муравей || муравьиный; кымырдаҕас уйата муравейник; кымырдаҕас уйатын тоҕо тарпыт курдук как разорённый муравейник (о неожиданном шуме-гаме по какому-л. случаю).

n. ant

аат. Моонньунан, иһигэр икки сиринэн олус синньиир, алта атахтаах, үксүн хара дьүһүннээх, буортулаах кыра үөннэринэн-көйүүрдэринэн аһылыктанар, дьукаахтаһан күргүөмүнэн олорор, күүстээх сыҥаахтаах быыкаа харамай. ☉ Муравей
Көөртүм — сүүнэ баҕайы кымырдаҕас кэлэн атахпын ытырбыт эбит. Суорун Омоллоон
Биир уйа кымырдаҕас сайын устата үс мөлүйүөн …… буортулаах үөнү уонна кинилэр гусеницаларын, сымыыттарын хомуйар. И. Сосин
Өскө кымырдаҕас уйатыгар эймэҥнэс буоллаҕына, самыыр түспэт. ДьСИи
♦ Кымырдаҕас уйатын тоҕо тарпыт курдук буол — туохтан эмэ өрүкүйэаймана сүүр-көт (элбэх дьон туһунан). ☉ Взбудораживаться, приходить в тревожно-беспокойное состояние (о толпе, массе людей). Сэрии саҕаламмытын истээт, дэриэбинэ иһэ кымырдаҕас уйатын тоҕо тарпыт курдук буолла. Тэҥн. Тигээйи уйатын тоҕо тарпыт курдук; тураах уйатын тоҕо тарпыт курдук
◊ Кымырдаҕас ойуу (орнамент) иск. — кымырдаҕаһы үөһэттэн көрүүгэ маарыннатан оҥоһуллубут ойуу. ☉ Разновидность якутского национального узора, изображающая муравья с высоты
Кымырдаҕас, тордуйа, тыҥырах ойуулаах өттүк симэҕэ (көмүс буолар). БСИ ЛНКИСО-1994
Өскөтүн муостан аттаах киһини оҥорбут буолуҥ, кини таҥаһын, атын киэргэлин, чаппарааҕын саахымат, үс муннуктаах, иилэҕэс, төгүрүк уонна кымырдаҕас орнаменнары хас биирдиилэрин хос-хос хатылаан уруһуйдаан ойуулуугут. ПСН УТС. Кымырдаҕас уйата — кымырдаҕастар олорор сирдэрин сир үрдүнээҕи өттө: от-мас сыыһынан, үөн-көйүүр хаҕынан о. д. а. бугул курдук оҥоһуллубут оргул. ☉ Муравейник
Халаачык бугул саҕа кымырдаҕас уйалара хаар анныттан чөмчөрүһэн олороллор. Амма Аччыгыйа
Сайын тыаҕа тахсан иккиэн [Тыгырыана уонна эһэ оҕото] отонноон, сугуннаан сииллэр, кымырдаҕас уйалаах сири кэрийэллэр. Болот Боотур
Мас аттыгар кымырдаҕас уйата түбэстэҕинэ, кини эмиэ хотуну, соҕурууну көрдөрүөн сөп. КЗА АҮө. Кымырдаҕас хайаҕа көр хайах
ср. туркм. диал. кымырсҕа, шор. кымырташ, кирг., узб. кумурска ‘муравей’