прил. корректурнай, корректура; корректурные знаки корректура бэлиэлэрэ.

м. корректор, корректура ааҕааччы.

сов. что 1. (внести коррективы) көннөрүүтэ киллэр, көннөрөн биэр; 2. (в корректуре) корректуралаа, корректураны аах.

сов. что 1. (выпрямить, расправить) көннөр; 2. (устранить недостатки, исправить) көннөр, тупсар; выправить положение балаһыанньаны көннөр; выправить корректуру корректураны көннөр.

эрэдээксийэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Эдуард Карлович кыттыгаһыгар Всеволод Михайловичка тылдьыт ыстатыйатын бүтэһиктээхтик эрэдээксийэлэтэ уонна корректуратын көрдөрө ыыттаҕына, Мария Николаевна онно көмөлөһөрө. «ХС»

несов. что I. (вносить коррективы) көннөрүутэ киллэр, көннөрөн биэр; корректировать огонь воен. ытыы сьлысхалын көннөрөн биэр; (2. (исправлять ошиаки) корректуралаа, корректураны аах; корректировать статью ыстатыйа ко^ ректурагын аах.

1. сыһ., кэпс.
2. Илиилэргинэн лаппа ылан, элбэҕи сабардаан эбэтэр туох эмэ туолар гына; лаппа, толору. ☉ Обхватив руками, забрав в полные ладони (укладывать, набивать что-л. чем-л.). Ботуччу тут. Ботуччу сим
   □ Кини онно миэхэ уонча хоһоон корректуратын туспа ботуччу тутан көрдөрбүтэ итиэннэ: «Бу Саха сирин туһунан хоһооннор ээ», — диэбитэ. И. Федосеев
3. Өлгөмнүк, элбэхтик. ☉ Много, обильно, щедро, изрядно
   Холкуостаахтар көлөһүннэрин күнүгэр эти, арыыны, бурдугу, харчыны ботуччу үллэстэллэрэ. В. Протодьяконов
   Маҕаһыын бурдугу ботуччу биэрэрин курдук кэпсэтиэхпит. С. Федотов
   Саха өһөс, эһиил булгуччу Хайаан да бултуом ботуччу. Ф. Софронов
4. даҕ. суолт. Балачча улахан. ☉ Довольно большой, изрядный. Ботуччу хамнас. Ботуччу былаан
   □ Сорохтор отуччаларыгар диэри туох идэлэниэхтэрин билбэккэ тала сатыы сылдьар буолааччылар
   Итиниэхэ, үксүгэр, эһэлэрэ-эбэлэрэ, аҕалара-ийэлэрэ ботуччу биэнсийэлээх, хамнастаах буоланнар, ыччаттарын иринньэхтэтэ, үлэҕэ хойут кытыннара сатыыллара эмиэ сабыдыаллаах. И. Аргунов
   Одьулууннар эбэһээтэлистибэлэрэ да ботуччу — төрөөбүт сопхуостарыгар сүүс биэс уон туонна дьоһун хаачыстыбалаах оту туттарыы. «ББ»
   Куорат ботуччу соҕус тэрилтэтин үлэһитэ Тихон Тыллыырап …… күнүс сурах-садьык истэ тэрилтэлэри кэрийэ сырытта. Софр. Данилов
   △ Элбэх. ☉ Довольно большой по количеству, изрядный
   Билиҥҥи кэмҥэ үлэлээн ылар ботуччу харчытын ким да соччо биэс бэтэриккэ эбэтэр туустаах уон харахха сүүйтэриэн баҕарбат. Н. Габышев
   Билбиппит ардыгар син ботуччу көлөһүн күнүнэн аахсан ылбыт бастакы дохуоппут үтүөкэнин. «ХС»
   Биир ытыыга ботуччу булт — сүүрбэ түөрт анды! «ХС». Тэҥн. бойом

1. көн диэнтэн дьаһ. туһ. Утуктаабыт курдук төбөтүн төҥкөччү туттан испит эмээхсин көхсүн көннөрөн, мыччырыттыбыт сирэйинэн суон киһи диэки хайыста. Амма Аччыгыйа
   Көйүү кымыһынан Күөмэйбитин көннөрөн, Көхсүбүтүн чөллөрүтэн Күн айыы сиригэр Күргүөмүнэн көрүлүөҕүҥ! С. Васильев
   Үлэ саҕа киһини көннөрөр суох. Н. Заболоцкай
2. Тахсыбыт сыыһаны, итэҕэһи суох оҥор (сурукка-бичиккэ). ☉ Устранить, исправить ошибки, недостатки (напр., в письменном тексте)
   Оҕолор дьыктааннарын көннөрдүм. Кинигэм корректуратын көрдүм, көннөрдүм. — Этиллиэ суохтаах тыллар эмиэ этиллэн хаалбыттара. Ону көннөрбөккүн. Н. Лугинов
   ♦ Ноһуоратын (моһуоратын) көннөр — таһыйан, кырбаан, кэһэтэн биэр, тутан биэр. ☉ соотв. давать выволочку кому-л. [Сүөкүлэ — кыыһыгар:] Арба мунньах эйигинэ суох сатаммата буолуо? Дьэ, кэпсиэ, туох үтүө дьүүлү арыйдыгыт? Кими талыырга-халыырга ууруу уурдугут? Эйигин баҕас ноһуораҕын көннөрүөм ээ. А. Софронов
   Мин эйигин моһуораҕын көннөрүөм, хара ыты. Н. Неустроев. Санаатын көннөр — ким эмэ санньыйбытын, кыыһырбытын аһар, үчүгэй майгылаа. ☉ Поднять настроение, дух кому-л., подбодрить, утешить кого-л., привести кого-л. в доброе расположение духа
   Межницкэй туох эмэ үтүөнү оҥорон, Захаренконы алы гынан, санаатын көннөрүөн баҕарбыта, оннук түбэлтэ көстөн биэрбэтэҕэ... Н. Якутскай
   [Бааса:] Сибилигин тыаҕа тахсан …… бэлиитикэҕэ даҕаны, олоххо даҕаны саҥа гуманнай быһыыны тэниттэр — ол дьон санаатын көннөрүө, ол дьону эйэ дэмҥэ киллэриэ этэ. Күндэ. Сискин көннөрбөккө үлэлээ — харса суох күүскэ үлэлээ. ☉ Работать не покладая рук, не разгибая спины, неустанно
   [Убайбыт саҥаспынаан] балтым биһиккини атахпытыгар туруораары, …… систэрин көннөрбөккө үлэлээбиттэрин өйдөөтөхпүнэ, мин кинилэр хайдах курдук муҥура суох үтүө санаалаахтарын, киэҥ-холку майгылаахтарын сөҕөбүн уонна үйэм тухары бу ийэ-аҕа буолбут дьоммор махтанабын. НЕ ТАО
   [Оҕолор] омурҕаннарыгар өйүөлэрин — от үөрэтин — сыпсырыйан ылаллара уонна систэрин да көннөрбөккө эмиэ үлэлээбитинэн бараллара. НЕ ТАО. Сиһин көннөрө түһэр — тиэрэ түһэн сытан ылар, сиһин сынньатар. ☉ Прилечь на спину (чтобы дать отдохнуть спине)
   Суох, кини утуйбат, сиһин эрэ көннөрө түһүө. Н. Заболоцкай. Суолгун көннөр — онно-манна тардыллыбакка хоҥун, бар. ☉ Не задерживаясь, не мешкая, трогаться с места, уходить, отправляться
   Утуйа түһэн баран, дьиэтин диэки суолун көннөрөргө быһаарынна. В. Титов
   Манна үбү-аһы, уһун солкуобайы эккирэтэн кэлбит сорох урдустар тулуйбатахтара, кинилэр бэрт кылгастык олоро түһээт, суолларын көннөрбүттэрэ. Я. Козак (тылб.). Сүнньүн көннөр — кэһэт, кэһэтэн иннин ыл, киһи тылын истэр оҥор. ☉ Проучить, наказать кого-л., чтобы сделать его более податливым, послушным (букв. спинной мозг его выпрямить)
   Бэйи, Кэтириис, алыс тиэтэйимэ, Быһаарсар кэм баар буолуо. Биһиги хайаан да кинини сүнньүн көннөрүөхпүт. НС ОК

несов. 1. кого-что, прям., перен. тут; держать ребёнка на руках оҕону илиигэр тут; держать за руку илиититтэн тут, илиититтэн тутан тур; держи!, держите! тут!, тутуҥ!; высоко держать знамя ленинизма ленинизм знамятын үрдүктүк тут; 2. что (служить опорой) тут, уй, хаай; плотина держит воду быһыт ууну тутар; лёд держал его муус кинини уйбута; 3. кого тут, хаай; держать под арестом хаайыыга тут; 4. что (помещать, хранить) тут, уур; держать продукты в холодном месте аһы тымныы сиргэ тут; 5. кого--что, разг. (предоставлять за плату помещение) тут, олорт; держать жильцов куортамнаһан олорооччуларда тут; 6. кого-что (владеть кем-чем-л.) тут, иит; держать корову ынахта тут; # держать путь айаннаан ис, баран ис; держать направо (или налево) уҥа (эбэтэр хаҥас) бар; держать оборону воен. көмүскэниини ыыта тур; держать в руках кого-л. кими эмэ илииҥ иһигэр ыл, кытаанахтык тут; держать в повиновении бас бэ-риннэрэн сырыт; держать экзамен экзаменна туттар; держать корректуру корректуралаа; держать себя тутун, быһыылан; не уметь держать себя бэйэҕин сатаан туттунума; держать курс мор. хайыс, туһай, тусхаллан; держать речь тылла эт; держать в памяти ейгер тут, өйгөр илдьэ сырыт; держать чью-л. сторону ким эмэ диэки буол; держать в тайне кистэлэҥҥэ тут, кистээн сырыт; держать своё слово тылгар тур; держи карман шире разг. күөскүн эрдэттэн өрүнүмэ.