с. нескл. фортепьяно (клавиша-лардаах струннай музыкальнай инструмент); играть на фортепьяно фортепьяноҕа оонньоо.

кылаабыйатуура, клавиатура (музыка инструменнарыгар, бэчээттиир уонна ааҕар-суоттуур ! массыыналарга энин тарбаҕынан баттыырга аналлаах кылаабыһа (клавиша) төһүүлэр чопчу бэрээдэгинэн на-I ардаммыттара.)

многокр. от сүүр = прям., перен. бегать; онно-манна сүүрэкэлээтэ он бегал туда-сюда; пианист тарбахтара кылабыыһа устун имигэстик сүүрэкэлииллэр пальцы пианиста быстро бегают по клавишам; сүүрэкэлиир харахтардаах с бегающими глазами.

1) пуговица; застёжка; 2) петля, петелька; сарыы тимэх ровдужная петелька; ыйыыр тимэх вешалка (у одежды); тимэх тыһыта прорезь для петли # тимэх балык голец (рыба); тимэх эмп разг. лекарство в таблетках; хатыҥ тимэҕэ трещины в коре берёзы.; 3) компь. клавиша; кнопка мышки

несов. 1. см. бежать 1; бегать взад и вперёд төттөрү-таары сүүр; 2. (быстро двигаться) сүүрэкэлээ, элэҥнээ; пальцы бегают по клавишам тарбахтара клавишаларга сүүрэ-лииллэр; глаза его так и бегают харахтара сүүрэлэс үлүгэрдэр; # бегать за кем-либо 1) (неотступно следовать) кими эмэ сырса сырыт, батыһа сырыт; 2) (ухаживать) кими эмэ эккирэтис, тула кет; от страха мурашки по спине бегают куттанан этим саласта.

ж. клавиатура (клавишалар системалара); клавиатура рояля рояль клавиатур ата.

эймэҥэлээ диэнтэн холб. туһ. Кыысчааным тарбахтара Клавишаларга үҥкүүлэһэн эймэҥэ бардахтара Эчи үчүгэйин, минньигэһин! Болот Боотур
Ыттар кутуруктарын сырбаҥалаталлара, аттар сиэлэн тыбыгыраталлара. Тэйиччиттэн көрдөххө, хайдах эрэ бары-барыта эймэҥэлэһэр курдуга. И. Гоголев
Онтон-мантан иһэрбин көрдөллөр эрэ, бу котокулар сырсан бытарыһаллар, эймэҥэлэһэллэр, үөрэллэр-көтөллөр. ИМС ОС

аат. Дьааһык курдук быһыылаах, икки өттүгэр баар клавишалары баттаан, салгын сүүрээнин көмөтүнэн тыаһатан оонньонуллар мусукаалынай үстүрүмүөн. ☉ Гармонь; гармошка
Кулууптан хормуоска тыаһа иһиллэр. Н. Габышева
Хормуоскаттан саҕалаан симфоническай аркыастырга үүнүү — Аркадий Алексеев айар суолун судургутук итинник быһаарыахха сөп. «Кыым»
◊ Уос хормуоската — уоска сыһыары тутан, айаххынан салгыны үрэн тыаһатан оонньонуллар, дьоҕус мусукаалынай үстүрүмүөн. ☉ Губная гармошка
Уос хормуоската оонньуур, ньиэмэстэр хайа эрэ дьахталлары кытта үҥкүүлүү сылдьаллар. Е. Неймохов

туохт.
1. Кэдэччи туттан чэпчэкитик хамсанан эмискэ өрө көтөн ыл. ☉ Легко, быстро вскочить, подняться, чуть выгнув спину
[Иза] дэгэс гынан ойон турбута, кылгас былааччыйатын көннөрүнэн имигэстик нусхалдьыйан ылбыта. П. Аввакумов
[Олег] үөрэн, холкутуйан, атыттан, бэлисипиэттэн түһэрдии, чэпчэкитик дэгэс гынан түстэ. Н. Габышев
Сыыр тахсыыта кэлбитигэр каюр наартаттан дэгэс гынан түһэ охсор. ДФС КК
Аан модьоҕотун бэрт үөрүйэхтик дэгэс гына атыллаан, үҥкүүлээри гыммыт курдук, атаҕын төбөтүгэр чэпчэкитик үктэнэн, Аанча киирэн кэллэ. «ХС»
2. (Илиигин) кыратык күөрэс гыннар. ☉ Коротко взмахнуть вверх рукой
[Софья] ноталары арыйбыта, хаҥас илиитинэн дэгэс гынан, клавишалары охсубута. М. Горькай (тылб.)
△ Сылбырҕатык хамсанан түргэнник хаба тардан ыл. ☉ Ловко и быстро, без лишних движений схватить что-л., взмахнув вверх рукой
Дарыбыан бэрэбинэҕэ батары охсуллан турар сып-сытыы сүгэтин дэгэс гыннаран, сулбу тардан ылбыта. Далан
Элиэ Сааба, сиргэ мүччү туппут бэрдээҥкитин дэгэс гынан ылаат, кыыл баһын туһаайан, бэрдээҥкитин чыыбыһын тардан кэбистэ. Л. Попов
Уол эрчимнээхтик ойон тураат, чаанньыгын тутааҕын үтүлүктээх хаҥас илиитинэн дэгэс гына харбаат, түннүк аннынааҕы остуолугар дьулуруйда. «ЭК»
3. Тугу эмэ чэпчэкитик көтөҕөн күөрэс гыннар. ☉ Легко, без натуги поднять что-л. вверх
Тохороон Баһылай дабыкыччыйан кэлэн Чуркины көтөҕөн дэгэс гыннаран өрө аста. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Аҥаар атаххар чэпчэкитик иккилиитэ өрө тэйэн, ол кэмҥэ атын атаххын илинкэлин эйэҥнэтэн үҥкүүлээ. ☉ Танцевать, подскакивая на одной ноге, одновременно приподнимая и отводя другую ногу то вперед, то назад
Оҕо сааспыт бэһиэлэй Оһуокайын оонньуубут, Кыһыл көмүс кыым курдук Дьиэрэҥкэйдии ойобут. Эллэй
Маайыс - бурдук ото «кырыымпатын» дьабадьытынан өрө үрэн кэбиһэр да өрүтэ ойуолаан дьиэрэҥкэйдээбитинэн барар. Амма Аччыгыйа
2. Аҥаардыы атаххынан иккилиитэ өрүтэ ойуоккалаан сүүр. ☉ Бегать, подскакивая попеременно то на одной, то на другой ноге
Кыыс оҕонньорго утары дьиэрэҥкэйдээн кэллэ, икки илиитин даллах гынаат, моонньуттан кууһа түстэ. Л. Попов
Зоя бэйэтэ ханна эрэ кыһыл хаалтыстаах, саҥа бачыыҥкалаах сааскы чаҕыл сарсыарда дьиэрэҥкэйдээн баран иһэрэ. Н. Габышев
3. көсп. Өрүтэ көппөхтөө, өрүтэ тэйбэхтээ; дьиримнээ. ☉ Подскакивать, отскакивать; мелькать, рябить
Бөдөҥ, ыарахан таммахтар, оҥхой сир халыйбыт чалбахха түһэн, дьиэрэҥкэйдээн тэйдилэр. Софр. Данилов
Оттон синньигэс тарбахтара рояль маҥан клавишаларын устун имигэстик дьиэрэҥкэйдииллэр, кылыйбахтыыллар, эмиэ да өрүтэ көппөхтүүллэр. Г. Колесов
Лена мааны кыргыттара - Эһиэхэйдьит долгуттар Чэйиҥ, көтүҥ дэспиттии, Дьиэрэҥкэйдии сырсаллар, Таастаах дьирбии биэрэккэ Тахсан саһан хаалаллар. Т. Сметанин
Ыраас тунал салгыҥҥа, Ыраата, арыт чугаһыы - Дьэргэлгэн өрө көттө, Дьиэрэҥкэйдээн ылла. А. Бэрияк