нареч. разг. (оптом, все вместе) кууччам, куустара, барытын бииргэ; отпустить товар чохом табаары кууччам биэр; чохом отмерить барытын бииргэ кэмнээн ыл.

сүөкээ диэнтэн төхт
көрүҥ. Олору [тууларын] эмиэ кууччам барыларын оҕонньор төттөрү сүөкэтэлээн кэбистэ. Н. Заболоцкай
[Сөдүөччүйэ] ыаҕастаах ууларын сүөкэтэлээн баран, сиргэ бырдаҥалаан сытар эт бытархайдарын эргиччи көрдө. Амма Аччыгыйа

эб. Этиллэр предмети атын тастыҥ предметтэри кытта холбоон, түмэн этиини көрдөрөр (-лары сыһыар-х холбуур туохт. түһүктүүн тут-лар). ☉ Выражает совокупное, обобщенное представление о предмете речи с другими прочими предметами (употр. с присоединительным винительным падежом на -лары)
Бэрт элбэх сэби-сэбиргэли, бүлүмүөттэри баҕастары, тэргэннэри үөдэннэри куучча тутан ылбыттар. Күндэ
Хоноһолору баҕастары барыларын тыллаан биэрдэххэ уонна бөһүөлэккэ көһөн хааллахха, тугу да гыныахтара суоҕа. «ХС»
Ырыалары баҕастары Микиитэни улаханнык сөбүлээбэтэх киһи буолла быһыылаах. Амма Аччыгыйа

аат., эргэр.
1. Тирии матаҕа. ☉ Кожаная сумка. Быта курдук таҥаһын дуомун марбатыгар хаалаата
2. көсп., түөлбэ. Ким-туох эмэ иһэ, киэлитэ. ☉ Живот, пузо
Марбата кэлбит. ПЭК СЯЯ
Төгүрүччү түөс, барыта марба, кууччата куртах баар үһү (тааб.: чугуун). Ыгдаллыбыт сарыннаах Ырҕаллыбыт марбалаах Суон Дьөгүөр күтүр өстөөх Суостаах хара баттала …… Ол дьи к т и лэ эх харт ыын а ҕа О йу уламмыт этилэр. Күннүк Уурастыырап
ср. монг., тув. барба ‘кожаный вьючный мешок’

аат.
1. Туохха эмэ наадалаах уонна онно аналлаах туттар сэп, тэрил (хол., балыктыырга, булка, от-мас үлэтигэр). ☉ Орудия труда и инструменты, необходимые для различного вида работ, занятий (напр., рыбалки, охоты, сенокошения). Сир оҥоһуутугар туттуллар сэп-сэбиргэл
□ Туһалаах сэби-сэбиргэли тимиртэн ордук оҥороллор буолбат дуо? Амма Аччыгыйа
Оннук дьалайбакка оҥорбут сэбэсэбиргэлэ, аҕыйах хоноот, үрэллэн хаалааччы. Күннүк Уурастыырап
Мантан хаалбыт кэмҥэ кыратык бултуу түһүөхтэрэ. Онтон сэптэрин-сэбиргэллэрин хомуйан ууруохтара. «Кыым»
△ Дьиэ-уот тэрилэ. ☉ Домашний скарб, домашняя утварь
Дьиэ иһин эргиччи көрдөххө туох да сэргэх сэп-сэбиргэл көстүбэт, куру-кэри курдук. А. Софронов
Дьэкиимнээх балаҕаннарын иһэ. Орто ыал сэбэ-сэбиргэлэ. Нуучча оһоҕо, остуол, кырабаат, былыргы истиэнэ чаһыта. А. Софронов
Сэптэриттэнсэбиргэллэриттэн да көрдөххө, аныгылыы ыалга сөптөөх тэриллээх эбиттэр. Эрилик Эристиин
2. Сэриилэһэргэ сөптөөх сэрии сэбэ. ☉ Боевое снаряжение
[Эписиэр:] Баскөс дьоммутун барыларын хаайталаан кэбиспиттэр. Сааны, сэби-сэбиргэли бука-барытын былдьаабыттар. Күндэ
[Биэлэйдэр] бэрт элбэх сэби-сэбиргэли, бүлүмүөттэри баҕастары, тэргэннэриүөдэннэри куучча тутан ылбыттар. Күндэ