клекотать металлическим голосом (о нек-рых птицах).

тыаһы үт. туохт. Чаастатык, быыстала суох «час-час-час» диэн эрэр курдук тыаһы таһаар. ☉ Производить клекочущие звуки, клекотать
[Мохсоҕол] суостаахтык чаһыгыраан ылаат, дьулааннык түһэн истэ. В. Иванов

тыаһы үт. туохт. Кылгас-кылгас, чаҥкынас тыаһы таһааран саҥар (хол., кыырт туһунан этэргэ). ☉ Издавать короткие, пронзительные звуки с металлическим тембром, клекотать (напр., о ястребе)
Булдун былдьаппыт кыырт, көҥөөн, охсуһуох курдук, дьаныардаахтык тыытыгырыытыытыгырыы, миигин эргийэ сылдьыбыта. Суорун Омоллоон
Халтайы харбаабыт кырбый киҥнээхтик тыытыгыраабытынан өрө көтөр. А. Кондратьев

сыһ.
1. Хатаннык, чаачыгырыыр курдук (саҥар — хол., кыырды этэргэ). ☉ Резко, пронзительно (клекотать — напр., о ястребе)
[Хотой оҕото] маһынан халбарыччы астахха кыыһыран, түүтүн сахсатар …… уонна сүр үлүгэрдик чаачыгыраччы саҥарар. Е. Макаров
2. Хатаннык, тэтимнээхтик (күл, ытаа — хол., оҕону этэргэ). ☉ Пронзительно, звонко (смеяться или плакать — обычно о детях)
Сүөдэр соруйан чаачыгыраччы күлэн өгдөҥөлөөтө. Амма Аччыгыйа
Эдэр соҕус киһи Кинини көрөн баран Чаачыгыраччы күллэ. А-ИМН ОЫЭБЫ

тыаһы үт. туохт.
1. Улахан, хатан саҥаны таһаарталаа (үксүгэр ханнык эмэ тыҥырахтаах көтөрү этэргэ). ☉ Издавать, производить громкий клёкот, треск, клекотать, трещать (напр., о какой-л. хищной птице)
[Хаар эбэ] чуучугуруу-чуучугуруу тус соҕуруу диэки көтө турда. И. Гоголев
[Кыһыл чох сылабаарга угуллан] чуучугуруу, чыычыгырыы түһэр. С. Маисов
2. Хатан, чуор кычыгырас тыаһы таһаар (хол., хаар устун хааман). ☉ Издавать, производить звонкий хруст, скрип (напр., шагая по снегу)
Тула өттүм тула хаар! Чуучугуруур тунал хаар! П. Тобуруокап
Сатыы чуучугураан тиийдим. И. Гоголев
Соноҕос, сып-сыыгынас туманы силэйэн, аа-дьуо айаннаан чуучугураан иһэр. В. Гольдеров
◊ Чуучугуруур туус тумус нор. айымнь. — хотойу ойуулуур эпиитэт. ☉ Эпитет орла (букв. клекочущий каменный клюв)
Чуучугуруур туус тумус Хомпоруун Хотой. Күннүк Уурастыырап

тыаһы үт. туохт.
1. Тимири тимиргэ охсор курдук биир кэм хатан тыаһы таһаар, оннук тыаһаа. ☉ Производить пронзительно звонкий, резкий металлический звук (напр., ударом одного металлического предмета о другой)
Чаҥыйан-чаҥыйан, Көмүстэн, алтантан Дьиктиттэн дьиктини Айара дьэ кини. Эллэй
2. көсп. Таҥалайгынан таҥсыйар курдук саҥар (хол., хотойу, мохсоҕолу этэргэ). ☉ Издавать прерывистые горловые звуки, клекотать (напр., об орле и нек-рых других птицах семейства ястребиных, соколиных)
Эмискэ мохсоҕол чаҥыйда, Уордаахтык, суостаахтык саҥарда. С. Данилов
Аппаларга бөрө онолуйар, Хотой үөрэ үөһэ чаҥыйар. «ХС»
3. көсп. Хатан, чуор куоласкынан саҥар, хаһыытаа. ☉ Говорить, кричать высоким, пронзительно звонким голосом
Тобук [киһи аата] Кыра Хабырыыс кэннигэр туран, этэр кэҕэ курдук чаҥыйа турда. Эрилик Эристиин
Ону уола, ис хоһоонун соччо өйдөөбөтөр да, түргэнник ылынар, ааҕан чаҥыйан олорор. Сиэн Чолбодук