несов. ытыр; крапива стрекается ытырыык от ытырар.

несов. разг. аһыт; крапива жжётся эрбэһин аһытар.

сорная трава; сытыган эрбэһин полынь; ытырыык эрбэһин крапива.

склонный кусаться, злой; ытырыык ыт злая собака # ытырыык эрбэһин вид сорной травы с шаровидными шишечками; ытырыык от крапива.

несов. 1. кого-что (уничтожать огнём) умат, уоттаа; 2. что умат; жечь много дров элбэх маһы умат; он всю ночь жёг лампу кини лаампаны түүнү быһа умаппыта; 3. кого-что и без доп. сиэ, аһыт; солнце жжёт күн уота сиир; крапива жжёт ытырыык эрбэһин аһытар.

несов. I. кого-что ытыр, быһа ытыр; ытыр, сиэ (о насекомых); тик (о змеях); кусать губы уоскун быһыта ытыр; 2. кого-что, разг. (жечь, раздражать кожу) ытыр, хаарый; крапива больнокусаетытырыыкот ыарыылаахтык ытырар; мороз кусал щёки иэдэстэрбин тымныы хаарыйара; 3. что (обрезать щипцами) быһа ыстаа, быс, (чыскынан) быһа тут; кусать проволоку боробулуоханы (чыскынан) быһа тут; 4. что (откусывать) кир, көмүллээ; кусать яблоко яблоката кир; # локти (себе) кусать наһаа кэмсин.

аат. Хамсаттахха улахан, хатан тыаһы таһаарар тэрил (кыра куолакал курдук быһыылаах — хол., оскуолаҕа уруок бүппүтүн-саҕаламмытын биллэрэн тыаһатарга аналлаах). ☉ Колокольчик; звонок
Бэрэссэдээтэл чуораанын лыҥкыр гыннарда. Амма Аччыгыйа
Чуораан тыаһын тэҥҥэ даҕаспытынан кылааска уолаттар бөтөрөҥнөһөн киирдилэр. Т. Находкина
Прошка кэлэн аан чуораанын тыаһатта. М. Прилежаева (тылб.)
♦ Алтан чуораан айахпынан поэт. көр айах I
Алайаана лаглардыырбын Алтан чуораан айахпынан Айааран аҕыннахпына, Амньыраабыт санаам аралдьыйар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Имнэригиҥ хааннара Кэхтибиттиир эбит диэн, Алтан чуораан айаҕа Аҕыйбыта буолуо диэн, Ахсарбаттай буолумаҥ! С. Зверев
◊ Тиһэх чуораан көр тиһэх I
Оскуола тиһэх чуораана тыаһаан бүттэ. ПА. Чуораан от — чуораанныҥы быһыылаах сибэккилээх от. ☉ Колокольчик (цветок)
Чуораан от, сир симэҕэ Чугдаар дьоллоох ырыалаахтар. М. Тимофеев
Чыычаах оҕолоро чуораан оттор, гвоздикалар үрдүлэринэн сарыкынайа дайбыттар. Айысхаана
Оттортон чуораан оттор, ромашкалар, василёктар, хаарыйар от (крапива), репейник (лопух), ньээм киһиэхэ эрэ барытыгар биллэллэр. КВА Б
ср. эвенк. чооран, негид. чоян ‘колокольчик’

даҕ. Киһиэхэ тииһинэн түһэр, киһини ытырар (үксүгэр ыт туһунан). ☉ Имеющий обыкновение, привычку кусать, кусачий (обычно о собаке)
Сылгыһыт Сүөдэр хантан эрэ ытырыык ыты аҕалан, тиэргэнигэр босхо ыытта. И. Гоголев
Эн ханна эрэ ытырыык ыкка ытырдардыҥ дуу, хайдаҕый? Уустаах Избеков
Аан ыаҕас саҕа күлүүһүнэн хатаммыт, аттыгар ытырыык ыт баайыллыбыт. Н. Туобулаахап
Сорох сылгы ытырыык буолар эбит дии. Күрүлгэн
◊ Ытырыык от бот. — киһи этин аһытар хатыылаах умнастаах уонна сэбирдэхтээх, күөх кыра сибэккилээх үүнээйи. ☉ Растение со жгучими стеблями и листьями, крапива жгучая
Ол кэмҥэ кинилэр ийэлэрэ ытырыык от утаҕыттан муҥха таҥмыта. Доҕордоһуу т. Ордук ытырыык от, тарыыһа, ача от, уулаах эрбэһин, хатыы от үүнэллэр. ВДИ ҮөКОБҮ
Ытырыык от саҥа тахсыбыт сэбирдэҕинэн дьиэ көтөрүн аһаталлар. ЭДА АДЭ. Ытырыык эрбэһин бот. — киһи таҥаһыгар хатанар хатыылаах сиэмэлээх сыыс от. ☉ Сорная трава с цепкими колючими шишечками, липучка
Оннук арыы сирдэргэ арай хатыылаах ытырыык эрбэһин үүнэн атыгыраан турар буолар. Амма Аччыгыйа
Бүрүүкэтигэр ытырыык эрбэһин туораахтара хатаммытын ытыһынан дьукку аста. А. Фёдоров
Кыһананмүһэнэн ыспыт сэлиэһинэйиҥ быыһыгар ытырыык эрбэһин тахсан кыһытааччы. С. Васильев
ср. др.-тюрк. ысырҕан ‘злой, кусачий’