чаппараахтаа диэнтэн атын. туһ. Ат чаппараахтанна

туохт. Ыҥыырга кычымы иил. ☉ Приделывать тебеньки (к седлу)
Аппын кыыһар былыт курдук Кычымнаан кылбаттым. Саха нар. той. IV
Уонтан тахса аты былыргылыы көмүс ыҥыырдаан, чаппараахтаан, кычымнаан симээбиттэр. А. Бродников
Аты киэргэллээх ыҥыырдаан, кычымнаан, чаппараахтаан, иһэҥэлээн, үүннээн-тэһииннээн миинэллэрэ. БИГ ӨҮөС

аат., фольк., эргэр. Сардаҥа. ☉ Луч
Күн көдьүгэтэ көнтөстөөх. ПЭК СЯЯ
Көдьүгэ маҥан аттаах. ПЭК СЯЯ
Үстүүр булас уһуннаах, Көдьүгэ мөскөм көрүҥнээх, Бардыыр хара дьаҕыл Ааттаах ат соноҕоспун Сатыы күннүк сиринэн Сайбарыыннаах самыытыгар Чаппараахтаан кээспиттэр. С. Зверев

көр чалахай
Сайдалыкы …… Хоҥорой дуорсун тумулугар Сараһын чалаҕынан Сабыллан турар [Соноҕоһу таһаарда]. П. Ойуунускай
◊ Чалах былыт түөлбэ. — чараастык хаттыгастаммыт былыт. ☉ Слоистые облака
Чалах былыт курдук Чаппараахтаан налыттым. П. Ойуунускай

туохт.
1. Туохха эмэ сардаҥата оҥор (хол., уруһуйдаан). ☉ Приделать к чему-л. лучи, снабжать лучами (напр., на рисунке)
Оҕо Оҥостон олорон Ойуулаата, Ойор күнү Кырааскалаата Кыһанан Кыһылынан, Сардаҥалаата Сандаарыйар Сарбынньах уотунан. А. Кондратьев
2. көсп. Тугу эмэ киһи санаатын угуйар уоттаа, үөрүүлээ. ☉ Представлять что-л. радостным, светлым
Сардаҥалаа олох суолун, Саҥа конституция! Эллэй
Ахтылҕаҥҥын сардаҥалаан Тайҕа толоон киэркэйбит, Аан суолгун сыҥаһалаан Чаппараахтыы дьэргэйбит. А. Абаҕыыныскай

даҕ., үрд. Сааллан түһэр этиҥ, чаҕылҕан курдук дуолан күүстээх; уордаах, ыар, ыар-нүһэр, олус ыарахан, дьоһуннаах, ньыгыл, олус кытаанах. ☉ Сильный, как удар грома, молнии, неимоверный (по силе, мощи); грозный; массивный, увесистый
Саалыр былыт Чаппарааҕынан чаппараахтаата, Бардам дьааһын Баһын быатынан Бас быалаата, Көҥдөй Көнтөһүнэн көнтөстөөтө. Күннүк Уурастыырап
Тулуй, кэрэ Кэтириинэ! Туох бу илин иһиллэр? Иэстэбил дьааһын этиҥин Ити илдьэ иһэллэр [өстөөҕү үлтү сынньар сэрии тыаһын туһунан]. С. Тарасов
◊ Аан дьааһын фольк. - наһаа, олус тымныы. ☉ Чрезмерно холодный, морозный
Аҕыс ыйдаах аан дьааһын кыһынтан Айманан, куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон Олорбуттар ээ син өлбөккө. И. Эртюков. Саҥ дьааһын фольк. - саамай муҥутуура, чыпчаала. ☉ Высшая ступень, степень, расцвет чего-л., апогей, вершина
Улуу ойуун Гургули Саҥа дьааһын түүн үөһүгэр, Сөрүүн тордох иһигэр Кытаанахтык утуйда, Дьикти түүлү түһээн барда. В. Лебедев (тылб.). Сөҥ (сүҥ) дьааһын фольк. - ыар-нүһэр, дьоһуннаах. ☉ Веский; внушительный; глубокий. «Ээ, дьэ, мин диэтэх киһи сүгэбалта, сүҥ дьааһын тылбын истэн олор эрэ!» ПЭК ОНЛЯ I
Мин кырыйдым, быһыыта, Түүлүм-быарым ыараата. Өлбүт дархан төрүттэрим Сөҥ дьааһын өбүгэлэрим Түүлбэр-биппэр биллэннэр Эрсэҥнэһэн эрэллэр. И. Гоголев
Бэйэм тыа киһитэ буоламмын Бэл түүнүн түһээммин ахтабын Хайҕахтаах быардары хамсатар Халыҥ тыам сөҥ дьааһын саҥатын. С. Тарасов
Дьылҕа сүҥ дьааһын сэмэлэриттэн Дьулааннаахтара эбит - диир санаа, Ыарык буолан, муҥур муҥатыйыы Чүөмпэтигэр тимиртэ. С. Данилов