1) древесные угольки; 2) копоть; сажа (на месте выгоревшей травы); чаанньык хоруота копоть на чайнике # хара хоруонан көр = сгореть дотла, превратиться в пепел.

забиваться табачной копотью (о курительной трубке).

несов. 1. (испускать копоть) тор-дохтон, буруолаа; лампа коптит лаампа тор-дохтонор; 2. что (покрывать копотью) тордоо, хоруотаа, тордоҕурт; 3. что (провяливать) ыыһаа; коптить рыбу балыгы ыыпаа; # нёбо коптить халлааны ыыһаа (үлэлээбэккэ таак хаама сырыт).

уст. 1) копоть, сажа; тордох сарыы продымлённая ровдуга; тордох сон верхнее пальто из продымлённой ровдуги; 2) занавеска (отгораживающая, напр. спальное место); 3) уст. ураса из ровдуги.

1. аат. Өрт уотугар умайбыт тыа. ☉ Выжженный лес
   Хаалбыта ынаҕы сайдаабыт Кучулаах, лааҥкылаах куруҥум. Күннүк Уурастыырап
   Уот сиэбит куруҥун ортотугар Соҕотоҕун суодуйан турар Хара муҥурааты көрөөччүгүн дуо? И. Гоголев
2. даҕ. суолт. Хаппыт мастаах (ойуур). ☉ Засохший, высохший (лес)
   Ыарҕа маардары, бадарааннары, күөх халлааҥҥа өрө хороһон турар кубалаҥ куруҥах мастардаах куруҥ тыалары аастылар. Күндэ
   ◊ Куруҥ аһа көр моонньоҕон II. Куруҥҥа хас да сыл буолан баран куруҥ аһа [моонньоҕон] үүнэр. Куруҥ мас — хаппыт мас. ☉ Засохшее дерево
   Куруҥ мас курдук кумаланан сыталларын көрөн баран улахан уол урукку куолутунан ытаабытынан барбыта. ПЭК ОНЛЯ I. Куруҥ ото — кучу диэн курдук. Былыр куруҥ отун чэй ооннугар иһэллэрэ
   др.-тюрк. хурынч ‘сухость’, кирг. курум ‘сажа, копоть’, каракалп. курым ‘копоть’

сов. 1. (напустить копоти) тор-дохтон, буруолаа, буруолат; лампа накоптила лаампа буруолаата; 2. что, чего (покрыть копотью) тордоо, тордотолоо, хоруотаа; 3. что, чего ыыһаа; накоптить колбас халбаһыы-та ыыһаа.

аат. Уот төлөнүн кытта тахсан, холобур, оһох үөлэһигэр, турбаҕа олорон хаалар хоруо, күллээх тордох. ☉ Сажа, копоть
Хатыҥ мас курунньугуттан кинигэ бэчээттииргэ туттуллар хара кырааска оҥоһуллар. Суорун Омоллоон
800 мөлүйүөн туонна курунньугу, 700 мөлүйүөн туонна тураҥы, күдэни, араас дьааттаах гаастары, онтон да атыттары атмосфераҕа быраҕыллар. ППА ТЭД
ср. саг., койб. курун, тюрк. курум, курым ‘сажа’

сов. 1. (при копчении) ыыһан, ситэ ыыһан; 2. (покрыться копотью) тордон, хоруотан, тордоҕур.

I
даҕ. Уот төлөнүнэн, буруотунан хараардыллыбыт (бэчээт). ☉ Закопчённый на пламени, в дыму (напр., о печати)
[Кирииллиннэр] Бу ыал буолбуттарын туоһулуур Дархан өрөпкүөмүн тордоох бэчээттээх кумааҕытын биэрэн туран, Сиэллээх чороонноох кымыһынан айах тутабын. Л. Попов
△ Кубархай, кир иҥмит. ☉ Бледный, грязный
Тордоох ньууру Тоҕута охсуһар …… Чомпо сүллүгэс Манна баар эбит. П. Ойуунускай
II
даҕ. Кытаанах, ньалҕаархай, халыҥ (кумааҕы, хордуоҥка). ☉ Твёрдый, глянцевый, толстый (о бумаге, картоне)
Хаҥас өттүгэр үс бастаах өксөкү эмбилиэмэлээх тордоох лиис кумааҕыны тэниччи тутан остуолга бэркэ сэрэнэн уурда. П. Филиппов
Саатар уонтан ордук бэчээтинэй лиистээх кэнники кинигэтэ тордоох хордуоҥканан тастаныах эбит. К. Уткин
Тордоох халыҥ уонна ньалҕаархай кумааҕы сатаан килиэйдэммэт. ПАК КСТК
ср. бур. тортог ‘копоть, нагар’

туохт.
1. Хараҥаран, күлүгүрэн көһүн, хараҥар. ☉ Темнеть, сгущаться
Күн уота кыыһан, тула ыһырыктыйар, күлүгүрэр. Л. Габышев
Ытыс таһынар хараҥаҕа хараххын аспытыҥ да, симпитиҥ да син биир — туох да көстүбэт ыһырыктыйбыт дойдута. Е. Неймохов
Дэриэбинэ умайбыт тобоҕо кэннибэр хара буруонан ыһырыктыйан хаалбыта. СҮК
2. Хараҥатыҥы кытархай, кыаһаан дьүһүннэн (киһини этэргэ). ☉ Краснеть, багроветь (о человеке)
Кини үрдүк уҥуохтаах, кэлии курдук халыҥ, ыһырыктыйбыт киһи. Н. Павлов
Баһылайап кинээс саала ортотугар саһыл истээх сонун бүрүнэн, ыһырыктыйан олорор. ЕА НТ
Холкуос бэрэссэдээтэлэ Гавриил Иванович ыһырыктыйан суостаах көрүҥнээх. «Чолбон»
ср. др.-тюрк. ыш, ис ‘сажа, копоть; дым, туман, мгла’