прил. морж; моржовый клык морж аһыыта.

клык; эһэ анаҕаһын көрдөрдө медведь показал свой клыки.

прил. кабан, тороху; кабаний клык тороху аһыыта.

прил. слон; слоновый клык слон аһыыта; # слоновая кость сэлии муоһа (киэргэлгэ барар слон, мамонт аһыыта).

I 1. кислый, горький; острый; крепкий; аһыы эриэпэ редька (букв. горькая репа); апыы арыгы крепкое вино; 2. 1) кислота, горечь; острота; крепость; 2) перен. горе, печаль, скорбь; өлбүт киһи аһыыта үс хонуктаах погов. о покойнике горюют три дня.
II 1) остриё, жало; лезвие; иннэ аһыыта остриё иглы; сүгэ аһыыта острый угол лезвия топора (расположенный ближе к топорищу); 2) клык; бөрө аһыыта клык волка, волчий клык.
III и. д. от ас= I; олбуор аанын аһыы открывание ворот; быыстапканы аһыы открытие выставки; наукаҕа саҥаны аһыы новое открытие в науке.

I 1) тот, у кого горе; переживающий горе; 2) достойный сожаления; стоящий того, чтобы его жалели (о человеке и предмете).
II имеющий клыки; с... клыками; клыкастый # аһыылаах кыыл хищный зверь, хищник.

I крик, рёв; ыһыы иһилиннэ послышался крик; ср. хаһыы .
II и. д. от ыс = 1) разбрасывание, рассеивание; разбрызгивание; 2) сев, посев || посевной; сааскы ыһыы весенний сев; ыһыы хампаанньата посевная кампания; ыһыы саҕаланна сев начался.
III 1. 1) зубило; тимири ыһыынан быс = рубить железо зубилом; 2) диал. клык; 2. перен. крепкий; ыһыы киһи крепкий человек.

1) зуб || зубной; илин тиис передний зуб; кэлин тиис задний зуб; балта тиис коренной зуб; билир тиис зуб мудрости; (аһыы) тиис клык; тииһиир тиис молочный зуб; тиис враһа зубной врач; тиис бороһуога зубной порошок; тиискин көрдөр = прям., перен. показывать зубы; тиис-тиискэ, хаан-хааҥҥа погов. зуб за зуб, кровь за кровь (соотв. око за око, зуб за зуб); тиис тыҥырах тиийэринэн погов. пока есть зубы и когти (т. е. сопротивляться, бороться до последнего); 2) зубец; тараах тииһэ а) зубья гребёнки; б) зубья бороны; кыраабыл тииһэ зубья граблей.

I 1) змея || змеиный; дьааттаах моҕой ядовитая змея; моҕой дьаата змеиный яд; 2) змей (сказочное существо); аҕыс салаа кутуруктаах сатаҕа моҕой фольк. большой змей о восьми хвостах.
II : хотуур моҕойо загнутый острый конец косы; атыыр моҕойо клыки жеребца.

I
аат.
1. Сылгы, атын да кыыл атахтарынан олбу-солбу хардыылаан айаннааһына (хаамыы, сүүрүү ыккардынан). ☉ Рысь (вид аллюра)
Сэлиитин ыһыктыбакка сыыры түһэн иһэн, уолаттары көрөн, өрө хорос гынаат, ат сиргэнэн, суолтан туора ойдо. Болот Боотур
Уоллаах ыт ынахтарын кэнниттэн сэлиинэн дьиэлэрин диэки түһүнэн кэбиспиттэрэ. Далан
Өр сынньанан этиргээбит ат төгүрүк алаас хонуутугар атара сэлиинэн дьиһигийэн киирэр. Н. Якутскай
2. эргэр. Булт. ☉ Охота, промысел
Сэлиигэ барбыттар. Сэлиилэрэ хайдаҕый? ПЭК СЯЯ
△ Саһылы, кырсаны күһүн атынан эккирэтэн, ытынан туттарыы. ☉ Осенняя охота на конях с собаками за лисицами, песцами.
◊ Тарайа сэлии көр тарай
Тарайа сэлиинэн иһэр аттар туора силэллэ түстүлэр, дьон сааларын, саабылаларын харбаан ыллылар. Амма Аччыгыйа
Ыраах эмискэ, Чурапчылыыр айан суолунан сулумах ат туйаҕын тыаһа бөтөрөҥ былаастаах тарайа сэлиинэн барда. «ХС»
II
аат. Уу оҕуһа, мааман. ☉ Мамонт
Сэлии Бүлтэстээх диэн топоним баара саха дьоно сэлии диэн мааманы бэйэтин ааттыылларын бигэргэтиһэр. Багдарыын Сүлбэ
Халымаҕа түһэр Берёзовка үрэхтэн сэлии (мамонт) өлүгүн хостууллар. Бу сэлии дьардьамата Санкт-Петербург музейыгар турар. «Сахаада»
Атаас, сэлии көстүбүт сирин этэн биэрэр эбээн аймахха олус улахан аньыы буолар. П. Ламутскай (тылб.)
◊ Сыарҕа сэлиитэ — сыарҕа сыҥааҕа диэн курдук (көр сыарҕа)
Отун өтүүтүн сүөрэн, балтыһаҕын хотон ойоҕоһугар өйөннөрдө уонна сыарҕатын сэлиититтэн ылан өрө баста. Далан
Бастакы сыарҕатын сэлиитин тэлгэтэн баран, отун ордуохтаан түһэрэтүһэрэ тиэйбитинэн барда. «ХС». Сэлии муоһа — уу оҕуһун муоһа (аһыыта). ☉ Клык мамонта или слоновая кость
Дьокуускай улахан атыыһыттара сэлии муоһун сыаналыыллар. И. Гоголев
Мин билэрбинэн, кини сэлии муоһуттан чочуллан оҥоһуллубут сиэдэрэй куйа хаалаах тимир хомуһу уолугун сиэбигэр укта сылдьааччы. К. Уткин
ср. эвенк. хэли ‘кость мамонта, мамонт’