Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кыаҕыр

туохт.
1. Сит-хот, кэҥээ, сайын. Находиться на подъеме, процветать, обрести могущество
Тулалаан олорор улуу омуктар, биһиги кыаҕырарбытыттан дьиксинэн, хаһан баҕарар сэриинэн кэлиэхтэрин сөп. Н. Лугинов
Биһиги дойдубут хаһааҥҥытааҕар да кыаҕырда. Д. Кустуров
Абсолютнай монархия Людовик ХIV саҕана ордук кыаҕырбыта. АЕВ ОҮИ
2. Үп-ас, харчы өттүнэн тубус, күүһүр, бай-тай. Окрепнуть материально, упрочиться, стать сильным
[Таня] Икки убайа иккиэн ыал буолан, кыаҕыран олорон, Аҕа дойду улуу сэриитигэр баран, биирдэрэ Старай Руссаҕа, биирдэрэ Берлин аттыгар өлбүттэрэ. Н. Габышев
Кинээстиир кэмигэр улаханнык кыаҕыран хаалбыта. В. Скрябин
Тутааччылар балачча кыаҕыран иһэн, мас тиийбэтиттэн, хаптаһын суоҕуттан таах турар буолан эрэллэр. «ХС»
3. Тубус, төлөһүй. Окрепнуть физически, стать сильнее
Табалар итинник [элбэх күөх оттоох, сэбирдэхтээх, талахтаах] сирдэринэн мэччийдэхтэринэ, сотору кыаҕыраллар, эргэ түүлэрэ түһэр. ССП ЫН
Эрбэһини турута тыытан, биһиги онон сэлиэһинэй сиэмэтэ кыаҕыра үүнэн тахсарыгар сирбитин ыраастыыбыт. «ХС»
4. Үлэлиир үөрүйэххин, идэтийэр сатабылгын тупсар. Улучшить профессиональные, трудовые навыки, добиться профессионального роста, вырасти качественно
Борокуоппай дьэ итинник араас олоҥхоһуттары көрсүтэлээн, кинилэртэн үөрэнэн, …… устунан олоҥхоһут быһыытынан тыла-өһө сөллөн, куолаһа чөллөрүйэн, кыаҕыра кэҥээн барар. ДьДьДь
«Дружба» ансаамбыл сылтан сыл аайы айар тэтимэ үрдээн, кыаҕыран иһэр. АҮ
5. Туохтан эрэ эр ылан, сэргэхсийэн күүһүр, эрдий. Воспрянуть духом, оживиться, приободриться
Ньургустаана Доҕойдоонобу кытары сэһэргэстэ, кини биһирэбилин ылла, онтон кыаҕыран, аны Дьокуускай куоракка барда. «ХС»
6. Урут тугу эрэ гынаргар хааччах, мэһэй баар буоллаҕына, билигин ону толорор кыахтаах буол. Располагать необходимыми условиями, средствами для выполнения чего-л., иметь возможность сделать что-л. Түөрт косилкалардаах тэриллибит звено от хомуурун саамай ыарахан үлэтин — охсууну ситиһиилэрдээхтик ыытар кыаҕырар. ОҮМ
Мастарым …… билигин инньэ диэн ааттыырга кыаҕырбытым — ити сири сотору бэйэлэрин лабааларынан бүтүннүү сабаннар, хараҥа күлүгү түһэрэллэр. Д. Дефо (тылб.)

Якутский → Русский

кыаҕыр=

становиться мощным, сильным; крепнуть; кыаҕырбыт колхоз окрепший колхоз.


Еще переводы:

кыаҕырт=

кыаҕырт= (Якутский → Русский)

побуд. от кыаҕыр = придавать силу, мощь; укреплять.

кыаҕырт

кыаҕырт (Якутский → Якутский)

кыаҕыр диэнтэн дьаһ
туһ. Эһиги кыаҕа суох холкуоһу кыаҕырдарга туох дьаһалы оҥордугут? Н. Якутскай
Артыал дьонун кыаҕырдар Талыы туораах кэһиилэн. Күн Дьирибинэ

көһүйэчээн

көһүйэчээн (Якутский → Якутский)

көһүйэ диэнтэн аччат. Көтөр бииһэ бүтүн ый Көһүйэчээн уйатыгар Кыаҕыран баран, кыптыый Кынаттанан көтөн тахсар. С. Руфов

кыаҕырыы

кыаҕырыы (Якутский → Якутский)

кыаҕыр диэнтэн хай
аата. Производство үүнүүтүгэр, кыаҕырыытыгар тирэҕирэн, дьон хамнастара улаатан …… испитэ. «Саха с.». Куорат үүнүүтэ уонна кыаҕырыыта — Ол эмиэ биһиги үүнүүбүт уонна кыаҕырыыбыт. «Кыым»

сааһылан

сааһылан (Якутский → Якутский)

сааһылаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Кэлиэх буолбут киһини күүтэ таарыйа дьүөгэлэрин кытта төлөпүөннэстэ, суумкатын, малын сааһылаата. Р. Баҕатаайыскай
Хаҥас диэки Халбарыччы көрөн кэбистэххэ, Ынах сүөһү иһитэ Ыга кыстаммыт эбит: Саар ыаҕас сааһыламмыт, Кытыйа бөҕө кыаҕырбыт, Чабычах бөҕө дьаарыстаммыт. П. Ядрихинскай

кыаҕырбычча

кыаҕырбычча (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Күүһүрбүччэ, ситэн-хотон сайдыбыт, үп-ас, харчы өттүнэн тупсубут кэмҥэ. Окрепнув физически и материально, находясь в расцвете. Бу тэрилтэ итиччэ кыаҕырбычча эбии биир эмэ массыына ылыныан сөп эбит
2. Туохтан эрэ эр ылбычча, сэргэхсийбиччэ, эрдийбиччэ. Приободрившись, воспрянув духом
Тэрэнтэй билигин син, киһи эрэ буоллар, тугу да оччо саҥарбат буолла. Онон, кыаҕырбычча, Микиитэ Адаамап, Мөрүөнү буруйдууругар, сокуон ыстатыйатын кэмчилээбэккэ, бал-бааччы бырайыактары оҥортуур. Д. Таас

сэниэлэн

сэниэлэн (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эрэ гынар кыахтан, кыаҕыр, күүһүр. Набраться сил, энергии, заиметь достаточно сил для чего-л.
Уолчаан, сыаны хаба тардан ылан, тииһинэн хадьырыйбыт, сии охсон кэбиспит, хараҕа сырдаабыт, сэниэлэммит. И. Гоголев
Кэлин дьиэтигэр сынньанан арыый сэниэлэннэр даҕаны, ыар ыарыы суола дьүһүнүгэр билиҥҥэ диэри баар. Н. Лугинов
Уот улам сэниэлэнэн күүгүнүү умайда. А. Фёдоров
Сиккиэр сэниэлэнэн кэлбитигэр бааһына иһэ нуоҕалдьыйан долгуннура түстэ. «ХС»

тайаммахтаа

тайаммахтаа (Якутский → Якутский)

тайан диэнтэн тиэт
көрүҥ. Тайҕа-тайҕа баһын Тайаммахтаан ааһар Талааннаах сырыылан. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оҕонньор …… оһоххо, илиитин ититиэх киһи быһыытынан, тайаммахтаан баран таҕыста. Эрилик Эристиин
Ас-таҥас, үп-харчы, дьиэ-уот өттүнэн итиччэ кыаҕырбыт киһи аны «тайҕа-тайҕа баһын тайаммахтаан ааһар» талааннаах сырыыланыахтаах. И. Аргунов

хоннохтон

хоннохтон (Якутский → Якутский)

  1. хоннохтоо диэнтэн бэй. туһ. Күбээйи эмиэ, онон-манан хоннохтонон, нэлэһийэн алаас ахан. ИН КК
  2. көсп. Күүһүрэн, кыаҕыран ис, атаххар (сүһүөххэр) тур. Окрепнуть, набраться сил, встать на ноги
    Холкуос кэҥээн, күүһүрэн үлэтэ эмиэ хоннохтонон иһэр. А. Федоров. [50-с сыллар ортолоруттан] прозаҕа сэһэн уонна арамаан жанрдара киэҥ хоннохтонон барбыттара. «ХС»
ыйсыс

ыйсыс (Якутский → Якутский)

көр ыйыс. Суол тоҕойугар көрсүһэн, барар сирдэрин ыйсыһан биэрдилэр
«Кыым» ааспыт түөрт уон сыл устатыгар баартыйа бэлиитикэтин норуот көрдөбүлүнэн салайтаран биһиги литературабыт ситиһиилэрин бэлиэтээн, …… инники сайдар суолун ыйсыһан, кини үтүө доҕоро, муударай сүбэһитэ буолла. Софр. Данилов
Эһээ, эбээ өйүн муударай кэскилэ, Эйэ дэмнээх олох оҥкулун ыйсыһыа, Кыаҕырыы, ситиһии аргыстаах буоларгар, Кэскил төрдүн айар утумҥун арчылыа. «ХС»