прил
кыргыллыбыт

прил. кыргыллыбыт, кыргыылаах; стриженая овца (түүтэ) кыргыллыбыт 5араан.

даҕ. Кырыллыбыт, кыргыллыбыт (баттах туһунан). ☉ Стриженый, остриженный (о волосах)
Кылгас кыргыылаах кыырыктыйбыт баттаҕа хойуу бытархай куударанан долгуннурбут. Амма Аччыгыйа
Киччэччи кыргыылаах баттаҕа саҥа үүнэн эрэрэ. «ХС»

аат. Тыһы бараан түүтэ кыргыллыбыт уонна кырааскаламмыт тириитэ. ☉ Цигейка
Үтүлүгүн сонун сиэбигэр симиннэ, сигиэйкэ бэргэһэтин сэгэтэн өрө анньынна. В. Протодьяконов
Сигиэйкэ истээх сэлиэччиктээх, …… эбирдээх сирэйдээх, кыра уҥуохтаах киһи. И. Никифоров

тарый диэнтэн тиэт
көрүҥ. Оҕонньор …… оту халыҥата тарыйбахтаан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Киирбит дьонтон хайалара эрэ оһох чоҕун тарыйбахтаан баран, кураанах хардаҕастары уурар. Н. Якутскай
Өтөр кыргыллыбатах баттаҕа моонньугар тиийэ үүнэн сабырыйан түспүтүн тарыйбахтаан көрдө. Н. Заболоцкай

туохт. Имири сотулун, кыргылын, өл. ☉ Быть уничтоженным, гибнуть
Бу сирдэринэн халлаан хайдар, сир сиҥнэр, дьон-сэргэ сууһанар алдьархайдаах сэриитэ да ааҥнаабыта үһү диэни истиллибэтэҕэ. Айталын
Барыта тыһыынча сэттэ сүүс биэ тугуттаабыта, алта сүүстэн тахса сылгы туһата суох ол саас сууһаммыта. «Кыым»

көр ык-түүр
Саамай суоһар бөтөстөрө — Мардьаҥныырап. Кини аатын түһэн биэрбэттии мардьаҥнаан, ыган-түрүйэн, бэстилиэтин ойутан таһааран, угунан сырбата-сырбата доппуруостаатаҕына, инчэҕэй эттээх тулуйуо суох үлүгэрэ буолар. Е. Неймохов
Кинилэр быыстарыгар күлтэччи кыргыллыбыт баттахтаах молоруспут уолаттар хас биирдиилэриттэн харчы хомуйан, хаҕыс соҕустук ыгар-түрүйэр аҥаардаах сылдьаллара. С. Юмшанов

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы этэр тылларын маннык түбэлтэҕэ үгэс курдук туттуллар диэн стилистическэй быһаарыытын көрдөрөр. ☉ Выражает стилистическое пояснение говорящего о том, что данную высказываемую фразу принято говорить, употреблять в подобных случаях (как говорится)
[Бэйиэт] баттаҕа киччэччи кыргыллыбыт, бэйэтэ, этэргэ дылы, хайа охсор аҥаара хаалбыт. Е. Неймохов

с ы һ
1. У һу га суох л аппаҕар буолар гына. ☉ Так, чтобы стало незаострённым, ровным, ровно (напр., срезать конец чего-л.)
Кылгас соҕус лаппаччы кыргыллыбыт баттаҕын кэлтэччи тараан, икки аҥыы түһэрэн баран, …… көрсүө, сэмэй үлүгэрдик көрбүт кыысчаан. Н. Заболоцкай
2. кэпс. Тугу эмэ хаптаҕайынан толору сыһыаран, ыксары. ☉ Крепко, плотно, плашмя (напр., класть на что-л. всю ладонь или наступать на что-л. всей ступнёй)
«Ханнаный манна биригэдьиир дуу, бэрэссэдээтэл дуу?» — кытаанах сиргэ лаппаччы үктэнээт, дьахтар суостаахтык саҥа аллайда. Софр. Данилов
Ми лан Матвеевич, остуолга икки ыты һынан лаппаччы тайанан, туран кэллэ. И. Сысолятин

дьүһ. туохт.
1. Дэхситэ суох, мыччыстаҕас (хол., киһи сирэйин этэргэ), быдьынык курдук, быдьырхай ньуурдаах буол (хол., буспут эт туһунан этэргэ). ☉ Делаться неровным, морщинистым (напр., о лице человека), делаться бугристым, волнистым (напр., о сваренном жирном мясе)
Ырыкыныап оҕонньор ыдырыйан киирэр. Биир хаптаһына арахсыбыт туора күрдьэх тутуурдаах. Суорун Омоллоон
Бу ыдырыйбыт сыалаах туох этэй? «Чолбон»
2. Эриллэн, будьуруйан хойуутук өрө үүнэн таҕыс; арбайан, адаарыйан көһүн (баттах, түү туһунан этэргэ). ☉ Беспорядочно торчать в разные стороны, быть взъерошенным; курчавиться (о волосах, шерсти). Баттаҕа өр кыргыллыбакка өрө ыдырыйбыт. Сирэйин түүтэ ыдырыйан көстөр
ср. кирг. ыдыра ‘рассеяться, распылиться’