука уонна культура боппуруостара. Социальнай боппуруостар
□ Холкуос сайдыытын боппуруоһугар баартыйа ыйыыта баар
Онон салайтарыахтаахпыт. С. Ефремов
Кини Академияҕа научнай каадырдары аттарыы боппуруостарынан дьарыктанара. В. Яковлев
Кини [«Хотугу сулус» сурунаал] суруйааччылар, литературоведтар, кириитиктэр болҕомтолорун саха сэбиэскэй литературатын актуальнай боппуруостарын быһаарыыга туһулуохтаах. Софр. Данилов
△ Туох дьүүллэһиллэрэ, кэпсэтиллэрэ; дьүүллэһии тиэмэтэ. ☉ То, что обсуждается, рассматривается, тема обсуждения (напр., на собрании). Мунньахха көрүллэр боппуруостар
□ Кинилэр бырабылыанньа мунньаҕар туруорар боппуруостарын бэлэмнээн, арыт мөккүһэн, арыт сөбүлэһэн, уһуннук олордулар. М. Доҕордуурап
Күөл балыгын бултааһын туһунан А. Бястинов боппуруоһу көтөхпүтүн сэргээн аахтым. «Кыым»
2. кэпс. Туох эмэ быһаарыллыахтаах сорук, наада, дьыала. ☉ Вопрос (задача, требующая решения, дело, которое нужно выполнить)
Алдьархайдаах элбэх бурдук быһылынна. Оруос боппуруоһа быһаарылынна диэххэ сөп. С. Ефремов
Биһиги бэйэбит төһө түргэнник хамсыырбыт …… ол туспа боппуруос. М. Шолохов (тылб.)
Ибрагим ити бутуурдаах соҕус боппуруоһу быһаарар суолу була охсубут этэ. В. Гаврильева
3
көр ыйытыы. Дакылаат кэнниттэн араас ис хоһоонноох бэрт үгүс боппуруоһу ыйыталлар уонна онтон салгыы кэпсэтиилэр буолан бардылар. А. Бэрияк
Арай түһээтэҕинэ, сочуот туттара олорор эбит. Преподаватель боппуруос бөҕөнү кутар-симэр. Миша билбэт. Н. Лугинов