туохт.
1. Уҥа илииҥ үс тарбаҕын холбуу тутан баран, бастаан сүүскэр, онтон түөһүҥ тылыгар, онтон уҥа уонна хаҥас санныгар тиэрдэн кириэстии хамсанан, кириэстэ ойуулан. ☉ Перекреститься
Эмээхсин эрэйдээх кистээн, дьукаахтара көрбөтүнэн, кириэстэнэн кэбиһэрэ. П. Ойуунускай
Таҥара дьиэтин кирилиэһин көрөн баран, боччум баҕайытык кириэстэннэ. Суорун Омоллоон
Ылдьаана, Маайа эмиэ кириэстэнэн сапсыммыттара. Н. Якутскай
2
кириэстээ 3 диэнтэн атын. туһ. Онно биэс оппут бэһиэн кириэстэммиттэр. Болот Боотур

I
1. аат.
1. Үс туорайдаах туруору сүрүннээх христианскай итэҕэл символа (си- бэлиэтэ) уонна предметэ. ☉ Крест (символ и предмет христианского культа)
Эдэр магистр кириэһин уонна аҕабыытын таҥаһын уһулбута. Л. Попов
Мас таҥара дьиэтин кириэһэ килбэйэн көстөр. Н. Якутскай
Кириэс түөрт салаата — таҥара түөрт илиитэ буолаарай! И. Гоголев
2. Бэйэ-бэйэлэрин туорайдыы быһыта охсуһар икки көнө, оннук бэлиэ. ☉ Крест (фигура), метка, значок (в виде такой фигуры)
Киһи куоластыыр бүлүтүөнүгэр кириэс туруорда. — Сир шаарын хаартатыгар Эмиэ кириэстэр турбуттар. И. Эртюков
Хара кириэстээх сөмөлүөт …… бу бирилээн иһэр эбит. И. Сосин
Кини кыһыл кириэстээх санитарнай суумкатын санныттан араарбата. ПНИ ДКК
3. Итинник быһыылаах бойобуой мэтээл. ☉ Георгиевский крест
[Ганна уола Мэхээлэ] сэрииттэн Георгиевскай кириэстээх эргиллэн кэлбитэ. Амма Аччыгыйа
Сэриигэ сылдьан Георгиевскай кириэһинэн наҕараадаламмыта. Н. Якутскай
Көрүҥ эрэ, бу икки Георгиевскай кириэһи миэхэ туох иһин биэриэхтэрэй? Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Туорайдыы быһыта охсуһар көнөлөрдөөх, оннук бэлиэлээх. ☉ Крестовидный, крестообразный
Кыһыл кириэс ойуулаах үрүҥ таҥас маска анньыллан тэлибирии турар. Амма Аччыгыйа
[Күүстээх Көстөкүүн] кириэс бэчээти сөмүйэтинэн баттаамахтаата. Л. Попов
[Уйгу-быйаҥҥа] Киҥкиниир киэҥ халлаан Кыптыый кириэс кынаттаах Кыылларын …… Бииһин уустара мустубуттар. П. Ядрихинскай
♦ Кириэс баарына — хаһан даҕаны, туох да иһин (мэлдьэх. этиигэ тутлар). ☉ Никогда, ни за что (употр. в отриц. предл.)
— Суох, кириэс баарына туораан биэриэхпит суоҕа. Н. Якутскай
◊ Кириэс оҕус — атын киһиэхэ эбэтэр туохха эмэ уҥа илииҥ, үс тарбаҕын холбуу туттан, кириэс ойуулаа. ☉ Творить крестное знамение, осенять кого-л. крестным знамением, перекрестить кого-л.
Аҕабыыт Евлампий Ананьевич …… харахтарын сабыталаата, илиилэрин быар кууһуннарда, кириэс оҕуста. Л. Попов. Кириэс охсун — уҥа илиигинэн кириэс ойуулаан, кириэстэн; таҥараҕа үҥк. ☉ Перекреститься
Эмээхсиним кириэс охсуммута. Суорун Омоллоон
Дьиэлээх тойон дьоһумсуйан туран, кириэс охсунан барбыта. Н. Якутскай. Кириэс туруор — хаһан да эргиллибэт гына, бүтэһиктээх түмүк оҥор, быһаарыы ылын. ☉ соотв. поставить крест на чем-л.
Биир киһиттэн хомойон баран, күн сиригэр бүтүннүү кириэс туруораары гынаҕын. Н. Лугинов
Кини олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай. Кириэстээх (атыыр, таалыр) манньыат — кириэс ойуулаах былыргы бөдөҥ үрүҥ көмүс харчы. ☉ Старинная большая серебряная монета с изображением креста
[Ойууннар, удаҕаннар кини] кириэстээх манньыатын, лоһуор алтан харчытын көрдөтөн туойаллар. Саха фольк. Кириэстэрдээх манньыаттаах Килбэчийэр туоһахталаах …… Хааннаах дьабака таҥаһын Ханалдьыччы анньыммыт. С. Зверев
Кириэстээх атыыр манньыаты Кэккэлэччи туппут курдук, Килбиэн маҥан иэдэстээх эбит Килбэйээнэ дьэрэлигим. Өксөкүлээх Өлөксөй. Кириэстээх ооҕуй зоол. — көхсүгэр сырдык кириэс ойуулаах ооҕуй. ☉ Крестовик (паук)
Кириэстээх эбэтэр атыыр да ооҕуй илимин булуҥ. ББЕ З. Кириэстээх (кэрэмэс) саһыл — көхсүгэр кириэстии ойуулаах хара саһыл. ☉ Крестовка, лиса-сиводушка
Кириэстээх хара саһыл …… сүүрэн эрэр эбит. П. Ойуунускай
Саха сиригэр …… кириэстээх кэрэмэс уонна сырдык кэрэмэс саһыллар үөскүүллэр. ТСКБ. Кириэс уур — таҥараҕа кириэстэн, үҥк. ☉ Перекреститься, молиться богу
Мин кириэс уурабын, таҥара абыраа. П. Ойуунускай
Таҥараҕа үҥэр да, кириэс уурар да барыта хаахтыйда. П. Филиппов
II
саҥа алл. Туохтан эмэ кыккыраччы аккаастаныыны көрдөрөр. ☉ Выражает категорический отказ от чего-л. [Күкүр Уус:] Дьэ, оччоҕо кириэс, бууйат, [холкуоска] киирбэппин, ол кэриэтэ сүнньүм быстыа. Суорун Омоллоон

сыһ. Туорута, быһыта охсуһар гына, туора-маары, кириэстии. ☉ Перекрестно, крест-накрест
Түннүктэргэ хаптаһын Кириэс-мараас сааллыбыт. С. Руфов
[Баҕадьыларын] үстэ-хаста кириэс-мараас түһэрдилэр да, өлбүт киһи суох. Эрилик Эристиин
Эдэрдэр саппыйааны тэлэн, …… кириэсмараас баанан, портупея оҥостор үлүскэнигэр түспүттэрэ. Айталын

крест; киһи уҥуоҕун кириэһэ надмогильный крест; кэччэгэй кириэһэ суох погов. на скупом креста нет # Кыһыл Кириэс обществота общество Красного Креста; кириэс туруор = отказаться от чего-л., поставить крест на чём-л.

уст. креститься; таҥараҕа кириэстэн = перекреститься перед иконой.