Якутские буквы:

Якутский → Русский

кычым

тебенёк; тебеньки (кожаные лопасти по бокам седла).

Якутский → Якутский

кычым

I
аат., эргэр. Ыҥыыр икки өттүнэн ат ойоҕоһун саба түһэр тирии кэлим лоскуйа (көмүһүнэн, оҕуруонан эбэтэр сукунанан киэргэллээх буолар). ☉ Тебенок, тебеньки седельные (кожаные лопасти по бокам седла)
Көмүс суларынан сулардаабыттар, көмүс кычымынан кычымнаабыттар. Саха фольк. Сорохтор ыҥыырдарын холумун, кычымын оҥостон букунаһаллар. Д. Таас
ср. хак. кичим ‘кожа, подкладываемая на кошму под седло’
II
даҕ. Ыктарыылаах, ыгым (кэм). ☉ Заполненный чем-л. плотно, целиком, уплотненный (о времени)
Мээмилээмэ. Бириэмэ кычым. Софр. Данилов
Доруобуйата мөлтөҕүн да, бириэмэтэ кычымын да, хаһан да аахсыбакка үлэлиир. С. Никифоров
Төһө да анал үлэлээх, бириэмэтэ кычым …… буолтун иһин, …… сэнээтийэлэргэ куруутун да буолбатар, сырыттаҕына, билсистэҕинэ табыллар. ПДН ТБКЭ

Еще переводы:

дьүөкэттээ

дьүөкэттээ (Якутский → Якутский)

туохт. Дьүөкэтинэн оҕунуохтаа. ☉ Смазать что-л. дегтем
Оҕонньоттор көлүнэн барар тэлиэгэлэрин дьүөкэттииллэрэ, сорохтор ыҥыырдарын холунун, кычымын оҥостон букунаһаллара. Д. Таас

кычымнаа

кычымнаа (Якутский → Якутский)

туохт. Ыҥыырга кычымы иил. ☉ Приделывать тебеньки (к седлу)
Аппын кыыһар былыт курдук Кычымнаан кылбаттым. Саха нар. той. IV
Уонтан тахса аты былыргылыы көмүс ыҥыырдаан, чаппараахтаан, кычымнаан симээбиттэр. А. Бродников
Аты киэргэллээх ыҥыырдаан, кычымнаан, чаппараахтаан, иһэҥэлээн, үүннээн-тэһииннээн миинэллэрэ. БИГ ӨҮөС

чаппараахтаа

чаппараахтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Ат самыытыгар чаппараахта уур. ☉ Покрывать чепраком, попоной (лошадь)
Чуоҕур аты көмүс кычымынан кычымнаабыттар, көмүс чаппарааҕынан чаппараахтаабыттар. ПЭК ОНЛЯ II
Ааттаах ат соноҕоспун Сайбарыыннаах самыытыгар Чаппараахтаан кэбиспиттэр. С. Зверев
Уонтан тахса аты былыргылыы көмүс ыҥыырдаан, чаппараахтаан, кычымнаан симээбиттэр. А. Бродников

чаппараах

чаппараах (Якутский → Якутский)

аат. Ыҥыыр кэннинэн ат самыытыгар саба уурар, бүрүйэр, ойуулаах-оһуордаах, киэргэллээх таҥас. ☉ Убранство коня: расшитая, украшенная чем-л. ткань, покрывающая крестец, чепрак, попона
Көмүс үүннээх, ыҥыырдаах, көмүстээх оһуордаах сукуна кычымнаах, чаппараахтаах, симэхтээх аттарын көрүүгэ аҕалтаабыттар. Күннүк Уурастыырап
Албаралар, чаппараахтар Ааттыын адьас сүппүттэр. Л. Попов
Кычымы, чаппарааҕы олус сиэдэрэй гына тигэллэрэ. НБФ-МУу СОБ
◊ Чаппараахтаах элэмэс — самыытыттан икки буутун устун түһэр үрүҥнээх элэмэс сылгы. ☉ Масть лошади: пегий с белой окраской в области крестца и задних ног. Чаппараахтаах элэмэс [сылгы] кэлин самыыта эрэ үрүҥнээх. ОМГ ЭСС
ср. осм. чапрак ‘покрышка верховой лошади и седла, шаприк, чапрак’

дэпсэ

дэпсэ (Якутский → Якутский)

аат.
1. эргэр. Олбох, тэлгэх буолар туох эмэ (хол., талах, от, муох). ☉ Подстилка, служащая для сидения (из ветвей, сена, мха)
Бэртээхэй отуу таҕыста. Талах дэпсэ кинилэргэ сымнаҕас бэриинэни солбуйда. И. Гоголев
Ньырбачаан ытаан сыҥыргыы түһэн баран, от дэпсэтигэр умса түстэ, намчы санна дьигиҥнии сытта. Далан
Сонос тииккэ көхсүнэн өйөнөн, хойуу отон уга уорҕалаах күөгэҥнэс муох дэпсэҕэ олоро түһэр. Хомуһун хостуур. М. Ефимов
2. Ыҥыыр үрдүнэн ууруллар сукуна эбэтэр тирии бүрүө. ☉ Покрывало на седло (из сукна или меха)
«Дьэ оччоҕо омурҕаҥҥа үүттэ тутан олор. Эллэй киириитигэр», - диэн эмээхсин харалаах таас тэллэҕи, тиэрэ дэпсэни тэлгээн баран, оҕонньору онно олордор
Саха фольк. Оҕуруо дьаҕыл тэһииниттэн Олуйа тутан баран, Оһуордаахый дэпсэҕэ Олорболоон иһээхтиир Уоллууруктуур оҕобун Одуулардыы түстүм. С. Зверев
◊ Диэрэ дэпсэ фольк. - ытыктыыр киһилэрин олордор олбох. ☉ Подстилка для сидения почетных, уважаемых людей
Күтүөттэрин тэһиин тутаннар, дьиэл аһаннар диэрэ дэпсэ үрдүгэр олоттулар. ПЭК ОНЛЯ I
Бастыҥ олох үрүҥ эһэ тириитэ, ортоку олох хара эһэ тириитэ, атах олох сур бөрө тириитэ сабыылаахтар. Кинилэр анныларыгар баттахтаах маҥан сылгы тириитэ диэрэ дэпсэлэр. Суорун Омоллоон. Тэҥн. албара, кычым

утаһын

утаһын (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сап, быа, иҥиир биир синньигэс утаҕа, салаата. ☉ Волоконце нитки, одна нить ссученного в несколько ниток шнурка, сухожилие
Быа үс утаһына быһа ыстанан хаалта. Күннүк Уурастыырап
Утаһыннары синньигэс уһуктарын холбуу имэрийэн эрийдэххэ утах тахсан кэлэр, икки утаҕы холбуу хаттахха ситим буолар. ГПП ТО
Кычым. Бу аата үрүҥ түүнү, кылы сыыйан баран, олус синньигэс гына сыыйыллыбыт иҥиир утаһынынан баттата тигии, ойуу дьураатын батыһа ис өттүн хараҥа гына өҥнүүллэр эбэтэр бу кыым курдук өҥнөөх сабынан толороллор. НБФ-МУу СОБ
Хамтүм нэһилиэктэргэ сылдьан көрдөххө, хаппыт тирбэҕэ, сэбэһэ утаһына, бирээдьинэ төрдүгэһэ, салҕааһыннаах өтүү, муоһа, көнтөс сир ахсын элбэх буолар. «ХС»
2. Кыл курдук синньигэс туох эмэ. ☉ Что-л. тонкое, похожее на конский волос
Бу сылдьан …… боруобаттарга утаһыннары арааран хам баайары көрөн билэр, олору бэйэтэ оҥорорго үөрэнэр. «ХС»
Хойуу баттаҕын утаһыннара сүүһүгэр саба түспүттэр. «Кыым»
Эн миэхэ бытыккыттан үс утаһынна аҕал. ҮҮА
Баттаҕар үрүҥ утаһыннар көстөр буолбуттар. В. Арсеньев (тылб.)
3. биол. Үүнээйи уһун синньигэс утаҕа. ☉ Волокно (растения)
[Бохсурҕана] сэбирдэхтэрэ утаһыннардаах бөҕө тымырдардаах. СМН АҮө
Хаппыыста мас сэбирдэхтэриттэн кумааҕы оҥороллор, утаһыныттан быа уонна ханаат хаталлар. КВА МГ
◊ Сото утаһына — сото утаҕа диэн курдук (көр утах II)
Маска кыбыппыт атаҕыҥ сототун утаһына тостубут быһыылаах диэн, травпууҥҥа илдьэн гипсэлээбиттэрэ. Р. Баҕатаайыскай
Хары утаһына — хары утаҕа диэн курдук (көр утах II). Харыларын утаһынын үүттээн быаҕа тиһэн, сынньан, тыыннаахтыы ииҥҥэ симэн өлөртөөбүттэрэ. А. Бэрияк
ср. бур. утаһан ‘нитка, нить’, тунг. утаһун ‘шёлковый шнур’, тув. удаҕын ‘нить’