массы-ынаны биригээдэнэн өрөмүеннээһин ньымата (өрөмүөннүүр үлэни тэрийии көрүнэ. Массыынаны ерө-мүөннээһин үлэтин—чаастарын араартаһыны, хоиуйууну, солбуйууну, чөлүгэр түһэриини барытын биир биригээдэ толоруута.)

массыына дэтээллэрэ (1. Массыына, прибор, оноһук араас аналлаах, тус-туспа быһыылаах, туох да арааран ылыллар самалыга суох биир кэлим чаастара: буолта, сөкүлүөпкэ, баал, сыап уо. д. а.; 2. Массыынаны оноруу туһунан үөрэх.)

сири-уоту уратытык туһанар усулуобуйалаах түөлбэлэр

массыынаны холоон көрүү (- массыынаны техническэй ирдэбилгэ төһө эппиэттиирин билэр, үлэлиир тэтимнэрин үөрэтэр сыалтан үлэлэтэн көрүү. М. х. к. анал лаборатория, собуот уонна үлэ араас усулуобуйаларыгар оҥоһуллар.)

массыынаны дьаһайан ууруу (массыынаны өр кэмнэ үлэлэппэккэ туруорарга эбэтэр ыраах тиэйэн илдьэргэ бүтүн буоларын, сүппэккэ-оспокко турарын хааччыйар техническэй дьаһаллар.)

м. 1. коэффициент (алгебраический этиигэ чыыһыланан көрдөрүллэр төгүллээччи); 2. коэффициент (физическэй эттик ханнык эмэ свойствотын быһаарар кэриҥ); коэффициент полезного действия туһалаах дьайыы коэффициена.

массыына пааркатын туһаныы коэффициена (массыыналар чопчу кэм кэрдииһигэр (ыһыы үлэтин кэмигэр, ыйга, сылга энин) төһө толорутук а. э. көдьүүстээхтик туһаныл-лыбыттарын көрдөрөр сыыппара. Массыына үлэлээбит күнүн ахсаанын үлэлээбит уонна үлэлээбэтэх күннэрин суумматыгар үллэрэн быһаарыллар.)

трактор тардар күүһүн туһаныы коэффициена (трактор тардар күүһүн көдьүүстээхтик туһаньшны көрдөрөр сыыппара, состоруллар массыыналар, тэриллэр утарсыыларын трактор тардар мунутуур күүһүгэр түнэтэн быһаарыллар.)

трактор үлэтин болдьох хорутууга кубулутуу коэффициена (трактор ыһыы кэмигэр толорор үгүс көрүетээх үлэтин түмэн көрдөрөргө, учуот-туурга туттуллар төгүллээччи усулуобунай сыыппара.)

туһалаах дьайыы коэффициена (эниэргийэни туһаныы кө-дьүүһүн көрдөрөр кэрин сыыппара. Т. дь. к. туһаньш-лыбыт уонна таһаарыллыбыт эниэргийэлэр сыһыаннарыгар тэн.)

электрическэй хамсатааччы туһалаах дьайыытыи коэффициена (электрическэй хамсатааччы ороскуотта-абыт эниэргийэтиттэи төһө өлүүтүн туһаҕа таһаарара. Э. х. т. дь. к. бииртэн кыра уонна төһөнөн бу чыыһылаҕз чугаһый да соччонон ордук, туһата элбэх»)

па-арка техническэй бэлэмин коэффициена (1 баар массыыналар, трактордар пааркалара үлэни толорорго бэлэм-нэрин көрдөрер кэрин сыыппара. П. т. б. к. массыыналар Үлэлииргэ бэлэм турбут массыына-күннэрин уонна уопсай массыына-күннэрин (өрөмүөн, көрүү-харайыы күннэрин киллэрэн туран) сыһыаннарыгар тэн.)

массыынаоа металл ороскуота (биир массыына оноһулларыгар металл ороскуотун көрдөрүүтэ. Массыына биир өлүү кыамтатыгар эбэтэр бүтуннүүтүгэр тиксэр металл ыйааһына төһөнөн кыра даманы соччонон үчүгэй.)

массыынаны бастаан үлэлэтии (сана массыынаны төһө эрэ кэмнэ сэрэнэн сыыйа сүүрдэн даҕайсар, аалсар чаастара эриэ-дэхситик, эрэл-лээхтик үлэлээһиннэригэр тиэрдии, бэрэбиэркэлээһин.)

тыа хаһаайыстыбатын массыыналарын өрөмүөнэ (дьиэгирбит, алдьаммыт тыа хаһаайыстыбатын массыыналар и ерөмүөннүургэ аналлаах үлэ систиэмэтэ. Т. х. м. ө. техническэй уонна быстах өрөмүөн диэннэргэ арахсар. Өрөмүөн мастарыскыайдарга оноһуллар.)

массыыналар систиэмэлэрэ (тыа хаһаайыстыбатын кэлимник механизациялыырга мас-сыыналары хаһаайыстыба салааларынан, үүннэриллэр культураларынан эҥин көрөн аттаран туруоруу (набор). М. с. сири танастааһын, сиэмэни ыһыы, олордуу, үүнүүнү хомуйуу, хомуур кэнниттэн бааһынаны оҥоруу курдук үлэ көрүннэрин барытын хабар гына бөлөхтөөн аттарыллар.)

механизмнар уонна массыыналар түөрүйэлэрэ (механизмнар уонна массыыналар уратыларын (свойства) итиэннэ систиэмэлэрин чинчийии уопсай ньымаларын уонна бырайыактааһыны үөрэтэр үөрэх (наука).)

массыыналары харайыы (в массыыналары, трактЬрдары былаан быһыытынан көрүү-истии систиэмэтин биир түһүмэҕэ. Тыа хаһаайыстыбаты-Г&Р М. х. хонуу үлэтин уонна кыһынны кэмнээҕилэргэ аРаарыллар.)

сущ
парк, үүнээйилээх, араас тэриллээх сынньанарга аналлаах сад

сущ.
парк

ж. парк (1. үүнээйилэодээх, аллеялар-даах, сынньанар сирдэрдээх улахансад; 2. транспорт массыыналара турар уонна өрөмүөн-нэнэр сирдэрэ).

станок паарката (учаастак, арыт сыах, завод, салаа о. д. а. станоктарын, станоктаах тэриллэрин холбоһуктара.)

коэффициент; туһалаах үлэ коэффициена коэффициент полезного действия; хамнас коэффициена коэффициент к (основной) зарплате (установленная для севера СССР дополнительная оплата).

n. park [<Russ.]

туохт. Эмискэ куттаныыттан, олус соһуйууттан дырылыы түс, хамсаа (сүрэх, ньиэрбэ туһунан). ☉ соотв. сердце ёкает (ёкнуло)
Түүлээх Уллуҥах …… сүрэҕэ парк гыммыта. Суорун Омоллоон
«Младшай сержант! Таҥаскын ыл уонна миигин батыс!» — Майор чиҥ-чиҥник эттэ. Гавриил сүрэҕэ парк гынна. А. Данилов
Сүрэҕэ биирдэ парк гына түстэ. «ХС»