туохт.
1. Кими эмэ тугунан эмэ туһанан олуй; тугу эмэ оҥорорго күһэй. ☉ Настаивать на чем-л., вынуждать под тем или иным предлогом кого-л. делать что-л.; принуждать кого-л. к чему-л.
Түмэн бараан Түүн ийэлэрэ Хараҥанан хаайан, Сытарынан кыһарыйан, Утуйарынан олуйан [кэлбит]. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Хабырыыс] Икки атахтаах адьырҕалар Сата Байбалы тугунан кыһарыйан көмүс кистэлин этитэллэрин хайдах эмэ гынан мэһэйдиэхтээх. И. Гоголев
Аҕам Мырбас Өндөрөй уолугар эргэ таҕыс диэн сүрдээхтик даҕаны кыһарыйар буолла. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ аттынан олус чугас, таарыйан аас. ☉ Проходить мимо чего-л., вплотную касаясь
[Сэмэн] өттүгүн уҥуоҕун портсигар муннугунан кыһарыйан, хаан оҕуолуор диэри күөх баламах гына охсубут. Н. Якутскай
Өрүс уута …… биэрэги кыһарыйан ааһарыгар санаа ылбат модун дьулуур күүһэ эбиллэр. Н. Лугинов
Таастар бэйэ-бэйэлэрин кытта охсуллаллар, биэрэги кыһарыйаллар. МЛФ АҮө

I
туохт. Тугу эмэ быһаҕынан чараас гына элийэ быс (хол., маһы, балыгы). ☉ Строгать
Болугур оҕонньор балыктарын кыһар. Н. Якутскай
Мас буллум. Быһахпын ылан сигири кыстым уонна испиискэбинэн ол сигирибин уматтым. Суорун Омоллоон
Ох саабыт оноҕоһун тииттэн кыспыппыт. Н. Босиков
Оҕонньор сытыы быһаҕынан хаппыт талаҕы кыһан кырылатта. А. Сыромятникова
ср. тат. кисү ‘резать, отрезать; рубить’
II
аат. Дьыл саамай тымныы кэмэ, кыһын. ☉ Зима
Сылыйда, сырдаата. Кыс тыына уурайан Сай кэллэ бу аата. Болот Боотур
Кыс устатыгар баһаам уларыйыы тахсыбыт. Г. Колесов
Кыс ааһыа, саас кэлиэ, оччоҕо Барыта саҥалыы салаллыа. «ХС»
Дэлэйдик, өлгөмнүк оттооҥ, оту кытаатыҥ — Кыһы быһа тоттук-өҥнүк Ынах аһаан кыстаатын. «ХС»
◊ Кыс мас — кыһын тэлгэһэҕэ кыстыыр маһы уурар, эрбиир уонна хайытар сир. ☉ Место во дворе для распилки, рубки и укладки дров
Бүөтүр кыс маһыгар, бэрэстээк үрдүгэр сүгэ уга буолар хатыҥы суора турар. Р. Кулаковскай
Кыс маска аҕыйах кураанах дүлүҥ кыстана сытарыттан, биирдэстэригэр тэрээк сүгэ батары охсуллубут. Тумарча
Сарсыарда, барыахтарын иннинэ, Сэргэйдээх Киирик кыс маска тахсан олорон кэпсэттилэр. «ХС»
△ Кыстыыр мас саппааһа. ☉ Запас дров на зиму. Быйыл кыс маспыт аа дьуо тиийэр. Кыс хаар — күһүн түһэн баран ууллубакка кыстыыр хаар. ☉ Выпадающий поздней осенью обильный снег, остающийся на зиму
Үгүскэ кыс хаар уулунна, Үгүскэ күөх от хагдарыйда, Эн эрэ суоххун мин таспар, Арай өрүү бааргын сүрэхпэр. Л. Попов
Кыһын, — Кыс хаар үллүктүүрэ, Кырса суорҕанынан үлбүйэрэ. С. Васильев
Хараҥа халлаантан кыс хаара Түһэрэ аргыый намылыйда. Дьуон Дьаҥылы. Кыс хаар ортото — кыһын үгэнэ, кыһын буолан турдаҕына. ☉ В середине зимы, глубокой зимой
Кыс хаар ортото кыталык этинэн сүрэхтэппиккэ дылы (өс хоһ.). Ото суох буоллаҕына, кыс хаар ортото сүөһү ханна баран аһыай? «ХС»
тюрк. кыш

тыаһы үт. туохт. Тугунан эмэ охсон кылгас иһиирэр тыаһы таһаар. ☉ Издавать короткий свистящий звук
Биһи киһибит тиэтэйэр, Атын «кыс» гына кымньыылыыр. С. Васильев

туохт. Улахан кыһалҕаҕа киллэр. ☉ Причинять много бед, создавать проблемы, трудности
Кыыдааннаах кыһын үгүс ыаллар балааккаларга симсэн олорбуттара. Кыһарыйан-хабырыйан кыһалҕалаах да кыһын ааһаахтаабыта. С. Руфов

кыс (или хаар ) ортото середина зимы; кыс устата в течение зимы, в продолжение зимы; кыс мас запас дров на зиму.

строгать (ножом); балыкта кыс = настрогать рыбы (мороженой).

см. кыһарый =.

1) притеснять, стеснять; харчынан кыһарый = стеснить в средствах; 2) вынуждать, принуждать к чему-л., настаивать на чём-л.; барарга кыһарый = вынудить уйти.

n. winter; кыс хаар n. winter snow, snow which will not melt until May; кыс мас n. wood cut in the fall to prepare for winter; кыстаа= v. to winter, spend winter; кыстыыр көтөр n. winter birds; кыһыҥҥы a. wintery, pertaining to winter; сайын кыһын n. the whole year

v. to cut; to plane, scrape, carve; кыһыы= v. to scrape