аат. Туох эмэ төлөбүрүгэр бэриллэр мал, үп. ☉ Выкуп, возмещение, плата за что-л., компенсация
Бука, бу таас толугар саар тойон Бэйэҕин саарбаҕа суулуо. Эллэй
Туох да толуга суох, тааҕы үрдүнэн биэрэр дьон эбит дии. В. Миронов
♦ Олоххун (тыыҥҥын) толук биэр (уур) — ким, туох эмэ иһин өлөргүн да кэрэйимэ. ☉ Отдавать свою жизнь за кого-что-л., поступаться кем-чем-л. ради кого-чего-л., жертвовать
Ийэ сүрэҕэ Оҕом иннэ диэтэҕинэ, Олоҕун да толук ууран, Ууга түһэр, уокка киирэр Улуумодун турунуулаах. Күннүк Уурастыырап
Быыһаппыт иэһэ суох эрээри тоҕо тыынын толук ууран быыһыы сатыаҕай? Софр. Данилов
Сорохпут сырдык олоҕун Дьол иһин толук биэрбитэ. И. Эртюков. Толук тутун — 1) кимҥэ эмэ туох эмэ иһин тугунан эмэ төлөө, бэриктэ биэр. ☉ Возмещать, восполнять что-л. чем-л. [Арыгы] Тойокко-хотукка Толук туттар Тойон айах буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сөдүөччүйэ эрэйдээх, кинээс дуу, Балааҕыйа эмээхсин дуу таарыйдахтарына, толук туттуом диэн булунаахтаабыт биир иһит арыгытын таба көрбүт. Амма Аччыгыйа; 2) эргэр. Кэрэххэ сүөһүнү тутун, сиэртибэлээ (ойуун туһунан). ☉ Приносить в жертву верхним или нижним злым духам скот для умилостивления их гнева, жертвовать (о шаманах). Былыр ойууннар чоккуруос харахтаах маҥаас сылгыны эбэтэр күөх эбириэн ынах сүөһүнү толук тутталлара үһү
□ [Өбүгэлэрбит] табаны толук тутта сылдьыбыттарын көрдүөхтэрин сөптөөх аҕыйах чахчылардаахпыт. Багдарыын Сүлбэ. Толук түс кэпс. — кими эмэ көмүскэс, быыһаан ыл. ☉ Заступаться за кого-л., выручать кого-л.
Гриша, доҕоччугуом, мин эн тыыҥҥар толук түспэтим, кыайбатым. А. Сыромятникова
«Мин көҥүллээбитим. Миигиттэн ыйыппыттара», — диэн Өлөксөөндүрэ эмээхсин толук түстэ. Н. Босиков
Тыын толуга көр тыын II. [Түөрэҥэй ойуун:] Тыын толуга диэн тугу туттуллуо буолла, былырыын бу дьиэ таһыгар күөх эбириэн тарбыйах турар диэн эппитэ ээ били кыыс. Күндэ
Оттон балыгым, бу тыыным толуга, баранарыгар тиийдэ. Н. Заболоцкай
ср. алт. толу ‘выкуп; дар; обмен’, хак. толыҕ ‘выкуп’, бур. долиг ‘откуп’