прил. космическай, космос; космические лучи космос сардаҥалара; космическая ракета космическай ракета; космическое пространство космос куйаара.

сущ
телескоп (космос эттиктэрин кэтээн көрөргө аналлаах оптическай прибор)

значение, значимость, важность; космос куйаарын үөрэтии суолтата важность изучения космического пространства # суолтатыгар эрэ для приличия, для видимости.

сыһ. Олус үчүгэйдик, туйгуннук, ааттаахтык. ☉ Очень хорошо, прекрасно, отлично
Цюрих аэропордугар биһигини хомуньуустар «Космос» диэн ааттанар фирмаларын бэрэстэбиитэлэ, нууччалыы бэртээхэйдик саҥарар элэккэй швейцарец көрүстэ. «Кыым»

с. туһаҕа киллэрии, олохтооһун, баһылааһын; освоение новых земель саҥа сирдэри туһаҕа киллэрии; освоение космического пространства космос куйаарын баһылааһын; освоение новой техники саҥа техниканы баһылааһын; освоение севооборотов эргитэн ыһыыны олохтооһун.

дьөрбөлөө диэнтэн холб. туһ. Тоҕус халлаан улаҕатыгар тоҕус дорҕоон этиҥ этэн ньиргийэр
Киҥкиниир киэҥ халлаан оройугар тахсан дьөрбөлөһөн, биир сүллэр этиҥ буола түстэ. ПЭК ОНЛЯ II
Уһуктаах сундул космос аала, Түллэ үллэн, күлүбүрээн, Дьөрбөлөһө үөмэхтэһэр Төгүрүк сомоҕо төлөнтөн Төлө көтөн төрөөтө. Күннүк Уурастыырап
Тула дьиикэй чочумаас таастар дьөрбөлөһөн тураллара. Л. Брежнев (тылб.)

даҕ. Уһаты тарпыт курдук уһун, сундулуйбут. ☉ Кажущийся ещё более вытянутым, удлинённым, чем есть на самом деле
Уһуктаах сундул космос аала, Түллэ үллэн, күлүбүрээн, Дьөрбөлөһө үөмэхтэһэр Төгүрүк сомоҕо төлөнтөн Төлө көтөн төрөөтө. Күннүк Уурастыырап
Сундул уһун батастарын Сулбу ойуттулар. Эллэй
Дьиэлээх тойон сундул сыҥаһа таһыгар чоноччу туттан турар. ИН ХБ

I 1) бескрайняя даль, бескрайний простор; безвестная даль; куйаар дойдута фольк. страна безвестной дали; киэҥ куйаар хонуу обширные бескрайние поля; кумах куйаар пустыня; туундара куйаара тундровая пустыня; куйаарга көт = улететь в безвестную даль; улететь в бескрайнее нёбо; баһа байҕал , кутуруга куйаар погов. голова его — море, хвост — безвестная даль (говорится о предприимчивом человеке, не боящемся риска); 2) пространство; космос куйаара космическое пространство; салгын куйаара воздушное пространство.
II шальной, безрассудный, безудержный; куйаар мэник безудержный шалун; куйаар киһи шальной, безрассудный человек.

даҕ. Бэйэтэ уустук ахсааны суоттуур кыахтаах (массыына, оҥоһук, киин). ☉ Счетно-вычислительное (устройство, машина и др.)
Төрдүс кууруска «Наири» диэн ааҕар-суоттуур электроннай массыынаны үөрэтэллэригэр массыына суоттууругар анаан бырагыраама оҥороллоро. Н. Лугинов
Ааҕар-суоттуур аналлаах Аптамаат да массыына Тылы тылга дьаарыстаан, Лыҥкынас ырыаны ыллыаҕа. М. Тимофеев
Биһиги аргыстары кэтиирбитигэр аргыс ааһыан икки-үс хонук иннинэ «Космос» диэн ааттаах Москва ааҕар-суоттуур кииниттэн тэлэгирээмэлэр күн аайы кэлэр этилэр. «Кыым»

көт I диэнтэн холб. туһ. Инники кирбиигэ мэлдьи баар курдукпун …… Киэҥ халлаан уҥуоругар, космос куйаарыгар Гагарины кытта көтүспүт курдукпун. М. Ефимов
Арай биирдэ [эһэ оҕолоро] ийэлэрэ суоҕар оҕолор түөрүтэ көтүһэн муомаласпахтыы түһэн бараннар, ийэлэрин эккирэтэргэ санаммыттар. Р. Кулаковскай
Хааннаах тыҥырахтан Бурхалейы кытта бииргэ төлө көтүспүт Ахмет Галиев үрэх эниэтин өрө ойутан кэлэн, Бурхалей атын күөнүгэр астарда. Эрилик Эристиин
[Сөмөлүөтүнэн бииргэ] көтүһэ сылдьыбыт киһи итинник [буурҕаҕа таба көстүбэтэҕэр буруйдаан] тыллаһарыҥ миэхэ өйдөммөт. А. Кривошапкин (тылб.)