тыыхайдаа диэнтэн холб. туһ. Санаалара күүрэн, сэниэлэммит уолаттар, оонньуу-күлүү эҥэрдэнэн, хардарыта тыыхайдаһан, солбуйса-солбуйса, чардааттан собону сүүрүнэн баһан, майдааҥҥа эһэн сыбырҕатан истилэр. Н. Борисов

билиҥҥэ диэри (дылы) — бу буола турар кэмҥэ тиийэ. ☉ По сей день, до сих пор
Дорообо, Миитэрэй, хайа бу билиҥҥэ дылы от тиэйэр эбиккин дуу. Амма Аччыгыйа
Кэлин дьиэтигэр сынньанан сэниэлэннэр даҕаны ыар ыарыы суола дьүһүнүгэр билиҥҥэ диэри баар. Н. Лугинов

куталдьый диэнтэн дьаһ
туһ. Тыын ылбыт аттар, эмиэ сэниэлэнэн, айаннаан куталдьыттылар. Софр. Данилов
Кини ол иһэн хааман куталдьытар кырдьаҕас эриэн ынаҕын туйаҕын суола хаарга олорон хааларын бииртэн биир одуулуур. М. Попов

туохт. Уруккугунааҕар ордук сэниэлэн, эрчимир. ☉ Стать более сильным, энергичным, окрепнуть
[Оҕонньор] ыраас салгынынан тыынан балачча тэтиэнэхсийдэ. И. Данилов
Кыстаанык уруккутунааҕар өссө кырдьыбыт курдук гынан баран, туттара-хаптара хата ордук тэтиэнэхсийбэккэ дылы буолбут. Н. Павлов

аат., түөлбэ. Миҥэ эбэтэр көлө аты мэччитэ ыытарга ырааппатын диэн илин атахтарын кыаһылыы баайар быа. ☉ Путы, которыми связывают ноги лошади перед пуском ее на пастьбу
Аттаргыт бууталарын чиҥэтэн биэрээриҥ, хаамыахтара, сэниэлэниэхтэрэ буолуо. Сэмээр Баһылай
Атах баайыылаах, бууталаах ат сир өппөт, тутарга куотуна барбат. АаНА СТСКТ

туохт.
1. Кыратык аһыы түс, өллө хап. ☉ Утолять голод небольшим количеством пищи, перекусывать
Төһө да аһыан баҕардар, өйүөтүн харыстаан тыыппат. Сарсыардатыгар эрэ доҕотторо биэрбит аһылыктарын тобоҕунан өллөнөр. Н. Якутскай
Отонноон сиэн өллөммүт курдук санаммыта. Далан
2. Тото-хана соҕус аһаан, арыый сэниэлэнэ түс. ☉ Наедаться досыта, набираться сил
Оччоҕо эрэ, дьэ, дьэгдьийэ түһэрбит: Нэк сону устаммыт итиини билэрбит, Соҕотох ынахпыт суоратын сиэһэрбит, Соболоон, мундулаан өллөнөн кэлэрбит. С. Васильев
Бэйи, ыраах сир, киһи үчүгэйдик өллөнөн баран барар сирэ. Н. Якутскай

1. сэниэлэн диэн курдук. Балыгы иһим ыларынан сиэтим, сэниэтийдим. Н. Абыйчанин
   Натааһа Хаабыһаба аҕыйах күнтэн бэттэх арыый буолан, сэниэтийэн, дьиэтин иһигэр туран сүөдэҥниир буолла. «Чолбон»
   Хата, Ылдьаана кэпсэтэн, кэпсээн барбытыттан өйдөөбүттэрэ, үөрүөх иһин, кыыһа арыый сэргэхсийэн, сэниэтийэн эрэр үһү. «Чолбон»
2. көсп. Үптэн-астан, кыаҕыр. ☉ Стать состоятельнее, иметь достаток
   [Уолаттар] бары үлэни-хамнаһы бэркэ кыайар дьон буоланнар, сэниэтийбит эбиттэр. Эрилик Эристиин
   Кинилэр [Кириисэлээх Өкүүсэ] бэйэлэрин көлөһүннэринэн бэркэ сэниэтийэн, кыһалҕата суохтук олорор ыал эбит. Эрилик Эристиин
   Дойду быйаҥыттан көрө матар батараак дьон Сэбиэскэй былааска сир ылан, сүөһү ииттэн, сэниэтийэн испиттэрэ. «ХС»

биирдэм тыас туохт. Бүтэҥи буолан баран улахан тыаһы таһаар (хол., туох эмэ ыарахан үөһэттэн түһэр эбэтэр туохха эмэ охсуллар тыаһа). ☉ Производить глухой, но сильный стук (напр., при падении сверху или ударе обо что-л. — о твёрдом тяжёлом предмете)
Холбороҥ маҥан хочо ортоку туой киинигэр алтан ньээкэтигэр кэлэн тиҥ гына түстэ. Ньургун Боотур
[Ат] тимир алааһыгар тиҥ гына түстэ, үс былас …… көмүс көнтөһүн соспутунан. ПЭК ОНЛЯ I
Аҕалара чуо Үрэкиин оҕонньор чигдитигэр тиҥ гына астарда. Болот Боотур
♦ Тиҥ гына түс кэпс. — минньигэстик, элбэх аһы аһаан сэниэлэн, күүскэр күүс эбиллэ түс (үксүгэр эдэр дьон туһунан). ☉ Полностью восстановить силы, энергию после вкусной плотной еды (обычно о молодых людях)
Походнай куукунабыт кэнсиэрбэлээх, ириистээх хойуу миининэн аһатарын кытары биһиги тиҥ гына түстүбүт: күүспүт-уохпут эбилиннэ, санаабыт өссө эбии көтөҕүлүннэ. С. Никифоров
Хайа, Алёша, төһө сылайдыҥ? Сылайбытыҥ иһин, эдэр киһи, эн, аһаатыҥ да, тиҥ гына түһүөҥ буоллаҕа. «ХС»

туохт.
1. Өссө сэниэлэнэн күүһүр, эрчимир. ☉ Становиться сильнее, энергичнее
Сүөдэркэ дьиэ иһин биир гына тиҥсирийэр. Кыыһырбыта, уоҕурбута сүр. Н. Якутскай
Омурҕан кэннэ ийэм олус эрчимирбит, уоҕурбут этэ. И. Гоголев
Эбиэскэ уоҕурбут аттар Суһаллык субуһан хаамаллар. Эрилик Эристиин
2. Уохтаах буол (хол., кымыһы этэргэ). ☉ Стать крепким, настояться (напр., о кумысе)
Уһааттарга кымыс бөҕө уоҕуран, кырылыы кыынньан эрдэҕэ. Н. Лугинов
Биэ үүтэ, элбэх саахардаах буоллаҕына, өр соҕус турдун да аһыйар, уоҕурар (үүт, чох кислотатын уонна испиири биэрэр). ЩМФ ККЭБС
3. Күүһүрэн, сэтэрээн биэр (хол., тымныы туһунан). ☉ Крепчать, усиливаться (напр., о морозе). Тымныы уоҕурбут
□ Ордук уоҕуран дуорайар кини Уоттаах төлөннөөх поэзията. Эллэй
Төлөн, сотору буолаат, үөрбүттүү тэлибирээтэ, улам уоҕуран, тэтимирэн, дьиэрэҥкэйдээн эрэрдии тэйиэккэлээбитэ. И. Гоголев
4. Үүнээйи сириэдийэ, тупса үүнэригэр сөптөөх уохтаах буол (сири этэргэ). ☉ Удобряться, получать удобрение, подпитку (о земле, почве)
Сибэкки күлүккэ уоҕурар, Күлүккэ ойуута киэркэйэр. С. Данилов
Уоҕуран турар кырыстан Ордук баайы хомуйан, Үрдүк аат ылан таҕыстын Үлэ туйгун Геройа! И. Чаҕылҕан
Сири сыл ахсын элбэх органическай уоҕурдууну кутар буоллахха почвата уоҕурар. «Кыым»

туохт.
1. Туохтан эмэ күүс ыл, эрчим эбин, сэниэлэнэ түс. ☉ Обрести, найти силы, зарядиться энергией
Микиитэ хантан күүстэнэ охсубута буолла, Ваняны аҥаар атаҕынан баһан, Кутуйах диэн сааһырбыт сур атын үрдүгэр эһэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Күүстээх үлэттэн илиһиннэхпинэ, Ийэ буорбун сыттанан сытыам, Ньургун Боотурдуу күр күүстэнэн, Тура эккирээт, тиргиллэн барыам. И. Гоголев
Тыҥа да сыаланнахпына, ахсым иҥиирим киирэн, көнтөс тулуйбат күүстэнэн барыах этим. М. Доҕордуурап
2. Ханнык да өстөөҕү самнарар улахан аармыйалан, аныгылыы сэптэн-сэбиргэллэн. ☉ Иметь большую боеспособную армию, современную технику
Наарта сыарҕаны Дьалты элиттибит, Дирбийэр массыынанан Ньирилиир күүстэннибит. Саха фольк. Сүүрбэһис үйэҕэ космическай аракыаталар эрэ күндэл халлааҥҥа күөрэйбэттэр, атомнай буомбалар күн сирин күл оҥорор күүстэннилэр. И. Аргунов
Биһиги эрабыт иннинээҕи 2800 кэриҥэ сыллаахха Египет судаарыстыбата балачча модун күүстэнэ сылдьыбыта. КФП БАаДИ
3. Кыаҕыр, киэҥ далааһыннан; муҥутуурдук сайын. ☉ Обрести мощь, могущество; иметь широкий размах
Сэбиэскэй былаас күүстэнэригэр, үлэһит норуот олоҕо тупсарыгар мин улахан баҕалаахпын. Н. Якутскай
Дойдубут, уйгута чэлгийэн, сибэкки симэннэ, Хонуктан хонукка барҕаран, баараҕай күүстэннэ. А. Абаҕыыныскай
Предприятиелэр судаарыстыбаннай былааны толорууларыгар ростовчаннар бачыымнара сүҥкэннээх дьайар күүстэннилэр. «К»