туналый диэнтэн дьаһ
туһ. Күлүгүрбүт хоһун Күн уотуттан Күлүмнүү түһүөр диэри Кырааскалаан кылбат, Оппуохалаан туналыт. Л. Попов
Ыйдаҥа түүн, эн туналыт Таптыыр кыыһым алааһын. И. Гоголев

туохт. Чаҕылыйан, сырдаан көһүн. ☉ Сверкать, блестеть
Кыбартыыралар истэрин Кырааскалаан кылбатан, Сиэркилэ ньуурунуу Ситэрэн кэбистэҕинэ — Киирэр күн сыдьаайа килбиэннирэр дуу диэҕиҥ. Р. Баҕатаайыскай
Килбиктик килбиэннирэ Киэһэ саһарҕа киэркэйдэ. П. Ершов (тылб.)

туохт. Ыҥыырга кычымы иил. ☉ Приделывать тебеньки (к седлу)
Аппын кыыһар былыт курдук Кычымнаан кылбаттым. Саха нар. той. IV
Уонтан тахса аты былыргылыы көмүс ыҥыырдаан, чаппараахтаан, кычымнаан симээбиттэр. А. Бродников
Аты киэргэллээх ыҥыырдаан, кычымнаан, чаппараахтаан, иһэҥэлээн, үүннээн-тэһииннээн миинэллэрэ. БИГ ӨҮөС

туохт. Дьиэ истиэнэтин, оһоҕу оппуоханан сотон туртат. ☉ Побелить, белить. Хоһу оппуохалаа. Оһоҕу оппуохалаа. Үчүгэйдик оппуохалаабыттар
□ Оппуохалыыр буоллар, каркаас дьиэ Украина хааталарыгар олус маарынныа этэ. Н. Габышев
Истэри-тастары буорунан сыбаан баран, оппуохалаан кылбатан кэбиспиттэрэ Украина хутордарын санатар. «ХС»

даҕ. Лоппоҕор, лоппойон көстөр (хол., массыына хараҕын фаратын этэргэ). ☉ Выпуклый (напр., о фарах автомашины)
Массыына улахан, бүлтэккэй төп-төгүрүк харахтара кыараҕас суолу икки өттүнэн кэккэлээбит халыҥ хаар көмнөххө баттаппыт хойуу иирэ талахтары эҥин араас дуйдаан кылбатан кэбиспитэ, көрүөххэ олус сонун этэ. Н. Заболоцкай

туохт. Туох эмэ иһиттэн тугу эмэ хостоон таһаар. ☉ Вытаскивать, вынимать, извлекать что-л. из чего-л.
Уурумньулаах таҥастарын ороото, Мааны таҥастарын бааралаата, Киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕа дойду уорҕатын кылбатар, Аармыйа куйаҕын хаҥатар, Алдан кыһыл көмүһүн Аан бастатан оруубут. С. Васильев
ср. хак. ор ‘рыть, копать’

аат. Быһа охсорго уонна тобулу анньарга аналлаах, аҥаар өттүнэн биилээх мэтэгэр тимирдээх сэрии сэбэ. ☉ Сабля
Саллааттар саабылаларын кыыннарыттан ылан кылбаппытынан санныларыгар тутан кэбистилэр. П. Ойуунускай
Өттүктэригэр саабыла иилинэн сылдьаллара. Эрилик Эристиин
◊ Саабыла балык — алыһардыҥыларга киирсэр муора бөдөҥ балыга. ☉ Крупная морская рыба из отряда окунёвых, рыба-сабля
Ыраастаан сууйан баран саабыла балыгы бысталыыллар, суухараҕа төкүнүтэллэр уонна соркуойдууллар. ФВН ЭХК

аат. Биилээх, уһуктаах сэп (хол., быһах, саабыла) тимир өттө угуллар хаата. ☉ Ножны
Саллааттар саабылаларын кыыннарыттан ылан кылбаппытынан санныларыгар тутан кэбистилэр. П. Ойуунускай
Икки өттүнэн биилээх кынчаалын кыыныттан хостоон, эрбэҕинэн биитин бигэтэлээн көрөөт, төттөрү укта. И. Гоголев
Түүлээх Уллуҥах [киһи аата] илдьэ сылдьар маһын сиргэ быраҕан баран, кыыныттан быһаҕын ылла уонна оҕо диэки баран истэ. Суорун Омоллоон
ср. др.-тюрк. хын, тат. кыны, алт. кын ‘ножны’

аат.
1. Өрүһү, үрэҕи адьас үрдүттэн өҥөйөн турар мыраан, үрдүк туруору сыыр. ☉ Крутые высокие горы вдоль реки или речки
Үгүс элбэх үлүскэннээх үбү, Үтүө таһаҕаһы, үчүгэй табаары Өҥкөөт тыа быһаҕаһын саҕа Өрөһөлүү тиэйэн дьүккүйэн иһэр эбит. Саха нар. ыр. III
Силтэһин Куойалаах куула өҥкөөтүгэр күһүҥҥү хараҥаҕа куобах кыырда «һу-һу!» диэн уһуутаатаҕына оҕолоро куттаналларын өйдүү биэрдэ. Күннүк Уурастыырап
[Бүлүү] Кытылларыҥ кытыытыгар Кыһыл кумах анныгар, Кырыы өҥкөөт быыстарыгар, Кылаат баайгын кистээҥҥин Кыбыталыы саппыккын Кылбата хостуу тураллар. В. Чиряев
2. көсп. Өлбүт киһини көмөр иин. ☉ Могильная яма.

туохт., эргэр.
1. Төлөҥҥө, буруоҕа тугу эмэ (хол., бэчээти) хараарт. ☉ Закоптить что-л. (напр., печать) на пламени, в дыму
[Аахха] туос буруотугар тордоон, бэчээт баттаатылар. Амма Аччыгыйа
[Баһай Бардыыкап] Туоһу уматан, эрбэҕин тордоон баран, илии баттаан дьабахтаата. В. Протодьяконов
Былыр Силип оҕонньор …… илии баттыырын оннугар түөрт муннуктаах бэчээтин туоһунан тордоон баран, балтаччы баттаан кэбиһэрэ үһү. А. Бэрияк
2. Туос уматан, ол ыаһынан сыбаа (хол., тыыны). ☉ Высмолить берёзовой смолой (напр., лодку)
Ураныкаан оҕонньор туос тыытын тордоон-тордоон баран, биир сарсыарда үрэҕэр кылбатан киирэн барбыт. ПЭК ОНЛЯ II
ср. бур. тортоглохо ‘коптить’