туохт. Киргэ-хахха сыһын, кирдэн-хахтан; ыарыыга сыһын. ☉ Быть, стать нечистым; заразиться. Киһини көмсүбүт киһи куорданар

даҕ. Олус ыраастык туттунар, кири-хаҕы сөбүлээбэт, чэбэр. ☉ Чистоплотный, опрятный
Кини төрүөҕүттэн чэнчис буолан, кири-хаҕы, ыһыллыыны-тоҕуллууну төрүкү сөбүлээбэт. У. Ойуур
Дьиэ олус ырааһа, чэнчиһэ, уҥа ороҥҥо олус үчүгэй кулуһун сөрүөлээҕэ сөхтөрбүтэ. Миитэрэй Наумов
Семён Степанович бэйэтэ чэнчис киһи этэ, кирдээх ыалы аһаҕастык сэмэлиирэ. «ХС»

кир-хах диэн курдук
Оҕо кири-хоҕу көрдөҕүнэ: «Пахай, пахай», — дии-дии тэйэ хаамар. Болот Боотур
2. көсп. Холуннарыы, баһааҕырдыы. ☉ Клевета, оговор
Бары кир-хох барыта миэхэ сыстар. С. Ефремов

туохт. Иһит түгэҕэр эбэтэр эркинигэр сөҥ, сыстан хаал (туох эмэ кирэ-хаҕа, сыата). ☉ Оседать на дне или на стенках сосуда (об остатках пищи, о грязи, жире). Күөстэнэр иһити ньоҕоҕурдубакка, ыраастаан иһиллиэхтээх

аат., түөлбэ.
1. Кир, кир-хах. ☉ Грязь, нечистоты.
2. Хоһоҕо, модьуун. ☉ Перхоть, лишай, парша
Торбос хоҕо. ДСЯЯ
Арыт оҕо куйахатыгар кугдаххай өҥнөөх хох үөскээччи. Дьиэ к.
ср. др.-тюрк. хох ‘земля, прах’

даҕ. Кири-хаҕы, туох эмэ сидьиҥи, быртаҕы олус абааһы көрөр, сиргэнэ саныыр (киһи). ☉ Брезгливый (о человеке). Сиргэмсэх киһи кыраттан да сиргэнэр
□ Сиргэмсэх уолаттар Сиргэнэ санааннар Үс-түөрт күрдьэҕинэн …… Өрө баһан ыллылар. П. Ойуунускай
Эдэригэр олус улахамсык, куһаҕан киҥнээх, хаҕыс, сиргэмсэх этэ дииллэр олохтоох омуктар. «Чолбон»

аат. Хайа быһыы, туох эмэ хайа быһыллыбыт сирэ. ☉ Прореха, рассечение на чём-л., разрез (напр., на юбке). Сон тыыраҕаһа
□ Игиинэн таҥас сотор суокка уһуктарыгар оҥоһуллубут тыыраҕастар көмөлөрүнэн таҥаска сыстан хаалбыт кири-хаҕы түргэнник ыраастыахха сөп. ДьХ
◊ Тыыраҕас уос — киһи үөһээҥҥи уоһа төрүөҕүттэн икки аҥыы хайдыыта. ☉ Заячья губа. Эдик төрүөҕүттэн тыыраҕас уостаах

туохт.
1. Ким-туох эмэ кириттэн-хаҕыттан, сидьиҥиттэн, быртаҕыттан олус дьулай, абааһы көр. ☉ Испытывать отвращение к чему-л., брезговать чем-л.
Дьиҥинэн, оччоҕо киһи сиргэниэх быдьар олоҕо, кир-хах бөҕө этэ ээ, ааста эрэ диэн! Н. Лугинов
Сорохтор сүөһү үлэтиттэн толлоллор, хотонтон сиргэнэллэр. М. Доҕордуурап
Оччоҕо аатырар Темза өрүс кирдээҕиттэн, кылы кырбаабыт курдук кыймаҥнас үөннээҕиттэн сиргэнэн турабын. П. Филиппов
2. Тугу эмэ абааһы көрөн, туохтан эмэ куттанан, үргэн өрө мөхсө түс, туора ой (сылгы, сүөһү туһунан). ☉ Пугаться, кидаться в сторону (о лошади, крупном рогатом скоте)
Ата олбуор иһигэр туох эрэ сүөдэйэн турарыттан сиргэнэн, туора-маары садьыалаамахтаан ылла. Н. Заболоцкай
Сиргэммит ынах муннун тыаһата-тыаһата, быатын быһаары тилирчэхтээтэ. В. Яковлев
Атыыр оҕус сиргэнэн, муостаны үлтү лүһүгүрэтэн эркиҥҥэ өттүгүнэн сигэнэ туора туран кэбистэ. Эрилик Эристиин
ср. тат. чиркану ‘брезговать; испытывать неприятные ощущения’

туохт.
1. Туохха эмэ (хол., киргэ-хахха) биһилин, киртий. ☉ Мараться, пачкаться
Мэлдьи кини буорга буккуллар, мэлдьи чалбахха билкиллэр. Таллан Бүрэ. [Лаана:] Уолаттар баҕайылар …… күнү быһа сэлээркэҕэ, бэнсииҥҥэ билкиллэн бараннар, биэрэстэлээх сиртэн аҥкылыһан кэлэллэр. И. Семенов
2. көсп., кэпс. Буруйу оҥорууга кыттыһан, куһаҕан дьыалаҕа эрилин. ☉ Заниматься каким-л. неприятным или неблаговидным делом, принимать в нем участие
Дьэ дирээн дьыалаҕа билкиллээри гынным. Николаев тылын истэн. Истиэ суох баара. А. Кривошапкин (тылб.)

I
аат., эргэр.
1. Кир-хах. ☉ Нечисть
Куор-бөҕө хоҥун. ПЭК СЯЯ
2. Өлбүт киһи сыта. ☉ Трупный запах, запах сильно разложившегося трупа
Киһи өллөҕүнэ куора тахсар. ПЭК СЯЯ
ср. кирг. хор ‘презренный, уничиженный’
II
аат. Оҕо сыстыганнаах ыарыыта: киһи этэ кыһыл ымынахтанар, харах, айах, тыынар уорганнар салыҥнаах бүрүөлэрэ көрдүйэллэр. ☉ Корь
Лена устун уһуннахтарын маҥнайгы күннэриттэн ыла эрэй-кыһалҕа элбээн испитэ. Иркутскайга хас да оҕо куорунан ыалдьыбыта. И. Федосеев
Куор — оҕо сыстыганнаах ыарахан ыарыыта. Этэ итийэр, ымынахтанар. АНК ТСТЗС