I ж. (колыбель) биһик.

ж. 1. хачаалка (хачайданар ки-риэпилэ); 2. обл. (колыбель) биһик.

колыбель, люлька || колыбельный) оҕо биһигэ детская люлька; биһик ырыата колыбельная песня; биһикпин ыйаабыт сирим погов. это местность, где я повесил люльку (т. е. местность, хорошо знакомая с детства).

1) см. уйалан=; манна көтөр уйалаабыт здесь птица свила гнездо; 2) диал. укладывать (ребёнка) в колыбель, в люльку; төрөтөр оҕону уйалаа , иитэр сүөһүнү күрүөлээ пеленай новорождённого в колыбели, держи скот в изгороди (старинное благословение, пожелание богатства молодым) # хортуоппуйу уйалаан олордуу гнездовая посадка картофеля.

1) гнездо; нора, норка; чыычаах уйата птичье гнездо; тииҥ уйата беличье гнездо; кымырдаҕас уйата муравейник; тигээйи уйатын тоҕо тарпыт курдук словно разорили осиное гнездо (обычно говорится о большом внезапно поднявшемся шуме по какому-л. поводу); уйатыгар уу киирдэ в его гнездо хлынула вода (говорится, когда человек чем-то очень обеспокоен и суетится); 2) диал. колыбель, люлька, зыбка.

аат., эргэр. Икки өттүттэн быанан үөһэ туохха эмэ (хол., өһүөҕэ) иҥиннэриллэр оҕону хачайдыыр биһик. ☉ Колыбель, люлька, подвешиваемая с двух концов на оси
Кэккэлэһэ турар тииттээх хатыҥ мутуктарыгар оҕо иэдьэҥэлэрэ ыйаммыттар: тиит мутугар - Ньургуһун уолун иэдьэҥэтэ, оттон хатыҥ мутугар - Сардаана кыыһын иэдьэҥэтэ. Суорун Омоллоон

сов. кого-что ороон таһаар, хостоон ыл, ыл; вынуть ребёнка из колыбели оҕону биһиктэн ыл; вынуть деньги из кошелька көһүлүектэн харчыны хостоон ыл.

1) баюкать; оҕону биһиккэ бүөбэйдээ = баюкать ребёнка в колыбели; 2) перен. нянчить кого-л.; ухаживать за кем-л., выхаживать кого-л.; ыарыһаҕы бүөбэйдээ= ухаживать за больным, выхаживать больного.

аат., фольк. Ким-туох эмэ торолуйан үөскүүр уйата. ☉ Родной очаг, родимое гнездо, где родился и вырос
Көрөн баран чыпчылыйыах бэтэрээ өттүгэр, этэн баран эҕирийиэх бэтэрээ өттүгэр, холбороҥ маҥан хочо ортоку туой киинигэр, алтан ньээкэтигэр [бухатыыр] кэлэн тиҥ гына түстэ. Саха фольк. Онуоха дойду иччилэрэ, Ойуу-бичик уолаттар, кыргыттар Көмүс уйаларын, Үрүҥ маҥан ньээкэлэрин Дэлби тэбистэрээри гынан Уһун санаалара кылгаата, Киэҥ көҕүстэрэ кыараата. ПЭК ОНЛЯ I
Аҕыс иилээх-саҕалаах, Атааннаах-мөҥүөннээх, Алаҕаркаан-тэтэгэркээн Аан ийэ дайды Араҕас далбар быарыгар, Алтан ньээкэтигэр …… Көмүс балаҕан үөскээбит. П. Ойуунускай
◊ Ньээкэ уйа үрд. — ким, туох эмэ төрөөн-үөскээн улааппыт биһигэ; күндү, тапталлаах сирэ-дойдута. ☉ Колыбель, отчий дом, родимое гнездо; малая родина
Өксөкү кыыла буолаҥҥын Өрө көтөн тэгилийэн, Оҕолоох кустуу онолуйан Иитиллибит биэрэккэр, Ийэ ньээкэ уйаҕар Илэ-бааччы кэлээхтээр. С. Зверев
Алтан түөстээх талах чыычааҕа күөх ньээкэ уйаны туттан, көмүс далбарайын көтүтүөҕэ. С. Федотов
Киһи барахсан күндүттэн күндүтүк саныыр көмүс ньээкэ уйалаах — ол төрөөбүт дойдута, олорор, үлэлиир сирэ. БИ СУу. Тэҥн. ньэкээ

I 1) осязать; ощущать; рак уһун бытыктара бигиир функцияны толороллор длинные усики рака выполняют осязательную функцию; 2) щупать, прощупывать; луохтуур ыарыһах хоругун бигээн көрдө доктор пощупал пульс больного.
II качать, укачивать, убаюкивать (ребёнка в колыбели).