прил. 1. (являющийся границей) быыһыыр, быыс; 2. (крайний) муҥутуур; предельный срок муҥутуур (уһун) болдьох.

находящийся на берегу, на краю чего-л.; муора кытыытынааҕы үүнээйи растительность по берегам моря; бөһүөлэк кытыытынааҕы дьиэ крайний дом в посёлке.

даҕ. Туох эмэ уһук, кытыы өттүнээҕи. ☉ Дальний, крайний
Былатыан Ойуунускай модун куолаһа оччотоооҕуга Саха сирин бары уһук-кытыы муннуктарыгар тиийэ дуораһыйара. Софр. Данилов

побуд. от илиһин = доводить до крайней усталости, изнурения, изнурять.

прил. 1. (смелый) хорсун санаалаах, кытаанах; решительный человек хорсун санаалаах киһи; 2. (крайний, энергичный) сорунуулаах, кытаанах, быһаарыылаах; решительные меры быһаарыылаах дьаһаллар; 3. (окончательный) булгуччулаах, бүтэһиктээх; решительный ответ бүтэһиктээх эппиэт; 4. (важный, решающий) быпаарыылаах; решительные дни быпаарыылаах күннэр.

1) остриё; быһах уһуга остриё ножа; иннэ уһуга остриё иголки; 2) край, окраина || крайний, последний; куорат уһуга окраина города; сир уһуга или уһук сир край земли (по поверью пустынное, необитаемое место); уһук дьиэ крайний дом # аҥаар уһугуттан без разбора, подряд; баһык уһук уст. почётное место (для важного гостя); баһык уһук ыалдьыт уст. почётный гость; быстар уһукка тиий = оказаться на грани нищеты, на грани разорения; муҥур уһук критическое, безвыходное положение; өлөр уһукка под конец; перед смертью; на смертном одре; уһугунан дугуммут, оройунан көрбүт ступает на цыпочках, смотрит теменем (говорится о шалопае).

побуд. от ыксаа = 1) торопить, поторапливать кого-л.; 2) доводить кого-л. до крайней степени какого-л. состояния.

1. 1) гадкий, мерзкий; сидьиҥ үөн мерзкая тварь; 2) дошедший до крайней степени падения (очень грязный, неряшливый и т. п.); 2. мерзость, скверна.

1. аат.
2. Ууга, сиҥэҕэ, үүккэ эбэтэр сүөгэй уутугар сэлиэйдээн, кииһилэ, унньуула эбэтэр үөрэ ото эбэн оҥоһуллар утах. ☉ Напиток из воды, молока или пахты (заправленный мукой или съедобными травами)
   Арыт ийэбит сүөгэй уутун үөрэ оттоон буһаран, бутугас диэни оҥорор. И. Федосеев
   Хамначчыт, чаҕар өттө, атахбытах дьон иэдьэгэйдэрин сии, бутугастарын иһэ-аһыы бардылар. Күннүк Уурастыырап
   Оттон урут, сэрии кэмигэр, кэлин даҕаны кииһилэ бутугас оҥостон иһэрбит. И. Сосин
3. Бурдук, куруппа сэлиэйдээх миин. ☉ Мучная похлебка. Балык бутугас. Сыма бутугас
4. көсп. Туох эмэ иитэ-саҕата, бэрээдэгэ, дьүүлэ-дьаабыта биллибэт гына бутуллубута, ыһыллыбыта; бутуллуу, ыһыллыы. ☉ Крайний беспорядок, хаос
   Өлүү уонна төрөөһүн киһи-аймах модун муоратын биир кэм саҥардан иһэр. Онон, историческай событиелар уонна көстүүлэр бутугастарын киһи кыайан билиэ да суох курдук буолар. ДИМ
   Суутсокуон ханнаный? Бука бары биир бутугас буоллугут дуу?! Ким эр, ким ойох биллибэккэ барда! А. Сыромятникова
5. даҕ. суолт. Бэрээдэгэ суох, бэрээдэгэ ыһыллыбыт. ☉ Беспорядочный
   Сахалыы тылы умунна, нууччалыы тылы эбиммэтэ, иккиэннэринэн булкуйа саҥарар-суруйар бутугас соҕус киһи буолан истэ. Амма Аччыгыйа
   тюрк. ботка

спектр отражённых от снега весенних солнечных лучей (видимый в воздухе в ясную погоду); марево; дьэргэлгэн көттө (в воздухе) стояло дрожащее марево; аттаах дьэргэлгэн большое (букв. конное) марево; сатыы дьэргэлгэн небольшое (букв. пешее) марево # дьэргэлгэн остуолба два крайних звена невода с широкими ячеями.