побуд. от куоҕалдьый = качать чём-л.; төбөтүн куоҕалдьытар он медленно покачивает головой.

совм.-взаимн. от куоҕалдьый =; тыалтан тииттэр төбөлөрө куоҕалдьыһаллар от ветра качаются верхушки деревьев.

куоҕалдьый диэнтэн холб. туһ. Куба курдук куоҕалдьыспыт, Кыталык курдук кынталдьыспыт, …… Хотун дьахталларым Хонолдьуһан тахсаннар үҥкүүлүүллэр. П. Ойуунускай
Үрдүк үөл тииттэр нөрүһэн тураннар Үрүт чыпчаалларынан куоҕалдьыһан …… Нарын-нарыннык хамсыы Намылыһа турдулар. С. Зверев

куоҕалдьый диэнтэн дьаһ
туһ. Сэбирдэх [киһи аата] …… куйуурун таһааран балыгын кутаат, маҥкытын төбөтүн ойбон хайыҥар тирээн баран, куоҕалдьытан куйуурун бадараанын тэбии турда. Амма Аччыгыйа
«Мин Нагорнайга барбаппын», — Нина уһун моонньун куоҕалдьытан кэбистэ. Софр. Данилов

сыһ.
1. Чачыгырыы тыаһаан. ☉ Издавая непрерывный треск
Дьуона …… чачыгыраччы умайар кулуһун уотугар …… маһы өссө быраҕан, уоту оттон күөдүпчүлээбитэ. Н. Габышев
Көмүлүөк оһох чачыгыраччы умайар, чоҕунан эһиэхтэнэр. И. Никифоров
Уоппут мас төрдүлэринээҕи сэтиэнэҕи чачыгыраччы сии-сии, киһи уҥуоҕун диэки сүүрдэ. «ХС»
2. Улаханнык саҥа таһааран өрө күүрүүлээхтик, хатаннык (күл). ☉ Пронзительно, заливисто (смеяться)
Эмээхсин хантас гына түһэн, куоҕалдьыйа-куоҕалдьыйа, сүрдээх эрчимнээхтик чачыгыраччы күллэ. Амма Аччыгыйа Ордук Чоочо кыыһа Даайыс атаҕын өрө тэбэтэбэ, имэҥнээхтик чачыгыраччы күллэ. Болот Боотур
Малаанньа бу сырыыга чачыгыраччы күлбүтэ. П. Аввакумов

аат.
1. Мас лабаата, силиһэ барыта (хом. суолт.). ☉ Ветки, корни дерева все вместе (собир.)
Тоҥ харыйаны Логлу тардан ылан, Силистэри-мутуктары Силикиччитэн киллэрдэ. П. Ойуунускай
Логлоруттаҕас хатырыктаах баараҕай тиит куоҕалдьыйан хамсаата, силиһэ-мутуга адаарыйа, өрө бачыгырыы оҕутта. М. Доҕордуурап
Кинилэр үһүөн силлиэ охторбут, силистиин-мутуктуун адаарыйа сытар баараҕай маһын үрдүгэр олорон кылгастык сынньанан ылбыттара. С. Никифоров
2
силис 2 диэн курдук. Киһи олоҕун төрдүн-төбөтүн, силиһин-мутугун, сигилитин-майгытын ааҕан үөрэтэр — ол эбит наадалаах билии-көрүү диэн. П. Ойуунускай. Ханнык да ситиһии, үтүө дьыала силиһэ-мутуга суох буолбат, төрүттээх-уустаах. Биэс т.
♦ Силиһэ-мутуга суох (киһи) — төрдө-ууһа, уруута-аймаҕа, чугас дьоно суох, ханнык да өйөбүлэ, тирэҕэ суох (киһи). ☉ соотв. без роду и племени
Абыраамаптаах туох да силиһэ-мутуга суох быстах симиэртэр эбит. Л. Попов

дьүһ. туохт.
1. Аргыый өрүтэ түллүтэлээн нарыннык долгуннуран хамсаа (уу ньуурун туһунан). ☉ Слегка волноваться, рябить (напр., о поверхности воды)
Бу хара тыа ортотугар төгүрүк тыымпы күөл кубарыйан, долгулдьуйан көстөр. Н. Неустроев
Куочай эбэ сайын күөх муоралыы долгулдьуйар. Н. Павлов
△ Наҕыллык долгуннуран эйэҥэлии хамсаа (хол., от, мас лабаата). ☉ Слегка волнуясь, качаться, нежно колыхаться (напр., о траве, ветках)
Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
Тиит мастардаах киэҥ түөлбэҕэ хойуу от бөҕө үүнэн, намыын тыалга солко өҥүнэн долгулдьуйа көстөр. В. Протодьяконов
Ыраас, уһун соломолоох нэчимиэн саһарчы буһан, намыын тыалга долгулдьуйан көстөр. «ХС»
2. Кыратык илигирээн, долгулдьуйан хамсаа (хол., уһун таҥас). ☉ Слегка, мерно колыхаться (о длинной одежде)
Маҥан сиидэс ырбаахыта салгыҥҥа аргыый долгулдьуйар. С. Никифоров
Кэргэним, күнчээнигим барахсан, саҥа сону кэтэн баран, хааман долгулдьуйарын көрдөрбүн. «ХС»
3. Кыратык ибигирэтэр курдук хамсаа. ☉ Толчками, рывками качать, шатать, трясти
Аллараа көлүөһэлэр тыастара биир дьүрүс тилигириир, богуон тиэйэн иһэр дьонун утутаары бигиирдии, аргыый долгулдьуйа хамсыыр. С. Никифоров. Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.»
4. Устар курдук хаамп, сүүр. ☉ Плавно идти, двигаться, плыть
Дьахтар сахалыы бэрт маанытык таҥныбыт, аргыый аҕай долгулдьуйан хамсаммыт, отучча саастаах хотун-хаан этэ. Эрилик Эристиин
Дьахтар мичээрдиирин кубулуппакка долгулдьуйа хааман олоппоско тиийэн хара саһыл бэргэһэтин устубакка олорбута. Е. Неймохов
Оо, үчүгэй уучах барахсан киһини үлтү сахсыйбакка, аргыый долгулдьуйа устан сиэлэн-хааман иһэрэ үчүгэй да буоллаҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
5. Куоҕалдьыйа бытааннык устаҥнаа. ☉ Плавно переходить из одного состояния в другое; плавно двигаться (напр., об облаках)
Хотугу халлаан Кутаалана умайар, Дьүкээбил уотун төлөнө Дьирибинии долгулдьуйар. В. Тарабукин